Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 441

441 ליטערארישע בלעטער 23 זא קינםםלערישן קאליבער, װי דער דיכסער סין ,האמלעס׳ז איז דאס אן איםםארמײדלעכער סאקם, ןןדער נאר א גוםאלז קען םען זזוץ אלעםען דערגײן צום םוף םון שאסן און צום עזים םון דער דיכםערישער פערזענלעכקײט, װען מיר האבן שוין גרינדלעך אויםגעשטודירט ןןט די אלע ןןביעקטיװע געזעצן םון ליטעראסור־אנסװיקלונגז ם ע ן, דער טיםישער אינטעלעקטיאליסט םון העגעלישן חדר, האס דןן געװאלט איבערטרזןגן דעם ספינזןזיסטישן פרינ־ ביפ פון דעם, אז דער סדר און שיכות םון אינזערע באגריםן איז דער זעלבער, װי דער סד4 און שיכות םין זאכן. טען ערקלערט: די אײנהײט און די נויטװענדיקע פאר־ בינדונגען (פין םאקטן) אין אונזער גײםס זענען דער םוביעק־ סיװער שפיגל סון א םאקם, װאם םיז ןןביעקםיװ אויך אנער• קענט װערן װי אן אײנהײט און דער בוזאמענהאנג םון די םאקסן. א בײשפיל: אין זײן בוך איבער דעם רוימישן היססא■ ריקער ס י ט ו ס ל י װ י ו ס זאגס ער, אז ער איז א פראדוקט םין א רעםארישער קולםור, דורכגעזאפט מיט ראציןןנאליםםישע אידעען. אין דער מאלערײ, צום בײשפיל. איז די נידערלענדישע פײזאזש סאלערײ םאראורזאכט פון די קלימאטישע באדינגונגען פון לאנד. ליטעראטור־קריםיק איז א מין אנקעסע דורכגעפירס אין איר ברײססטן פארנעם. איר רעזולטאס מוז זײן: באמײזן די איבערװיגנדיקע פעיקײט פון א םןןלק. דער קריםיקער שאפס די םינטעזע םון א נאגיןנאלער םיזיןןנאמיע. מים װאם פארא איגסטרומענטן באנובם ער זיךז טען זןןגט, אז דראמע און ראמאן זענען די בעסטע םעדױמם םאר אזא אנאליז, װןןס װעט םירן גום ריכטיקן םינסעז. (ס1ף ק םס) ביבליאטעה מארה ראקאװסקי — סאיז דערשינען: גוםטאװ פלאבער מאדאם באװארי ר>ום*ן *ין 3 מיירי םום # סאררןדן םין עםיד ו>ל# םין םרמנבויזיש ם. ראקאװרקי אין דער הקדכה ז#נם ןםיל זאל*: .סאדאם בע־דארי״ איז דאד ג-אםסאר רןמאן אין דער װעלט-ליסער#סיר .ס*ד*ס נ#װ#די- איז א דזניזמ*,1 •יז קינסס אין װיסנט#*ם .ם#ד*ם נ#װ#רי• איז *ן אמװער װילילעכער ד#קימענס ,מ*ו*ם נןװ#יי• איז ו װעלמ-סי•, װעלנן סען נ#נעננם *ין *לע קרײזן — 496 זײטן פרײז 11,50 גילדן — הו־םט׳םא־קװף: >}1ײו>81א .**•ו6נ1סע8, ■ט1>(סק5 טעאטער ,על־ייזעובם״. קאראװע 18, טעל. 13*241. װילבער טרופע װאך־רעפערכואר ןןנם. פ. םיאהי טעגלעך ־•י■ הידרש השבש ״תשלו־םאש צוגױפנעשסעלט סאר דער בינעאון רעזשיסירסמ.