Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 444

23 <א ליטערארישע בלעטער 444 די פרידינג־אויסשטעדונג פון דער ײדישער געזעלשאפט צו פארשפרײטן קונסט אין װארשא. דאנקבארע םאטיװן װי די פאלעסטינע ־ פײזןוזשן גו װיעיק אױסגענובס פון אים. אײנער פון די בעססע איז דער פײזאזש 74. ח. האנםס האט אויסגעשטעלט םינף בלעכן. דער קינסס־ לער האט דערגרײכט אינטערעםאנסע עםעקטן אויםן געבים םון םעטאל-פלאסטיק. ער הןןט באהערשט די םעכניק און קריגס לײכט ארוים דעם פלאסםישן מןןפענט םון יעדער בלעך. זײער אינטערעסאנט איז די קןןפפוןזיציע ,דער קאפף םון יעקבן םיםן םלאך״.,. טיקןןטשינסקי װײזס־ארויס א םך געשםאק. ער ןןפערירס לײכס מים אקװארעל־םארבן און ער שאםט טײלםןןל גאנץ• אריגינעלע ארבעסן. שײן קןןמפאנירט איז זײן דעקןןראםיװער פײזאזש. װעמלעס, הערשאםט און גאבןןװיטש הןןבן אױסגע־ שטעלם זאכן, װאס זענען שוין געװען רעפרעזענטירט אויף פריערדיקע אויסשםעלונגען. גוםערםאן הןןס ןןנגעהויבן םאכן עקספעריםענטן. זײנע ארבעסן װײזן, אז ער הןןס זיך ןןנגע• הויבן בו מאדערניזירן. טרעםלער שאםס אונסער דער השפעה פון זשאק, אבער ס׳איז אים שװער צו םארשטײן. פ. ה. רא־ בינןןװיטשם זאכן זענען שסימונגסםול און ןןנגענעם םיס זײערע גרויע טענער. ראםבױם אנטװיקלט זיך אויםן געבים םון צײכענען. די נאטוראליססישע פארמען זענען צוגעפאסם םאר זײן שאפונג. א גוטן אײנדרוק םאכן ראלניצקיס פײזאזשן. שליװניאקם ,םוזיקאנטן״, װאם זענען אויםגעפאסם קוביסטיש, האבן געלונגענע אײנםאלן. אסטזשעגאס םקולפטור ,םוטערלעכקײטי איז גוט צונוים־ קאמפאנירט. דער קינםטלער האט גוס געםילט דעם םןןדעל און ושןט אויף א םובטעלן אוםן איבערגעגעבן דעם אויסדרוק פון מוטערלעכער ליבע. צװישן די סקולפםןןרן דארף םען באזונדער דערמןןנען ח. שפיגעל. ם׳קען בײ אונז װײניק דעם קינססלער, אבער ער האס ־א סך געשפאק און זײן ארבעס 123 איז ארינינעל סטיליזירט. די דןןזיקע זאך צײכנס זיך אויס םיט דער עקםפרעםיע און םןןרם. שפיגעל איז נןןך זײער א ױנגער און מ׳קען האפן, אז ער װעס נןןך שאסן אינטערע־ םאנטע זאכן אױפן געביס פון סקולפטור. שײנע פײזאזשן םון קוזמיר האט אויםגעשטעלט מ. פײגנבוים. זײן ״יונגל׳ הןןט שטימוננ און א געלוננענע קןןמפןןזיציע. םינקלשטײנם ,פאססוכלי איז איבערגעגעבן אין זײער װארימע קןןלירן. אין דער אויס־ שסעלונג נעםען אויך אנסײל: מיזעס. ראזאנעצקי, שער, שים- מאן, אוזדאנםקי, רינעצקי, ראבינאװיסש, חםץ און קאםינםקי. די ײדישע געזעלשאםס דארף םיט םרײד באגריםן דעם נײעם לאקאל, װאס איז א גרוים געװינם םאר דער געזעלש. צו פארשפרײסן קונסם. דער פאסיקער לןןקאל װעט האפנסלעך העלפן דער אנסװיקלוננ פון ײרישער קונסס אין װארשע. פעליהס פרידראן םיר דריקן דערפיט אוים א דאנק אלע חברים, װאס הןןבן זיך באטײליקט אין דער םארששעלונג דעם 26 םאי, לטובת אונזער נעזעלשאסט. באזונדער דעם ח׳ משו—; ריביער םארן רעזשיסירן די פיעסע. זו־ רי יידלשן םוזלק־נעזןלשאפס .