Literarishe bleter · 1928-06-08 · 23 (8.6.1928) · p. Seite 439

439 ליסערוירימן *לעםזר 23 מא געםון דזןס, װןם ער הזןם געזןזגם, איז דזןס שוין גענוג, כדי *ו קוסען *ום אויםםיר, אז מ־דארף נישס םער .װי ןןט די קורצע רעדע סונם ױסטיץ־ראס, כדי זיך םארכושסעלן, סיס װןןם םאר א דורכפאל עס הןןס זיך געענדיקט די אײםשםעלונג םון דער ײדישער פרעסע*. הײסט עס נישט נכיװן אפלאבן און חוזק מאכןז און װײסער גײען גלאס זאכן, װןןס נישס געשטויגן און נישס געסלויגן. ןןס שרײנט ער.- .אויף גרויסע סןןװלען ןןנגע• קלעפט קעסלעך סון נײטונגען און צײטשריםסן. אלץ אויםגע• םישט. ,סןןליעסער שסימע* אין אײן רײ כמעס מיט דעם אםעריקאנער .םןןרװערטס*. .דער סןןג• ערגעץ אומבאמערקס םארשטעקם נעבן אן אוםבאקאנס פרןןװינציעל סועלי־ציוניססיש בלעסל אין ליטע. .םןןרגן־זשורנאל׳-ערגעץ נעבן א װארשעװער געל בלעטל א. א. װ.* די אלע ,סאקטן* זענען נישס םער װי א רײנער פרןןדוקט םון י. קןןראלניקם םאנטאזיע. װי איך הןןב שוין אויבן געזןןגס, איז די סרעסע אויםגעשטעלם לויס לענ• דער. אמעריקאנער פרעםע אויף באזונדערע סןןװלען, סוילישע - אויף באזונדערע און ליטװישע אײף באזונדערע, אזוי אז די דורכוים״סאלשע שילדערונג םון אזא מין סיש־מאש, וױ .םןןרװערטס• בשכנות מים .פןןליעסער שסיםע*, .טןןג* — מיט א פרןןװינציעל פועלי־צױניסטיש בלעסל אין ליסע און .מןןרגן• זשורנא?* — מיס א װארשעװער געל בלעסל, — הײסס נןןר ןןפלאכן. איך װןןלס געקןןנם ברענגען נןןך היסש .פערלען* םונם ארטיקל, איך רעכן ןןבער, אז די געבראכסע פןןר שסעלן זענען איבערגענוג. איך װיל נןןר סרעגן: נישס שוין־זשע איז די װירקלעכ• קײט זעלבסס נישט־גענוג טרויעריק, אז מידארף זי נןןך ספעצ• יעל םארדרײען און םארקריילעןז והשנית — אין װעםענם אינ• טערעסן ליגס עם, צו םאכן םון דער ײדישער פרעסע• אויםשםעלונג דװקא א קאריקאסורז... *ין װיוזזיו: םיר ה*נן ייך יניוחילח *•ננהןיסן ני נמנן ו*ס *רסיקל <ין י. ק*. ר*יניק װםגן וםר ייייסםר םרםםם-םויסםםםיונג, ווייל םר הןם זי נ׳נםיײםרם *ין ני-םװ*ינם ■*רנן. נ*ך וםס *נםר, װי סיר ה*נן נןקו&םן וםם נריװ 8ון *יינםם *װ וי הויםם-םירםר *ון וםר ייויםםר כםקםים, װו יםנםר ה*ם וװיך נםרםוס סנח וי .קו*גםויקם רםזײס*םן• *ין וםר ױויםםר *םס״יוננ, ה*נן םיר י. ק*י*יניקם *רסיקי נסרריקס (מים קירםיננםןן *ין *ויך נםגםנן *ײם• *ינן *ין וםם נריװ *ינם הויםם-*נ*ירםר םון וםר ״ויסםר סםקנים. מ׳ גן• *ויר נםםםםםיקם *ין *יגםם״ן, *ז וי ״ויםם *רםסם-*1ים*טםייננ ה*ם זיך ניםם *״נגםנםנן• *וינ ם׳זםנםן גםםםנם םנרםרינגםן נים ניםן — זםנםן פיר ז״םר ני*רױן. .םםרורױםן *ין ■*רקריםיםן• ו*רף מםן *װו*י ניסס, *ין םיר יםנםן װױס וםרסין. - ז*נן *נםר וםם *פח זיך *יױן — ס*רם *1יך ניסס. ז*י םס ז״ן ו יםרם י1יף * נװ״סן פ*י. בןוויס פילניאק אין ״וי ײדישע װעלט״ - דער באװיםטער רוםישער שריםםשטעלער בארים פ י ל־• ב י 8 ק הןןט ציגעשיקס ספעציעל םאר ,דער ײדישער װעלט• א פראכםםילע דערצײלינג ״דאס װעלפישע געזעץ״ די דערצײלונג, צוגעשיקט אין םאנוסקריפט, װערס איבערגעזעצם און גײס ארײן אין ױני־בוך נום. 3. װןןרן א םעריע ערשסע נוםערן םין צײטונגען, ױבל-נומערן, ױם־סוב׳בלעטער, הומןןריםטישע אויסגאבן. באזונדער איז אױם• געשסעלס די ײדישע פרעםע אין ריםלאנד םון 1903, פון דער גרינדונג םון דער ערשטער טןןגצײטונג דארס, .