Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 443

443 ליםערארישע בלעטער 23 זא דער ױנגער םטודענט גים א9 די מײםטע אױםמערקזאמ■ קײט *אויף בו שטידירן די װערק םון בארימםע מאשעמאסיקער, אין עם בלײבס אים נאך נײט נו שטודירן זזןןןלזןגיע, נןןטא• ניק, מינעראלןןגיע. זײנע בריװ זענען פול ציםרידנקײט. זײן מוטער הןןט מורא עם זןןל נישט אויםװאקםן פון אים קײן ,ביכער־װןןרעם*, אין ער בארויקס זי•. ״די ביכער זענען דירכויס נישט ד$ס העכסטע םאר מיר, * םאראן א סך זאכן, װןןס מען קען םון ביכער נישט אויסלערנען, םאראן אבער א םך אנדערע, װןןס מען קען נןןר םון ביכער אויסלערנען. אין איך נוץ אויס דערויף די נײט, װען איך בין אלײן מיט מײנע ביכער. װןןלט איך געהאס ארום זיך מענסשן, םון װע כע איך װןןלט געקענס ארויםבאקומען מערער, װי םון די ביכער, װןןלס איך די ביכער אװעקגעשלײדערט. מײן נװעק איז נישט דןןס לײענען, נןןר דןןס, װןןם שטײס אין די ביכער און װןןם שטױםט מיך בו אײגענע געדאנקען•. א ײ נ ע נ ע ג ע ד א נ ק ע ן — דןןם איז בײ הערנן דער ציל, און דןןס לײענען בארײכערט אים נישס בלויז מיט םרעסדן װיסן. ער םארסראכס זיך איבער די הארבסטע פרןןבלעמען, און שוין ןןנהויב 1878 גיס ער זיך ןןפ םיט גרונםיםרינגיפן פון מעכאניק, װןןם דןןס װעט שפעסער בילדן די טעמע םון ז״ן גרויסן טעארעטישן װערק. ער פארטיפט זיך אין די קלאםישע װערק פון די באשאםער םון דער םןןדערנער מאטעמאטיק. ער לײענט די צײסשריפטן, װו יענע גאונים האבן געלײגט די גרונט־שטײנער פון דער נײער װיסנשאםט. און עס טוס אים באנג, װןןס ער האט דעםןןלט נישט געלעבט. ,עס טוט םיר אפטםןןל לײד, װאס איך הןןב נישט געלעבט דעמןןלס, װען ס׳איז געװען אזוי םיל נײעס. אויך איבם איז נןןך םאראן א םך אומבאקאנטע זאכן, איך גלױב ןןבער נישס, אז מען זאל נןןך איצםער לײכט קענען געםינען עפעס, װןןס זןןל װירקן אזוי רעװןןלוביןןנעריש אױף דער גאנבער װעלסןןנשוױנג, װי אין יענער צײט, װען סעלעסקןןפ און מיקראסקאפ זענען נאך געװען א חידוש׳. פון ביכער־שסודיען גײם הערץ איבער צו פראקטישע ארבעט אויף פיזיק. ער נעמט םון דער הויכשול אלץ, װןןם זי קען אים געבן, און איז םןןרט אומציסרידן. סראכט װעגן אריבערפןןרן אין אן אנדער שטאט. מינכען קען אים נישס באסרידיקן, און ס׳איז נישט קײן װונדער. דער סטודענט לאזט דערקענען אלע שסריכן םון דעם קומענדיקן גרױסן םיזיקער: אויםערגעװײנלעכע םעיקײסן אין אבםטראקםן דענקען, טאלענס נו עקספערימענטירן און א ברויזנדיקע שע• םערישע אקסיװקײט, א געװאלטיקע שסרעבונג ארײנצודרינגען אין דןןם נןןך נישס אויסנעםןןרשטע. (סוף קוםס) 6ארלאנ ב. קלעצגןין די װערק ייין דה. ל־יײװיק 5.60 דער גולם (דראםאטישע פאעםע) 4.00 הינטעין שלןןס (פןןעםע און לידער) 3.50 ארעמע םלוכה (דראםע) . 