Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 450

23 זא ליטזרןרישע נלןטןר 450 האט אש אלײן געמאכט די םױלישע איבערזעדונג םין זײן פיעםע. דערנאך קוםם א דײט פון ארומװאגלען איבער פארשײ• דענע שטעס און שטעטלעך, דאס איז דער ,סעאטעריגלות׳, װאס יעדער אקטיאר מוז אדורכמאכן. גוריקקומענדיק קײן װארשע, בין איך אויפגעסרעטן אין אנסקים ,טאג און נאכט׳. די פיעסע איז פאר מיר ספעביעל איבערגעזעבס נעװארן. כ׳האב געמאכט א פרוװ אויפבוםירן דװײגם םעכסיק• דראמאטיש װערק ,ירמיהו*, אבער דאס איז מיר נישט געלונ• גען, איך האב אבער דערפון נאך נישט רעזיגגירט, איך םוז עס נאך אויפפירן, װײל םיך רײבס דער אויסערגעװײנלעכער טראגיזם פין אט דעם פאעטישן װערק. מיך װונדערס — זוןגס אדװענסאװיטש — װאס מ׳האט דאם װערק נאך ביז אידט נישט אויפגעפירט אויף דער ײדישער בינע. — נו איצסער — װענדט ער זיך בו מיר מיס א שמײכל -שפילן מיר דאך דעם ״גולם*. כ׳האב זיך איצטער נאכאמאל צונויפגעטראפן מים אנדזשעי םארעק. מיט מארעקן ארבעט איך גערן, ראשית דערפאר. װײל ער צאלט נישט שלעכס און והשנית, װײל ער איז טאקע א טאלענטירטער רעזשיסער. דער גולם, װי ער איז איצס אין מארעקס באארבעטונג, אינסערעסירט מיך דערמיט, װאם אין אים איז פאראן דאס אלגעמײן־מענטשלעכע פון לײװיקס מעכטיקער פאעמע. בכלל זע איך אין דעם װערק דאס סיף־מיסטישע, װאס ציט זיך ױי א נישט־איבערגעריסענע קײט דורך דער אײגנארטיקער, ײדישער ליטעראטור. די ראלע פון מהר׳ל איז מיר גאנץ ליב, איך שפיל זי מיט ערנםט און אויםריכטיקײם. א גליקלעכער אויפטו פון דער רעזשי זענען די געזאנ• גען און די מוזיקז דאס פארשטארקט מײנע עמןציעס, דאס פירט מיך ארײן אין א װונדערלעכער, מיסטישער װעלט, כ׳רעכן, אז דעם פובליקום געפעלט דאס אויך. — אין אלגעמײן — זזזגט אדװענםאװיטש — באסראכט איך זיך נישט פאר קײן ״כהן*, איך פאררעכן נישס סײן שפילן צו קײן שום ,הײליקײס*. קונסס, סעאסער איז פאר מיר פשוסע ארבעס, ערלעכע ארבעט, װעלכע מ׳מוז מיט ערנסט און אוים• ריכטיקײט אויםפירן. ש. < שנײדערמןזן װ א ר ש ע פארלאג ב. קלעצקין. ז י נ ג ע ר ו ו ע ר ק םין י. י. סס ג זל *ײזו׳יף פרעמדער ערל(נאװעלן) . 8.50 עכאל ןן אײןן(ראמאן) ססס ״ נײ-רוסיד־^אנד פערל ןנאװעלן) דעדשײנט אינניכן אדרעס: פ2 ו>1״816(י1 ,פ׳גוהזצזפ^ ,*זשו1סע8. — . - ... פארלאג ב. קלעצקין, װאדשע־װילנע יידיש ־ טעאטער 1—׳׳\ו קװארטאל־בוך 1927 רעי־אק־ייי ד׳ר מיכאל װײכערט 382 זײטן. 12 גרויםע אילוםסראציעם פרײז 0 נילדן, געבונדן 11.50 גילדן אדרעט 23 1^13161] ,3*523׳ ,**ז06סץ8. .