דער סרײנד*. ביז דער םלחמה, ד. ה. אײגנסלעך ביז 1915, װען די ײרישע פרעסע אין רוםלאנד איז םארװערט געװזןרן. דערנןןך איז אײך אויסגעשסעלס געװןןרן די פרעסע םין דער צײם םון םעברואר• און ןןקס$בער-רעװןןליציע. אצינד װערן נןןך םארענדיקט םאר דער אויםשסעלונג צװײ אלבןןםען: אײנער םיט סןןםןןגראםיעם פון צײסשריםסן יקרי׳המציאות און אוםלעגאלער פרעסע, און א צװײסער, װןןס װערט צוגעגרײט סונם ײד. װיםנש. אינסם. אין װילנע, אנטהאלט אין זיך א םולע רשיםה םון אלע פער• י$דישע אויסנאבן, װןןם זענען װען נישט איז ערשינען אויף ײדיש. איך װײם זײער גוס, אז דןןם אלץ איז נןןך װײניק, ןןדער ריבסיקער געזןןגם, נישם ןןס דעם ןןרעמען, פרימיסיװן םאסעריאל, אין דער נאטור, הןןבן םיר באדארסט געבן, נןןר איבערהויפס — בילדערישע דיאגראםען, טאבעלן, םך־הכלען, םארשײדענע פלאקאטן, מןןלערײען און, בכלל, יענע שײנע- לעבעדיקע און טענניש-רײכע אויםשסאםוננ םון דער אויסשסע־ לונג, װןןס איז אזוי ןןנציענד, רעדם אזױ םיל צום אויג און אםילו צום םוח און קןןן הןןבן נישט אן ערך א גרעסערע װירקונג װי דןןם, װןןס םיר הןןבן אויסגעשסעלם. איך רעכן ןןבער, אז נןןכדעם, װןןם אויבן איז געזןןגם געװןןרן. איז קו• םען צו אונז מיס אזױנע םןןדערונגען הײםס פשוט זײן א לועג לרש. און, בכל אוםן, װײניקער םון אלעמען הןןס רעכט צו שסעלן אזוינע םןןדערונגען אונזער פרעסע זעלבסם, װןןם הןןס בנוגע דער אויסשסעלונג איר עלעםענטארםסן חוב נישט דערםילם, (דרך-אגב, ס־הןןס זיך נישט געםונען בײ אונז אסילו קײן אײן צײסונג, װןןם זןןל הןןבן די אםביציע אויסצושטעלן איר אײגענעם קי$סק, הגם פיר םארםןןגן צײטונגען, װןןם הןןבן זיך גןןרנישט װןןם צו שעםען םאר לײטן, װןןם הןןבן םיל צו װײזן: דןןם װןןלט געקןןנט הןןבן זײער א גרויסן באסײם םאר אונזער אויסשסעלונג.) ם׳דארף םודה זײן, אז אין די אדטיקלען איבעד דעם ײדישן פרעסע׳פאװיליןןן, װןןס זענען געװען געדרוקט אין .הײנס*, ,םןןםענם*, .םריפןןרגן*, הןןט מען, לכל׳הפחות, באמיס זיך שילדערן די לאגע אזוי װי זי איז. אםת, די שרײבער םון די ארטיקלען הןןבן באזוכט די ײדישע ןןפסײלונג אין כאןןס םון דער צוגרײםונגס־ארבעט דןןרס און הןןבן דעריבער קײן גןןר ריכטיקע און קלןןרע םןןרשסעלוגג װעגן איר נישם געקןןנס באקוםען, זײ הןןבן ןןבער סאר קײן סאל נישט געשטעלם זיך די אויפגאבע בכיװן ןןפלאכן. װי עס הןןט געסון י. קןןראלניק (אין זײן ארטיקל אין .ליטערארישע בלעסער• 21 ־א). צוערשס גײט דןןרם די רעדע םון ד*ר באדענהײמער. װןןם איז איבערגעגעבן געװןןרן, כלוםרשט, סטענןןגראםיש. איך בין אויך בײגעװען דער דןןזיקער רעדע סון ד*ר באדענהײמער און םוז זןגן, אז די ,ססענןןגראםע* איז דןןך שםארק שאר• זשירס... נןןר םילא, נישט דןןם בין איך אויםן, בכל אוםן. םאטעריאל םאר א קאריקאסור הןןט די דןןזיקע רעדע זיכער נעקןןנס דינען. די פראגע איז ןןבער, צי כאראקסעריזירס ןןס די קאריקאםור די ײדישע ןןפסײלונגז אויב גאנץ צוםעליק הןןס זיך אין יענעם פןןםענט אין פאװיליןןן געסונען ד*ר באדענ• הײםער, װןןם נישס ער איז בארוםן און נישט דןןם איז זײן םונקציע צו געבן ערקלערונגען די באזוכער, און הןןט א זןןג