Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 448

23 זא * ל י ם 3 ר 448 רעכס. װעמענס עסק איז דןןס ע*עם אן ארעמע גוירז װןןם דארף עכעם דא מנחם . זיך ארײנםישן און קאליע םאכן א מסחרז אמת, םראל-עלין האט מען נישט םארגינען זײן עשירות. בעת אזױ םיל םענטשן זענען םאראיםגליקם געװוןרן, ארעמעלײט געװארן, איז ער גאר געװארן א גביר, דװקא ער, םראל-עלי דער בעדער. און די חוזקדיקע קנאה צו אים איז סארװאנדלס געװארן אין סארביטערםער שנאה. אינאײנעם אבער מיט זײן עשירות, איז געװאקסן דער דרך-ארץ און די מורא פאר אים. װער װיל זיך דןןם עםעם אײנלײגן מיט םראל-עליןז אז אומעטום, בײ די נגידים, בײ די עלםסטע און בײ די בריצים א־ז ער גאר געװאי־ן א תקיף, א גאנבער מאכער, א חשובער מענטש. אז אומעטום פועלט ער... עםעם א גויבל, א קלײנער, מים א בעשפןןלטענער ליפ, הןןט בײז■ לעך א קװיטשל געטון: — װאם דארף זי עפעס האבן א קו, יאװדזןכע, און איך נישט. ניכײ זשעדי זאבערוט. זאל קײנער נישס הןןבן. — ר־ מנחם, כילעבן איר זענט א שװאנץ. נײט בעםער אהײם און לײגט אײך אין בעט ארײן. װאם םישס איר אײך דארס, װו סען בארארף נישט. — האט זיך ןןנגערופן נתן דעם רויטן הערשם טאמעװןןטער זון, מיטן צעפליקטן זעלנערישן היסל און מיט דעם לאך אין דער באק. — אן השגה פון א ײד, אנצונעמען זיך פאר אן ערלית. — געקויםט, איז םארפאלן. — עפעס א משוגענער ײד. — מענטשן. לאזט מעך, לאם עך אים צעםאלן די בײנער, דעם קבצן,—האט געשריגן סראל-עלי, אויסגעמונטערס און אונ• טערגעםײערט פון דעם רעכט, װןןס מענטשן האבן אים גענעבן. די קולות זענען נעװאקםן. די רײד הןןבן זיך געשיט בײזער, געדיכטער, די שװארצע פנימער האבן זיך צעםלאמם אויםגערעגטער און כעסנדיק פארשפיצט. םרזןל־עלי האס מיס בײדע הענט געריסן די קו בײ די הערנער, פןןרויס, און די גויה מיט בײדע הענט און מיט קװיסשענדיקן יןן״ער צוריק. אבער פלוצים הןןט זיך איבערן רעדל מענטשן־קעפ א װארף געטון געשטרעקטע, שװארץ-געאדערטע און טריקן־צעקנעכערטע הענט. מנחמם סארהארעװעסע הענס. די קורצע, שװארץ-גראע בארד איז געװען צעשױבערט. די באקן־בײנער שארף געבלײכס, דאס היטל אויפן נאקן. דעם צעריםענעם פלאשטש אויםגעקנעפלט, האט ער אויסגעזען עפעס װי א בעטלער אויפן יאריד. און מיט אויפנעהױבענעם. גערעכטפארטיקטן בליק םון די רויט• ברעניקע, לײדנדיקע אויגן זײנע, האט ער עפעס גערעדט דארט מיט ברײטלעכן קול און מיס ציטערנדיקן קאפ צום רעדל מענטשן, האלב ײדיש און האלב גויש: — הע... הערט נארו װאס הײסט עפעם דאס. ס׳איז נישסא קײן יושרז שעמט אײך, מענטשן, אין אײערע װײטע העלזער ארײן. פע. גאספאדארי טאק נעמאזשנא, סען טאר נישט צוראבעװען בײ ארעמעלײס דאס לעצטע... אז מען נעמס בײ איר צו די קו, נעמט מען בײ איר צו ם׳חיות... דערלןןזס נישם אזא רציחה. די גויה האט װידער ארוםגעכאפס דער קום האלז מיט בײדע הענט, געשריגן מיט צעפײערםע טרערנדיקע אויגן: — מענטשן גוטע, ראטעװעטס סײן בהםה, םיס װןןם װעל איך אנהןןדעװען מײנע קינדער. מנחם האט א שטרעק געטון דעם קאפ, אויסגעװאקסן' העכער איבער אלע שמױשענע היטלען און געװןןרנס מיס גע• בײלטן