ב1ס1סק5 װאם האבן אין זיך אלגעמײן מענטשלעכעס, װו כקאן שטילן מײן בענקשאפט צו גרויםע װערק פון אן אלגעמײן מענטשלעכן אינהאלט, דאס װאס סהאבן אין א גרויסער מאס די װערק פון מיצקעװיטש, סלאװאצקי און װיספיאנסקי. די ,חתונה• (װעסעלע) איז דאס מענסשלעכסטע װערק אין דער פײלישער ליסעראסור. װיםפיאנסקי איז װײט פון די בא• גרעניצטע נאציאיאליסםישע טענדענצן, אים װײטיקט דער צער פון מענטש. ער איז דעריבער דער פאעט, װאס װעט אײביק געלײענס װערן, און זײנע װערק װעלן קײנמאל נישט אראפ פון דער בינע. בעת אינזער געשפרעך עפנס זיך די טיר און ס׳קומט ארײן א יונגער, הויכער, זײער סירפאסישער מענסש מיט א ליבן גוםן פנים אדװענטאװיטש שסעלט אים מיר פאר: דאס איז דער יונגער קאלעגע קיאװסקי, װאס שפילט דעם גולם. קיאװסקי זעצט זיך אװעק בײ דער צװײטער זײט פון סיש אין הײבט זיך אן נרימירן. אויך אדװענסאװיטש הײבט זיך אן אנצוטון. צו דער סארשסעלונג איז נאך געצליבן בסך■ הכל 20 מינוט. — איר װײסט. — זאגט פלוציס אדװענטאװיטש — עפעס בין איך צופרידן פון די פארשטעלונגען, שױן דערפאר אלײן, װאס דאס קומס־פאר אין צירק, כ׳האב ליב דעם צירק, עפעס א מאדנער טראגיזם איז אײםגעגאסן אויף דער גרויסער ארע■ נע, אפ־לו די גארדעראבן מיט די צײכנונגען פון די קלאוני• שע מאסקעס זענען עפעם אזוי משונהדיק־סראגיש. םוף־בל״םוף בין איך דאך אייך א קלאין. נאר אנדערש פון די צירק־קלאונס דערסיס, װאס איך בין פרײלעך. הפקרדיק אין לעבן אין טרא• גיש אױף דער בינע. זײ זענען, פארקערט, טראגיש אין לעבן און ״פרײלעך• אױף דער בינע. יא. כ־בין נישט מער װי א צירק-מענסש! אדװענטאװיטש און קיאװסקי זיצן בײ די צװײ קעגנאיבער• דיקע זײסן םינם טיש אין גרימירן זיך און װאס א רגע װאקסן אלץ־מער אוים די צװײ געשטאלטן, דער מ ה ר * ל אין דער ג ו ל ם . און אזױ בעתן גרימירן דערצײלט אדװענ• טאװימש. — די ערשטע פיעסע מיט א ײדישן אינהאלט, אין װעלכער איך האב אויפגעםרעטן, :איז געװען זשילאװםקיס ״שבתאי צבי*. אין יאר 1900 האב איך דאס ערשטע מאל גע• שפילט אינטער אנדזשעי מארעקס (ארנשטײנס) רעזשי אינם גערטנדל אױף כמיעלנע. מיהאט דאן אויפגעפירט זײנס א פיעסע םיטן נאמען ״חסידים*. שפעטער האב איך נעשפילט אין װיל■ העלם פעלדמאנס ,גאטס משפטים*, אין דער פיעסע האב איך געשפילס מיטן אלטיטשקן אסקאר, פיט 'װעלכן כ׳האב זיך איצטער װידער צונויפגעטראםן בײם שפילן דעם ,גולם*. װיםיל צײט איז ארורך, און דער אלטיטשקער, שױן קרוב 90 י$ר, דינס נאך אלץ דער בינע. שפעטער האב איך געשפילט אין באגוסלאװסק־ס סעאםער אין לעמבערג, אויך דארט האב איך נעשפילם אין טשיריקאװערס ,ײדן*ז דאס איז געװען א זײער שטארקע פיעסע, זי הןןט געשילדערט א פאגראמירטע ײדישע שטאט אין אוקראינעז די פיעסע האט דאן געהאט גאר א גרױםן ערפאלג. דערנאך בין איך געקומען קײן װארשע, געשפילם ,האםלעסן*, איבםענס עטלעכע פיעסן און סטרינד• בערגם ,פזןםער*, ״נײססער* א. א. דערנאך הןןב איך ■אונטער אשס אויפזיכט אויפגעפירט זײן ״גאט פון נקמה*. די פןןרשטעלונג האס דאן געמאכט א שסארקן רושם און ארויםגערופן א קאלאםאלע פאראינטערע■ םירונג, אױב כ־האב נישס קײן טעות — זאגט אדװענטאװיטש—