Literarishe bleter · 1928-06-01 · 22 (1.6.1928) · p. Seite 427

427 ססעוןויוןולוסעו 22 עפעס סקןןמפאניװעט םיט די גײם, םיט הילקען און מיט די שקןייםז ער הןןס סארצנוײפלט א מאך געטון מיט דער האנט, װי א מענטש, װןןס זעט, אז ם־זענען ארויםגעװארםן זײנע רײד. — עט, ם׳איז אומזיםם... םארשטײםם נישט און שוין. ײדן... װער ײדן, װןןס ײדן... װעגן די ײדן װעט נישט זײן קײן מניעה. מען װעט בײ די ײדן נישט םרעגן קײן דעות, זיי מען זןןל מאכן אזא װעלט בי אן אנדערע. דער עיקרשט זענען די גוים, רי ארעסע גוים. מען מוז זײ אויםקלערן. װאס דןן טוס זיך, ביז זײ װעלן סארשטײן און װעלן זיך נעסען בונטעװען קעגן די עלטםטע, קעגן די פריצים... די מנחםקע האש א פלעםק געטון אין די הענט. םון שרעק און װונדער. זי הןןט געסילט, אז דאם פנים װערט איר בלאם םון אנגסטן. — גןןט איז מיט דיר, מנחם, װןןם רעדסטוז געװאלט, זײ שטיל. װענס האבן אויערן. א שײנע מעשה, כ׳לעבן, דער זעלנערוק. דער פאניע גנב, האש דיר עפעס געקערט פאר• דרײען דעם קאפ. װןןס איז דײן עםק, װןןס מישסטו דיך אין װעלם־זאכן. כ׳על נעמען שרײען געװאלט. אפשר םעלן מיר נןןך נײע ברות מ־ט נײע אוםגליקן אויף מײן קןןפ. מען קען דיך נאך פאר אזא מעשה אײנזעזין אין רעשט ארײן, װײ איז מיר, יןןסלען הןןבן זײ ערגעץ אװעקנעשיקט, זײן געבײן איז ערגעץ םארםאלן געװארן. װער װײםט. צי מײן קינד לעבס נןןך, א װײטיק איז דער מאמען אין הארץ. בײ םענדערן ה$בן די בלבים צוגענוסען ס׳ביסל געיט. דןןס ױנגל דרײט זיך אדום װי א דולער. די שטוב האבן זײ אויםגעלײדיקס, נישטןן קײן אנצײכעניש םון א שטיקל ברויט. נישטןן א גרײצער בײ דער נשמה. צו קויםן עפעס, כאטש שטרעק זיך אוים און שטארב, און דו אלײן קוק דעך נןןר ןןן... ביזטןןך א נוסד,.למות. אי, כ׳האב שוין נישט קײן פח אויסצוהאלטן די צרות, גןןסענױ... און זי האט זיך צעװײנט. ןןנשפארנדיק דעם קאפ אויםן םאנס פלײצע. ער הןןט זי געלןןזן װײנען. עט, א ײדענע... זי קאן נישט םארשטײן אזוינע װאזשנע זאכן... א מאמע... זי. הןןט זיך אירס אין זין. זי װיל נישט װיםן פון גןןרנישס... זי װיל קומען צום גרײטן... צוריקגעשמועסט זענען אירע טרערן גערעכטע. װײניק האט זי זיך ןןנגעליטן, ם׳גאנצע לעבן לאננ אין ןןרעמקײט. אויםגעריסן געװארן םון צרות, פארטרינקען תםיד אין נויםן. װאס קאן מען עפעס םון איר םארלאנגען, זאל זי װײנען, װעט איר גרינגער װערן אויםן הארץ. אין דער םעססקײס אבער םון זײן געדאנק הןןט גענןןגט דאם געםיל םון שולדיקײם. א סארלאנג צו טרײסטן: — עט... באנעמסט נישט די גאנצע זאך, לאד״ װעסט זען, װי גוט און שײן ס׳װעט זײן. גןןרנישם ה$ס א װערט א קעגן דעם, װאם מען הןןט געםונען... כהרף-עין זענען אירע אויגן טרוקן געװארן. זי האט אויפגעהויבן ם׳בלאע. זןןרג-צעקנײטשטע פנים מיט בםחונדיקן, פרײדיק־צעשטראלטן בליק: — נו רעד־זשע, נו זןןג־זשע,' װןןס־זשע שװײגסטו, מנחם, װאס־זשע דערצײלסםו נישט, װער הןןט געפונען. װןןם האט מען געםונען, האב שכל. טשעפע דיך צו םאר א שותף... ער הןןט געפײניקט א װןןרף געטון בײדע הענד אין דער לוםטן און א קרעכץ געטון װי אונסער א שװערער םשא: — ע... װןןם פאר א שותף, װער שותף... דעם אמת הןןט מען געםונען... מענטשן הןןבן געםונען דעם אמת םונם לעבן. (הסםך קיםט) גוים. אבער