הפרםן״ אין ױאציאנזש ד׳ר יעקכ בלומאן אין םערב-אײראפע באהאנדלט מען סרוב דעם רעאליזם אין דער קונסם פאר אן אפגעלעבטע סןןרם. ם׳הןןס זיך דארטן שוין אײנגעלעבס מיסן געדאנק. אז די צײס םון קלאסיציזם איז אװעק און ם־הןןס געםאכט שלום דערםיט. ם׳הןןס דערםאר קײן זין נישס עקשנותדיק זיך צו האלטן בײם רעאליזם. און דאם, װןןס דןןס היגע פובליקום האט אלײן נישס גענוג םאר־ שסענדניש צו פאדערן נײע קונסט, איז נןןך נישט קײן באװײז, אז די קינססלער הןןבן רעכט דןןס אויסצונוצן. אן אויםשטעלונג מוז קודם־בל זײן א פרןןדוקט סון םארטשריט און װײסערער אנטװיקלונג. בײ אונז ןןבער רעכנט מען זיך נישט דערםיט. מ׳װײזט בײ אונז זאכן, װעלכע ם׳הןןם שוין געזען םיס צענדליקער יןןרן צוריק און מ׳פרוװט אסילו נישט קלערן װעגן נײע פןןרמען און קןןלירן. דערםאר טאקע איז די איצםיקע אויםשטעלונג אזוי ענלעך צו די איבעריקע װארשעװער אויסשטעלונגען, און םון די אלע צײכענען זיך אויס בסך־הכל בלויז עטלעכע קינסטלער. דער אײנציקער מאסיװ םלםד־זכות צו זײן אויף די ארבעטן פון די ײדישע קינססלער זענען די גרויסע שװעריקײסן, װאס ליגן בײ אונז אויםן װעג צו פלאםםישער ארבעס. מניעות — גײםסיקע און מאטעריעלע. נאר סון אט דעם שטאנדפונקט קען םען ןןפ- שאצן די איצטיקע אויסשטעלונג. קודם-כל צײכנט זיך אוים צװישן די םאלער י. ברוינער. ברוינער איז א םןןלער מיט קולטור און ארסיםטישן שװונג. ער הןןס א ברײםן פארנעם אין פענזל און םעכנישע לײכטקײט. מים אן אײנגעבוירענער מאלערישער אינטואיציע שאפס ער אינםערעסאנםע קאםפןןזיציעם םײ לויםן קןןליר און םײ לױט דער סעםע. דער קינססלער איז םארשידנארטיק און דערפאר איז זײן יעדעס בילד אנדערש. ער מײדט בכװנה אוים יעדן שאבלאן. זוכס עקשנותדיק עפעס נײעס און ער שסעלט זיך םיט יעדער קאמפאױציע אן אנדערע בולט-אנגעצײכנסע אויפ־ גאבע. דערבײ איז ער נישט קײן עקסטרעםער מןןדערניםט. ער װארפם זיך לײכס איבער פון אלטער צו נײער קונסט, און זײנע װערק באװײזן. אז ער האם א חוש םאר םןןלערישער סאקסור. זײנע אינטערעםאנסטע ארבעטן זענען: ,א גןןלדן פישל׳, ,א םטיליזירט קעפל׳ און דער פןןרטרעם פון ה. ב. די עקספאנאסן פון פרוי צענטנערשװער זענען. װי אלע מןןל, גאנץ אינטערעסאנט. אירע בעסערע זאכן זענען די שטיל-לעבנם און עטלעכע פײזאשן. שפיגעל הןןט אויסגעשטעלט צװײ ארבעטן. אײנע םון זײ .שײלן קארסןןםל׳ איז שסארק אונטערן אײנפלוס םון םילעםן. ם׳איז אן אינטערעםאנם-אויפגעפאםטע זאך, זי מאכס א גוטן אײנדרוק. גאנץ אײנגעגעבן איז הירשםאנגם ,שסיל-לעבן׳, אבער די קןןםפןןזיציע האט םעלערן און מאכס דערפאר א שװערן אײנדרוק. דער ארםיםט װײזס ארוים א סך געשםאק בײם צוזאמענשםעלן גרין-רויטע קאלירן. זײנע אויסןןפארסרעסן זענען אינטערעםאנט צוליב זײערע שװארץ-געלע טענער. א םײםטער אין זײן געבים איז א. נײםאן. אדאנק זײן אינדי- װידואליסעס און די באהערשונג םון פענזל בלײבט דער דןןזיקער םןןלער אן אײביק .יונגער׳. כאראקסעדיםטיש איז זײן לײכטקײס בײם באהערשן די מןןלערישע מיסלען. זײנע עקםפןןנאסן הןןבן א סך שסיםונג אץ זענען אםט שטארק זוניק. פונדעםטװעגן זענען אזעלכע