קוליק: (המשך קוםס) צער עסק. און אלע מןןל הןןט זי א פאםש געטון מיטן פאר■ דריפעטן װײדל און א נעשמאקן לעק געטון מיט דער לאנגער צונג די שװארצע, פײכסע נאזלעכער. יעדעס מןןל אבער. װען םראל־עלי האס זי א שלעפ געטון בײם שטריק, האט זיך די בהמה נישט גערירט פונם ארט. זי האט א בײזלעכן מרוק גע• טון און ברוגז א הײב נעםון די קורצע. שארפע הערנער, גלײך זי װןןלט סראל־עלין געװאלט א שטוים םון אין בױך ארײן. צום ערשט הןןט סרןןל.עלי געפרוװט שטיל און מיט גוטן דעדן צו מנחמען: — יהודי בלא... מאך נישט קאליע... דאבער נישט... נו מילא, הןןססעך צוגעסשעפעט, לאז זײן ריװח בשוהפות... די מנחמקע האט פןןטאקעװעס מיטן קןןפ, סוחריש גע• װונקען מיס די אויגן אהער און אהין, אבער מנחמם באקן• בײנער זענען געװען הארט און געשפיצט. װי געהאקט םון שסײן. — נײן, — האט ער א זןןג געטון מיט פעסטן קול און צעשויבערטער בארד — נײן, ס׳איז נישט קײן ױשר... אזוי האנדלט מען נישט מים מענטשן... נישטא מער קײן גנבה און גזלה, כ־װעל נישט דערלןןזן... הןןםס גענוג געלט סראל־עלי. זי איז אן ןןרעם מענטש. — און ער האט גענומען רײסן דעם שסריק פון סראל־עלים האנט. אצינד זענען סראל־עלים אױגן ארײנגעקראכן טיף אין די האריקע לעכער, װי שרצים, װאס װילן זיך באהאלטן אין גריבער, םיאיז צעאקערט געװארן זײן שטערן מיט טיפע־צארן• קנײסשן, און ער האם א קעם געטון ם׳קרענצל-בערדל מיט אלע פינף פיננער: — אזוי... הם... הער נאר, דו פארכוטש אײנער, װאס דו ביסט, דו קבצן, װער איז עפעס דאעס געװען. װי קומסטו םיר דא קאליע צו מאכן א מסחר, העי דו שםאטניק, עכל דיר באלד דא דערלאנגען א פסק. אז ם־װעס דיר װיסט און פינםסער װערן. א רוח אין דײן סאטנס טאטנם טאטנס... און םראל-עליס לאנגע. שװערע געשטאלט האט זיך װי א דראנג א װארף געטון אויפן מאגערן, שװאכן מנחםען. די מנחמקע האט א געשרײ געטון: — געװאלט, מענסשן, ער הרגעט מײן מאן. ראטעװעטס! זי האט זיך ארײנגעװארםן אין דערמיט, םארשטעלט דעם מאן מיס די אויסגעשפרײטע הענס און ס־האס געהילכס איר װײנענדיק געשרײ: — סראל־עלי, דו רויבער, דו מערדער, דו װילסס שלאגן מײן מאן. אז פױלן זןןל דיר דןןם דרויב, דו גנב. זעט נאר, םענסשן, ער הרגעס א קראנקן ײד. געװאלם, א רוח אין דײן םאמעס מאמעס ארײן. דו בעדעריק, דו... סראל־עלי הןןט אונטערגעטאנצט װי א װיכער: — עך מאך םון אים קרעפל־פלײש. עך צעמאל אים די בײנער אויף פארעך. — האט געשיפעט סראל־עליס צארן״צע־ םלאקערס קול. די נאז רויט װי א שסיק פײער. םנחם איז געװןןרן װײסער פין קאלעך. זײן קאפ האט געציטערט. און צװישן די קולות האט מען נישט געקאנט הערן די רײד פון זײן קײכנדיקן אסעם, װאם האט זיך געװארגן אויף די בלײכע לעפצן. א הינט האט גענומען הויקען און אונטער• שפרינגען. מענסשן זענען זיך צענויפגעלאפן, גוים אין שאפע• נע פעלצן. מיט בלױז?, קודלאטע קעפ, ײדן אין פארדריפעטע פלאשסשעם און אױםגעװײקטע בערד. װי נאסע שװןןמען. ס־איז געװארן א ליארמענדיקער געזעםל. םען הןןט זיך געשפארט און גערעדט מיט אויפגערעגטע אויגן און פארשװארצטע פנימער. מען הוןט נישס געװוסט. װעםען םען זאל געבן גע•