Literarishe bleter · 1928-06-01 · 22 (1.6.1928) · p. Seite 429

429 ליוןרןריון ^ווװר 22 זא ש. עלשסײן, װןןש הןןש באקומען שטיגע סון די ײדישע ױניןנס און })רבעטער-ןןרגאניזיזעיעם. זי הןןם זיך געהאלסן קוים זעקס חדשים. גו דער ארבעטער־גרעכע געהערט אויך .די נײע גײס׳. 8 חורש-זשורנןןל, װןןס איז ארױסגעגעבן געװןןרן אין טאראנסןן אין 1913—1914, בענטראל-ןןרגאן פון דער ײדישער םעדעראזױע ס. ל. 9. אין מאי 1920 איז ארויםגעגעבן געװארן א װעכנטלעכע הומאריסטישע אויםגאבע ״דער מזיק׳, אונסערגעגאנגען אין א פןןר חדשים ארום. זינט 1922 דערשײנט אין טןןרןןנםןן אן ענגליש־ײדישע װןןכנגײםונג .דהי קענעדיען דזשואיש רעװיו״, און אין 1926 האס ןןנגעהױבן צו דערשײנןן א ײדיש־קןןמוניסטישע װאכנ׳ צײטונג .דער קאםף׳. די אנטשטײונג סון א ײדישער פרעסע אין דער מעטרןן■ פןןליע םון דער קאנאדער װעסט, װי אין סארןןנטא, גע■ הערס צו דעם יןןר 1906. אין יענעם יןןר זענען דערשינען עםלעכע נומערן םון .דער װידערקלאנג׳, רעדאגירט םון יוםף גודמאן. אין 1910 הןןט ןןנגעהױבן צו דערשײנען .דער קוריער׳. א ראדיקאלע ארבעטער-צײטוננ, רעדאגירט םון אב. זוסמאן. רי אויסגאבע הןןט זיך געהאלטן ארום א יןןר צײט. סיזענען דערשינען בלויז 13 נומעין. שפעטער איז די צײטונג אריבער צו נײע אײגנטימער, און אין זעלבן יןןר הןןט זי ןןנגעהויבן צו דערשײנען װי א װןןכנבלאס מיט א נײעם נןןמען .דער קע■ נעדער ײד׳. די נײע אויםגאבע איז שפעסער דערשינען אלם האלב״װעכנטלעכע אויסגאבע, און אין 1914 איז זי א קורצע צײט ערשינען אלם טעגלעכע צײטונג. די צןןל ײדן אין מערב■ קאנאדע איז ןןבער געװען נןןך צו קלײן םאר אן אײגענער סעגלעכער צײטונג, און .דער קענעדער ײד• הןןט זיך געמוזט שליסן. די צײטונג הןןט ןןנגעהױבן װידער צו ערשײנען אין 1917 אלס א װןןכנצײטונג .דןןס ײדישע װארס״, װערנדיק א יןןר שפעטער א האלביװעכנטלעכע אויסגאבע. פאר דער צײט איז די דןןזיקע אויסגאבע רעדאגירט געװןןרן םון ב. י. גאלד• שםײן, י. ל. װיקער, י. העסטרין, א. מ. מאנדלבױם א. א. די ארויסגעבער םון .דןןס ײדישע װןןרט׳ האצן אױך ארויס• געגעבן אן ענגליש.ײדישע װאכנצײטונג .דהי דזשואיש גארדיען׳ דערשינען עסלעכע חדשים צײס. נןןך פרוװן אויפן ײדיש-ענגלישן פרעסע־געביט זענען אין װיניפעג געמאכט געװןךן, לעבן געבליבן איז די ,װעם־ טערן דזשואיש ניום׳. א־ן װיניפעג זעגען ארויםנעגעבן געװןןרן םןןלגנדע ײדישע אויסגאנן: ,דןןס ײדישע לעבן׳, א װאכנבלאס, אין 1913, דערשינען סיר נומערן. אונטער דער רעדאקציע פון ש. םרענקעל. .דער קענעדער מזיק׳, א הומןןריסטישע צײטונג, ערשי• נען א קורצע צײט אין 1913, אונטער דער רעדאקציע פון א. מ. םאנדלבוים און י. גודמאן. ,דער אשמדאי״, א הוםןןריסטישע צײםונג, ערשינען צװײ נומערן, רעדאגירט םון די ברידער ז. און י. פרןןסןןװ, אגב געדרוקס אין לאנדןןן און ארויםגעגעבן אין װיניפעג. די .סןןלקסצײטונג״, אן ארבעטעסצײטונג, ערשינען עסלעכע נוםערן אונטער דער רעדאקציע סון י. װיניק און ח. זאלצמאן. .די קענעדער ײרישע װעלט׳, ערשינען 1914, אין עסלע• כע נוםערן. ארױסגעגעבן פון י. ל. מאלאמוט. .קענעדער ןןדלער• רעדאקסירט געװןןרן םון ראובן ברײנין, אבער אין 1915, צוליבן סכסוך מיטן ארויםגעבער, הןןט ברײנין םארלןןזס די רעדאקציע און געגרינדעם אן אײגענע צײטונג .