Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 451

451 ליסןווייין < י י ■ 7 ו 23 זא קריטיה. -רעצעגזיעס. 3יבליאגראפיע.-כראניה. <־ ▼ װאס מען שרײבט װעגן ביכעג ןר^%יכ2 אויםריכםיק םון דעם ערשםן זײםל ניז דעם לעעסן, און דערפון— דער אױםנעהאלםענער טןןן אין זיץ שאםן. ם׳האס דעריבער נוטרוי נו אים, םען גלוינס אים פםעס אלץ, װאם ער זעם און דערצײלם, אנער ער זעט זײער אויננאויניק. ער איז א סך בעסער דןןרט, װו ער סרעט ארויס אלם איבערדערצײלער װעגן פענסשן און נעשעענישן, װי נעת ער םירס ארוים דירעקט אויםן לײװנס םענםשן און נעשעענישן, װעלכע דארםן אלײן האנדלען און זיך אםזיקלען. םון דעם נעפט זיך, װאס די נעבן■ סיגורן םון רןןםאן, די םארשידענע עםיזןדישע געשסאלסן זענען נישם אן ערך נעסער, װי די הױפם-םיגיח, װעלכע דארםן אלײן האנדלען און אויססילן םיט זײער פערזןןן דעם בוך. םאראן אין ביך א סך גארנישס שלעכס רעאליססיש• געצײכנסע געשםאלםן, ןןנער דאם זענען נישם די, אויף װעלכע דער ראםאן אלם אזעלכער קען זיך נויען. בניםין, דער הויפט-העלד, אױ לחלוסין נישם צונעסאסם סאר אזעלכן. ער, װןןס דארף זײן און איז דןןך פלוםרשט אקסיװ, איז אין דער אסתן אזוי סענאםענאל םאםיװ, אז ער װאלס געקענס גיכער שםילן די ראלע סון א קאםישן חתן אין א לײכסער קןןםעדיע. און דאס ענדערס אסילו נישם דעם םחנרם םרײנסלעכע אסעסטאציע אז ״אלץ, װאס בנימין האם נאשלאםן, אדער זיך יארגענומען אוים• צוםירן, איז געװען מיט סעםסעראמענס, םים היץ*, — אין זײנע האנדלונגען זעען םיר אדרבה דאס םארקערסע. װען ער באשליסט איבערצורײסן םיט עסלען, פאלט ער גאר ארײן אין דער פאסי. װער ראל סון א קלײנשםעסלדיקן נארישעװאטן בחור, װעלכן ם׳האלט בײם סארקנסן םיט געװאלם און גישט נאר אין זײנע ליבעס. װען ס׳םעלט ארעדנער אױף א דעסאנסטראציע, נעםטפען בניםינען קעגן זײן װילן, ם׳רעדט אים אײן, ם׳םוט אים איבער, ם׳שסעלט אים אװעק און... ער רעדס. בניםין איז צו סאסיװ, צו בלאם, צו װיגציק פערזענלעכ- קײט, כדי צו זײן א הויסס-העלד אין א ראמאן. ער איז נישם דער רוקן-נײן, װאס זאל םארײניקן די אלע פערזאנען אין עפי• זאדן אין אײן גאנצעס, אין א נעפארעפם קונסס-װערק. בניםינם אלע באצייננען צו םרויען, װאם דארםן בילדן דעם םאדים םין ראםאן, זענען נישם איבערצײגנדיק, איבעריק, זײ בלײבן העננען אינדערלוםטן (טעםערל, עטל, נעניע),'און דאס ביך װאלם אםך געװונען, װען זײ װאלטן לנשרי געםעלט.^ עם װאלס דאן נישס נעװען די אופזיםסע אנשםרענגונג צי שאםן םון דער עפיזאדן-כראניק א ראפאן, א געשלאסן קונסס״װערק. םאראן שרײבער, װעלכע זענען צו-רײך אין װערםער. ש. האראנסשיק איז גראד קורץ אין זײנע שילרערוננען, די קאסיטלעך זענען קורצע, דערםאר אבער;ארנט ער נישט מיס איבעריקע עסיזאדן. לאםיר נעמען אײנעם סון די בולסםטע בײשסילן: םאר א דעםאנםטראציע רוםט םען בנימינען לגמרי אוםי נויםיק (דער םחבר באפיס זיך אסילו נישט צו דערקלערי, צוליב װאס האס דער חבר נערוםן בניםינעז) אין א שטור, װו ער ררעסס דרײ מײדלעך בײם גײען םענער. אײנע םון זײ איז עפל. עם װײזס זיך ארויס, אז עםל איז אין א סאציאליסרישן קרײזל. אויף םארנן סאר דער דעםאנסטראציע זעס ער װידער עטלעז םים איר חתן, דעם װוילן ױנג, װעלכער האם אים אםאל צעשלאנן. ער אױ אוםרויק צוליב די דאזיקע פארשױנעז. אבער ם׳בארױקט אים, ם׳נאראנםירס םאר זײ. די דעםאנסםראציע הױבם זיך אן און םיליםער באםאלט די דעםאנסטרירנדיקע. שםעלט זיך דערלײענער די םראנע: איז עםל געװען א סראװאקאםארשעז דער מחבר האט םארגעםן, אדער נישט געםונען סאר נױסיק צו ענססערן אויף ש. ה ן ר ן נ ס ■ י ק : אין נירױס ■ץ פ**ינ*ן. #*רי*ג .