3.50 באנקראט (דראמע) דערשײנט אינגיכן שפאםעס (דראפע) שאפ (דראםע) הירש לעקערט (דראפע) אדרעס: 28 וז1*5׳181'1ן8״328ז8/גי •ז118:>ץ8. גײםטיקע שםןןםן. הײנס לײענס ער אויריםידעםן, םארגן ״לאטןןנען, איבערםןןרגן אײסכילןןםן וסארשטײם זיך, אלץ אין ןןריגינאל). ער גײם אויף פןןרלעזונגען איבער אנסרןןפןןלאגיע, לערנס אין דערהײם מאסעמאטיק, שסודירט םיזיק, זיצט ןןפ סעג אויף אלערנבוך םון םיזיןןלןןגיע און גײט אריבער צו א גרינדלעך װערק איבער םןןלקסװירטשאםט. אין מיטן די אלע באשעםטיקונגען םאלט אים אײן א געדאנק װענן א פאר• בעםערונג אין סעלעגראף, און דןןם םארכאפס אים אזױ, אז א גאנצע נאכט קען ער נישט שלןןםן. ער װיל זיך פארשאםן מכשירים, בדי אויםצופרובירן זײנע געדאנקען אין דער פראקטיק, נןןר עם קלעקט אים נישט קײן געלט. דערװײל לײעגט עד און לײענס און זעס זיך ארום, אז ער הןןט זיך צוגעאײלט, אז ער דארף א םך לערנען, אײדער ער נעמם זיך צו שאפן חידושים, און ער םארװארםט דעם טעלעגראף. עס גײס אריבער איןןר צײם. דער ױנגער םענטש הןןס נאך זײן װעג אלץ נישט געסרןןםן. ער געפינט זיך אין דרעזדען, װו ער איז ןןנגעקומען אין פןןליטעכניקום, נןןר מיט דער םעכניק איז עפעם בײ אים נישט אלץ אין ןןרדע• נונג. פדי צו סארסרײבן דעם אומעס סון אײנזאמקײס, סאר• שרײבט ער זיך אין א סטודענטישער קןןרפןןראציע, זיצט אפ מיט די חברים אין דער קנײפע, הןןט באלד דערויף חרםה, און ביםלעכװײז דרײט ער זיך ארוים םון זײער געזעלשאסס. װי קומט ער צו די ססודענטן, װןןם זויםן ביר און כאפן א קערסל, װען בײ אים איז א סארגעניגן צו לײענען א געזאנג םון הןןמערם ,איליאדע׳ און װען ער װערס אלץ מער און םער סארכאפם םון מאטעמאטיק. די ױנגלשע ןןפנײגונג צו דער דןןזיקער װיםנשאפט איז לאנג פארבײ, מאטעמאטיק איז איצם זײן הויפס־ארבעט און םארשאפט אים די גרעםטע פרײד. די לעקציעס םון די פראפעםארן באפרידיקן אים נישט. ער לײענט אין שטוב זײער א סך און נישט אבי װןןס: לויסער װערק פון גרויםע מאסעסאטיקער, ןןדער קאנסס .קריטיק דער רײנען םארנונםט׳. דעם יןןר 1876-77 ד-־נס ער אין מיליטער, און אויף צו שטודירן װײטער קלײבט ער זיך אריבער קײן מינכען און קוםס ןןן אין פןןליסעכניקום. איצסער ערשס, אויםן 21־טן יןןר םון זײן לעפן, דערקענט הײנריך הערץ זײן באריף, און עס געשעט םיט אים אן איבערפרוך. 2 דעם 1<טן נאװעםבער 1877 שרײבט ער צו די עלסערן א לאנגן בריװ, אז אין לעצטן מןןםענט וױל ער חרטה הןןבן, װארםן דעם פאליסעכניקום און ןןנקומען אין אוניװערסיטעט. בײם אײנטײלן די צײט איז אים קלןןר געװארן, אז אויב זיך אויסבילדן סאר אינזשיניער, בלײבט אים נישט קײן צײט םאר מאטעםאטיק און נאטורװיסנשאסט און ער םוז זיך פון זײ ןןפ• זןןגן. .ןןבער דןן איז םיר מיס אײן מאל קלןןר געװןןרן, אז איך קען עס נישט טון, אז ביז אהער הןןב איך זיך אײגנסלעך נןןר םיט זײ באשעםסיקס, און נןןר זײ הןןבן םיר סארשאםט סרײד, און אל דןןס איבעריקע איז מיר אויסגעקומען פוסטי. פלוצים איז אים געקומען דןןס באװוםטזײן, אז ער מוז װארםן די אינזשיניעריע, און ער הןןס געסןןלגט דעם רוף סון דער אינטויציע. אין א בריװ, װו ער דאנקס די עלסערן פאר זײער הסכסה, קערס ער זיך אום צו דעם איבערברוך אין זײן לעבן: .פלוצים איז עס געקומען צום ברוך, ןןבער איצטער װערט מיר אלץ קלןןרער, אז םײן איצטיקער באשלום איז דער אײנציק-ריכסיקער לויס סײנע נײנונגען, און אז פריער הןןב איך געלעבט אין טעות*.