דער װעג׳, װעלכע הןןט ןןנגעהױבן צו ערשײנען ןןקשןןבער 1915. צװישן בײדע מןןנםרעןןלער טעגלעכע צײטונגען .דער קענעדער ןןדלער׳ און ,דער װעג׳ הןןט זיך דעמןןלט אנטװיקלם א שטארקער קןןנקורענץ-קאסף. נישס געקוקט אויף די אלע ןןנשסרענגונגען, הזןט ראובן ברײנין געמוזט אויםגעבן דעם קאמף און פארמאכן .דעם װעג׳. אין יולי 1917 איז געגרינדעט געװןןרן אין פןןנטרעןןל .דןןם םןןלק׳. רעדאקטירט סון יהודה קויסםאן. דער ןןרגאן האט זיך גיך םארםאכט צוליב מאנגל אין םאטעריעלע םיטלען. אין םזןנטרעןןל איז א צײט ארויסגעגעבן געװןןרן דער .פועלי־צױן״ביולעסין׳, צענטראל־ןןרגאן םון דער אםעריקאנער און קאנאדער פועלי־צױן פארטײ, אײניקע ןןרגאניזאציעם הןןבן םון צײט צו צײט ארױםגעגעבן פארטײאישע םלוג־בלעסער. אין די לעצםע יןןרן הןןט הײמאן עדעלשסײן געפרוװם ארויס• צוגעבן אן ענגליש-ײדישע װןןכנצײטונג, א. אלםי (א.ח. שעפם) א םןןנאסלעכן זשורנאל .דער קװאל׳, ל. מעלצער אן ארבעטער• זשורנאל .ארבײם׳, א גרופע ױננע דיכסער ,רויערד׳, ןןבער פון די אלע אויםגאבן זענען דערשינען צו עסלעכע נומערן (פון דער .רויערד׳ זענען שפעטער עסלעכע נומערן דערשינען אין טןןראנטןן). די געשיכטע םון דער ײדישער פרעסע אין סאראנסא הויבס זיך ןןן ארום 1906-1907, װען א דארטיקער דרוקער הןןס ןןנגעהויבן ארויםצוגעבן א װןןכנבלאט ,דהי טןןרןןנסזן דזשואיש װיקלי׳. די אויםגאבע איז באשטאנען םערסטנס םון מודעות םים אביסל לײען־םאטעריאל אין ענגליש און ײדיש, ןןבער מיט א קנאפער װערט. װען יענע צײטונג איז אונטער• געגאנגען, הןןס אין 1907 א צװײטער דרוקער ארויםגעגעבן א ײדיש װןןכנבלאט .סאראנטער אידישע פרעסע׳. די אויםגאבע איז געװען םון דעם זעלבן כאראקסער. זי איז אונסערגעגאנ• גען אין עטלעכע חרשים ארום. ערשט אין 1912, װען םןןרןןנ• םןן הןןט שוין געהאט א גרויםע ײדישע קהלה, הןןבן עטלעכע ײדישע דרוקער זיך פארײניקס און צוגעסרןןטן ארויםצוגעבן א ײדישע צײטינג און דעם 29־םן נןןװעמבער 1912 איז דער• שינען א װןןכנבלאס ,דער אידישער זשורפאל׳, מיט ה. הירש אלס רעדאקטןןר. די צײכונג הןןם זיך גוט אנטװיקלט, און אין נןןװעםבער 1913 הןןט זי זיך םארװאנדלס אין א טעגלעכע אויםגאבע. דעם 3*טן נןןװעםבער 1913 איז דערשינען דער ערשטער נוםער םון דער מעגלעכער צײטינג, םיט א קלײנעם איבעררײם (םון בלויז עםלעכע חרשים נןןכן ערשםן יןןר אלם םעגלעכע צײטונג, װען די םארװאלםונג איז רעןןרגאניזירט גע• װןןרן) הןןט די קאנאדער צװײטע ײדישע קהלה איר שטענדיקן סעגלעכן ײדישן ןןרגאן, װןןס װערט רעדאגירט זײט 1915 םונם שרײבער פון די דןןזיקע שורות. אין 1915 הןןט די ,פרוי קלאוקםאכער ױניאן• ארויםגע• געבן אן אײגענעם אומפעריןןדישן בױלעסין .דער קלאוקםאכער• בױלעסין׳, עם זענען ערשינען בלוױ עסלעכע נומערן. עס האט אויך געפרוװט אין יענעם יןןר ,דער קענעדער ןןדלערי א־ויס• צוגעבן א טןןרןןנטער אויםגאבע סונם ,ןןדלערי. עס איז אויך ארויםגעגעבן געװןןרן אן אנןןנםן-אויסגאבע דער .דײלי אדװער• טײזער׳, בײלאגע צו די נױ׳יןןרקער ײדישע צײטוננען, װןןס זענען םארשפרײט געװןןרן אין שסןןט. ס׳איז דערשינען אין די יןןרן 1918—1917 די .ארבעטער־צײםונג־, רעדאגירם סון