װ״כעדט ליסעראטור באשסײם פון באגריםן, דערשײניננען און נעמען. םוזן םיר קודם־בל די אלע באגריםן אנאליזירן, דער־ פירן זײ צו קןןנקרעסע םאקסן אדער בו םאקסישע שיכומן. דאן װעם קלןזר װערן, אז חוץ באגריםן זענען םאראן נןןך סונקביעם, ד. ה״ אז א גרופע פאקטן ארבעט־םיס פאר אײן אלגעמײנעם גיל. דער גאנבער פראנרעם פון די פאזיםיװע װיסנשאסםן — זאגם טען. — באשטײט אין אנאליזירן די גרויסע מענגע םאקטן און שאפן א גרינדלעכן קאטאלאג םין זײ. דאס רזפן מיר אן — אנאליז. דאן קומט די םינטעזע, ד. ד״ מיר םאכן א סך־הכל פון א גרופע פאקסן אין שײכות מים זײער םיבה. די דאזיקע םיבה איז דאך אויך נישם םער װי א םאקט, םון װעלכן מיר קענען ארויסבאקוםען יזײן שײכות םיט אן אנדערער גריפע פאקטן א. א. װ. נאכדעם װי מיר האבן שוין די םינסעזע — דאמןןלסם קענען מיר באקומען די פארםולע, ד. ר״ דעם רעזולםאט. װאם טײטשס אונז אוים םאקטן םון א געװיםער גריפע אין װאס איז אויף אזא אופן זײן סיבה. װען םיר װעלן דורכםירן דעם אנאליז און דעם םינסעז אויף אלע געביסן פון װיסנשאסט, דאמאלסס םארשװינדן די פאקסן אין זײ װערן פארביטן מיט םןןרםולן. די דאזיקע םארמולן װעלן אונז דערסירן בו דעם בא־ גריף סון דער װעלם־אײנהײם און בו דער אלגעמײנער סןןר־ מולע, ד. ה. בום ג ע ז ע ץ פ י ן ש א ם ן. און דאם איז אײגנסלעך די אויםגאבע םון װיםנשאםט: צוסירן אלע דערשײנונגען גום אורקװאל און פון דןןרטן אנקוקן דעם אײביקן שטראם םון געשעענישן. אלזא: פ א ז י ט י װ י ז ם , אװעקשטעלן ליטעראטור■ װיםנשאסם לויט םיפן, מוסטערן, סארמולן, אזױ װי םען טוט עם מיט סיפן םון בלומען, עוםות, חױת א. א. דער טעות איז קלןןר. סען האס געגלױבט, אז דער מענסש איז אין זײן שאםן פונקס אזוי דעטערמינירס (אונטער־ געװארפן די אײזערגע געזעגן פין דער נאסור), פונקט װי די נאסור. עם איז ם ו י נ א ג י ז ם איבערגעטרןןגן אױף דעם געביס םון מענסשלעכן שאסן. די ליםעראםור איז א פראדוקט נישט םון מענטשלעכן װילן, נאר פון אומשטענדן, װןןם װירקן אויף די אנטשטײינג סון דער ליטעראסור. די אוםשטענדן זענען: 1) די ראםע־אפשטאםונג. 2) סיליע (םביבה—די םיזישע און די היםטארישע). 3) דער בײם־פאמענט (די דירעקסע השפעה םון דער קעגנװארט). דןןם מײנט. אז יעדע ליסעראםור קןןן אויםגעטײטשט אזן אפגעשאבס װערן נןןד דאן, װען מיר אנאליזירן זי אין שײכות םים דער ראסע, קלימאט. היםטןןיישע אימשםענדן, רעליגיעזע און סאדיאלע ריכסינגען סון דער תקופד״ דאפאלסס װעט אינז קלאר װערן םארװאם איז די ליטעראםיר אזא אין נישט קײן אנדעיע. סארשםײט זיך, אז אזא אינטעלעקסועלע םעסןןדע געבוים אויף רײן לןןגישע הנחות הןןט געמוזט נישט אויםהאלםן דעם עקזאמען םין א וױסנשאסםלעכן געזעץ, װען פען איז געקימען דופ אנאליז םון סאקט. ד. ה. װען מען איז אריבער םון פארמילעס צום אנאליז. אויב די עפאכע םון ,קװין עליזאבעם״ הןןט םאראירזאכס דאס באװײזן זיך סין אזא זשעני װי שעקספיר. איז די םראגע, װי אזוי קען מען באװײזן, אז עם הןןט ג ע ס ו ז ם געבױרן װערן נןןר אײן שעקספיר און נישט סער פון דעם גרױסן