זי הןןט אים מורא צו םרעגן, ער זןןל נישם בײז װערן, זי זאל נישט לײזן א פםק... זיצט אזוי אצינד מנחם אין נריב, םיט ןןננעששרעננטן פנים און צעקנײטשטן שטערן, װי בײ א םענטש א ששארק טױדן, װןןס םארגינט זיך נישט א םינום פנוחה. דןןס װײב װיל אים נעפען דערצײלן: הערםם, םנחם, עפעס א זעלנער איז םיר נאכנעלאשן, דער שװארץ־יןןר װײםט אים, װןןס ר׳האס געװאלט םון םיר, ר׳האש געשןןסן םון א פיםטויל—אבער זי זעש, אז מנחם הערט נישט װןןם זי רעדם, און פלוצים הויבש ער אויף די צעטרןןנענע םאר• טראכטע אויגן און דערזעט א םענטש,און גלײך עםיץ װןןלס אים געהאס איבערגעשלןןגן די רײד, הײבט ער ןןן םארטראכט און םון מיטן, םיס א שטילן םורותדיקן קול: —־ םארשטײסש, אט דןןס איז עםעש אנדערש... דאס איו דער עיקר, די נאנצע מענטשלעכקײם. אצינד א־ז געקוםען די צײס אויף דעם... װײל םקאן נישש געםןןלם זײן, אז דןןס אלצרינק הןןש זיך אפנעשון אוםזיסס. איויפיל בלוש־םאדגיסענישן, אזא העלישעי םײן, אזא ים פיט יסורים, אזא איבערקערעניש. פין דעם םוז עפעס ארויסקוםען. עט װײם עך װןןס, דו מײנםש ט זקע אין אמתן, אז אלע מענסשן זענען בײזע חױת, װןןס אײנע שרעסש־אויף די אנדערע. נײן, סיזענען געװען אין אלע צײםן און ם׳וענען דןן הײנס אויכעט גערעכסע און אומגערעכטע מענסשן. די גע• רעכסע, ד$ס זענען די ארעםעלײט, װאש מוזן זיך צונויםנעמען אלע אינאײנעם און םארטיליקן דאס שלעכסס, דןןס בײוע, און אויסריכטן א נײע װעלם, א ליכטיקע װעלט, םון ױשר און אסת. סאדשטײסטו, לאד״ מען ױעט זיך אײנסײלן מיס דער ערד. נישס אײנער זןןל האבן צוםיל און דער אנדערער גןןר־ נישט. אלע גלײך זאלן זײן. װארום אלע מענסשן װילן לעבן. דו הערםט, לאה. װאס דןן װעט זיך ןןפטוןז ס׳איז נישטא קײן צײס... אצינד, אצינד. מיר מוזן אלע זיך נעמען צו דער ארבעס, גיך, גיך. דער דןןזיקער געדאנק. װאס האט װי א פלאם סײער םארכאפט זײן נשמה, הילט אים ארום, טראגס אים אונטער און ציטערט אין זײן ןןטעם. די מנחמקע םאכט אויף מויל און אויערן. זי סארשטײט. אז זי דארף אים געבן גערעכם: — נו, זעםטו, מנחם, בײ מיר האסשו שוין געפועלם. םונםײנעסװעגן לןןז זײן אזוי. װי דו װילסט. כ׳װעל מעך עפעס מיס דיר קריגן. ןןבער זאנ םיר, װאס האסטו אזוי נישס קײן צײט, האז װןןס אײלסטו דעך אזויז ס׳װעס דיר דען עמעצער, חלילה, אויסכאפן צי װאסז און זי הןןש, װי איר שטײגער איז נעװען, א קורצן, לצנות־ דיקן לאך געטון. זי האש אים גוטםוסיק א גלעט נעשון די בארד: — לאז נאר, םנחם, האםט דאך א פנים װי א דולער... זי האש זיך גיך א םאררעכט געטון—כםײן װי א בעטלער, װײ איז םיר. זי האט אים אנגעקוקם מיט א גוטםוטיקן און גלױביקן בליק. ןןס קריכש ער ארום אין אזא דרױסן, מיטן קראנקן הארץ, קוים װאס ער דעכעס. װער װײםס, צי ער װעט נאך דערלעבן די גדולה, װען ןןרעםעלײט װעלן אױםנעריכם װערן. און םון װאנען װײסט ער אזױ זיכער, אז ם׳קוםט די ישועה? װײם עך װאס. זי װיל אים נישט איבערשפארן. םילא, בײ גאס איז אלצדינק מענלעך. װיפיל םאל זענען שוין געשען נסים םיט װונדער? סונדעםטװענן אצער איז איר עפעם קשה און זי םוז סרעגן: — זאג נאר םנחם, נו טאקע זײער װויל. לאז זײן, װי דו זאגסט. אבער סארװאם רעדםשו נישט װענן דעם מיט ײדן באלע־ באטים. אםשר קאן מען טאקע עפעס פועלן. װאס האטםעך