קײםיר-ליני־, װ*ר*ז, 1928. 5 39 ז. .אין גערויש פון םאשינען■ איז האראנטשיקם דריטער ראםאן. פיטן דאױקן בוך האט ער געםאכט אסריס םארוים: ער האס זײנע העלדן ארויסנעסירט םין שטעםל אין שםאס ארײן. דער אונטערקעסל גוסא: .ראםאן פון דער סעריע: .די םשסחה גריף״ װײזט, אז דער פחבר האס זיך ארײננעצויגן אין שטאט נישט אויף א קורצער צײט. דער םארנעם פין א םעריע ראםאנען איז צו גרױס, כדי צו זײן אויסנערעכנט אויף אקורצער צײט. דער ערשםער ארויססריט םון שםעטל אין שסאס האט דעם םחבי געםירס .אין גערויש סון םאשינען״; דער םחנר האם נישט געװאלט, אז דער איבערגאנג סון שסעםל אין שטאט זאל זײן בלויז אן אויסערלעכער, אז די שסעסלדיקע פענםשן זאלן אין שטאט סירן דעם אײגענעם לוםם-לעבן װי אין שטעסל, האס ער זײ געםירט אין סאבריק, דעם אײנציקן ארט סאר דער םאסע, װו זי קאן םירן אן אנדער שטאםיש לעבן: װײל נאר דא דארף קוםען דער פראצעם םון איבערםינצן דאס אפנענוצםע שטעסלשע אין נײע װערטן. און דאס האס סאקע דער םחבר נעװאלט. ער האס נישט נאר ארויםגעםירס זײנע העלדן םון שסעסל, נאר גע- זוכט סאר זײ אן אויסװעג. ער האס נישט נאר געענדערםי זײער סביבה, נאר געװאלס זײ םאכן םאר אנדערע םענטשן, נישם נאר זײ סירי םיטן װעג םון אויסערלעכער נויטװענדיקײס, נאראויך — םון אינערלעכן װילן. װאס איז די סאבולע סון בוך (אויב עם לאזט זיך בכלל רעדן בײ אונזערע שרײבער װענן א סאבולע, ד. ה. װעגן אן אפנעשלאסענער ספור־הסעשה׳? א ױנג ױנגל קוםט צוםארן םון שסעסל אין שםאם צו זײן מוטער, װעלכע װוינס שױן םון סריער אין שסאס, און פראלעםאריזירם זיך װי זײן ױננערער ברודער; ביםלעכװײז װארםס ער אראפ פון זיך דאם ײדישלעך-שטעטלשע און װערם ארײנגעצויגן אין םארשײםן שםאסיש־םאבריקישן לעבן. ער װערט אויך םיס דער צײם ארײנגעצויגן אין דער רעװאלוציא- נעדער באװעגונג און װערט אײנער םון אירע אנסירער. אין םשך םון דעם דאזיקן סראצעס װערט םאר אונז נעשילדערט זײן םאםע, ברודער און שװעסטער, די קרוביס, די ארבעטער און זײערע באצױננען פיט די באלענאטים, די רעװאלוציאנערע באװעגוננ, בניםינס (דעם הויפס־העלדס) א פאר ליבעם, זײן זיצן אין טורמע און דער לעצסער אקארד,—בניםינם טריאורף: זײן ברודער, װאם איז געװען א צױניםט, גײט אריבער אין זײן לאנער. װי םיר זעען, איז דער לײװנם א גאנץ גרױםער און די טעםע א דאנקבארע. צי איז אבער דעם מחבר געלוננען צו שאסן םון דעם לײװנם א ראמאן, א קונםט־װערק םון גרויסן װערטז דאס גאנצע בוך איז אויסגעהאלםן אין אײן סאן, און ם׳לײענט זיך לײכט מים אן אינסערעם ביזן סוף, פיס דעםזעלבן גראד פיטלםעסיקער װארעפקײט. עס סארכאפט אײך נישט אויף קײן אײנציקער שסעל אין עם דערעסט אויך נישט — ביז אװעקצולײגן דאם בוך בוך םון האנם. איר לײענט עם גלײכנע• װיכסיק, אץ װען איר לײגס אװעק דאם בוך, סילס איר, אז עס האט זיך אײך דורכנעגליטשט םארבײ דעם זכױן, נישס איבער- לאזנדיק קײן טיסן שפיר אין אײער געםיט. און װען איר שםרעננס זיך אן צו װארםן א בליק אויםן דורכנענאננענעם װעג, האט נישס דאס בױג אויף װאם זיך איצ רוען: אזױ אײנסאניק״גלײך ליגן אויםגעשפרײט םאר אײך די 395 זײסן םון ראםאן, אן הויכקײסן און אן טיםענישן, אן דערשיסערוננען און אן באנײסטערוננען. ש. האראנסשיקס טאלענם האס א נרויסע םעלד.: ער איז