Literarishe bleter · 1928-06-01 · 22 (1.6.1928) · p. Seite 418

22 תא ליסןרזרישן נלןזןר 416 שורות און נראמערײען... און פארװאנדלם די .סרײהײס׳ אין זײן שלאף־דימער, און װארםט זיך מיט די ײדישע שרײבער און מוסרט זײ און שיקט ארוים ,םאנישעססן* בו ברודער שלום אש, צו ברודער טשעםטער... און אזוי שאםט ער אין אםעריקע די הפקרות, דעם חוזק איבער אלץ און אלעםען, װי װײסענבערג בײ אײך/- זןפאסןןשו גײט ארײן אין בעם און שיס פעך און שװעבל אויף נאדירן... ,סיאיז געפאלן דער פרעםסיזש םון דער ײדישער ליטע• ראטוד, מיהאט אנגעװוירן די פיעטעס בו דעם ײדישן שאפן,— און שולדיק איז םען אלײן, װײל ם׳האלט אין אײן מבטל מאכן, דערנידעריקן דעם כבוד פון דעם ײדישן שאפן. ןןבער זאל סען נישט פארבײטן די אומעטיקײט, װןןס ם־טרןןגט אלײן ארײן אין דער ליטערארישער סביבה מיט דער ליטעראטור גוסא, װאס װאקסט, װןןס שטײגט״. ״װוהין איך פןןר איבסז איך םןןר אויף א 3-2 חדשים קײן רוסלאנד, איך װיל זיך באקןןנען םיט דעם נײעם ײדישן לעבן אין ראטנפארבאנד און מיס די קולטור-אױםסוען. -א סוף מוז קומען בו ןןט דער אינערלעכער ירידה׳,— ענדיקט אפאטאשו זײן געשפרעך, — ״מען מוז ארוים פון ןןט דער הפקרות, װןןם הערשט אין דער ליטעראםור. גוסע װערק. — חזר איך װידער אמאל איבער, — װערן איבט געשאםן נישס װײניקער, אויב נישט מער. װי סריער, װי אמןןל. ^די װונדערבארע װערה פון ב*ריםםן נ>*רװענלשן ראפאניסם הנוט ד־זאמםון כאקיבען די *בפנןנםן אין לעזןר םון די.ייישןרארישע בלןםןר״ יעדע װאך א בוך םון 64 זײטן. ביז אהער הןןבן די לעזער שוין באקומען דאם לעבטע קאפיטל (ראםאן) ײדיש םאלק הײלפערין (העםסן 1—111׳\— 536 זײטן) די לעבטע פרײד (רןןמאן) ײדיש א. איװעניבקי (העםטן ^—11^ — 240 זײטן). ד י װאנלער (ראםאן) ײדיש י. באשעװיס (העססן >מ1-11אא— 588 זײטן). די דרײ ביכער קןןםטן אויפן ביכער־מארה 4.20*3 גײד־ידן. די .ליםערארישע ביעםער״ דםױשיינען דעם )' נ 1<< י*רן *ין ם*ר *ם דער *ייט ה*נן זיי בן־דיזן *רייננודריננען *ין *יז װינקעלעך 6ין דער ײדישזר װעלס. יעדער יידיעער עעסערער יײענער יײענם נודר סיס ניוים *ינםערעס די .יים. ביעסער*. וי װיכסיקססע יי*ער*סור *ון קויסור.*ר*עיעסען װערן ב*• ד.*נדים *ין די .ייס. *יעםער״. וי *ננעזעענסטע ייויסע סריינער *ון נ*ר וער װעים נעסען *נסײי *ץ וי .יים. *יעסעד•• אבןונאמענטם-פרײז: מיט דער דהאמםרן־פרעמיע אין פויל,: 4/ג יןןד — 12 גילדן. אין אױםלאנד: 4/ג יאר—50 2 דאלאר. (אן דער םדעםיע׳) אין פיילן: >/' יאר — 6 גילדן. אין אויםלאנד: 4/' יאר — ו דאלאר .־61*1.1 ,*־816161 8*י נעיס: £8.58 .0 .א .? 2 111יװ816א ע גוט פאר אראנזשעריע־געװיקסן, אבער נישס םאר טאלענםן, װאס מוזן גײן און װאקסן מיט אײגענעם זאםט און קראםס. ,אומעסום הערן מיר איבט קלאגענישן װעגן קריזים אין דער ײדישער ליטעראטור, װעגן א ירידה. די אלע רײד זענען איבערגעטריבן. אדרבא, סאראן איבט א שפע אין דער ײדישער ליטעראסור אין די פארשידענע לעגדער. ס־זענען די לעבטע יארן געשאםן געװארן װערק. װ$ם זענען ביז איבס נישס געװען אין דער ײדישער ליטעראטור. בלויז אויף דעם געביט פון דראסאטישן שאפן האבן מיר א רײ װערק, װי לײװיקם ״גולם*, לעיעלעם .שלמה םולבו״, משה קולבאקס ,לםדיװ; י:יק', אהרן בײםלינם ,יעקב פראנק׳, װערק, װאס שעמען זיך נישם בו שטײן אין אײן רײ מיט פרבס ,די גזןלדענע קײטי. ס׳איז ד$ א ירידה, — זי קומט נישט םון ארעמקײט, נאר םון הפקרות, פון אומעםיקײט. די ירידה איז אן עטישע. זי איז א נענאסיװע, זי איז א בעשטערנדיקע, זי האט מיט רעװןןלוביע און פרןדוקטיװער נעגאביע קײן שײכות נישט. רעװןןלוביע בויס אויף די חורבות, און העכערע נעגא• ציע איז פרןןדוקטיװ. דער גרויםער .נײך םון ,םורה נבוכים׳, למשל, איז ביז אויף הײנטיקן סאג םארבליבן א פאזיטיװער .יןן*. לויט מײן םײנונג, קומם דאס בוריקגעשטאנענע אין דער ײדישער ליםעראטור םין דער הפקרות, װאס עם זײט םין אײן זײט — דער ,װײסענבערגיזם׳ און םון דער בװײטער זײס — ,נאדיריזם*. כ׳שסעל זיך פאר, װאס פאר א ױגנט קאן אױס• װאקסן אױף װײסענבערגס .הןןפנינג׳, װאם שמעקט מיט װאר• שעװער קאנאליזאציע אױף א םראנצישקאנער הױף. װען ם׳פאלס סיר ארײן א העפט .האסנינג׳, האב איך דעם אײנדרוק, אז ם׳איז א זשורנאל פאר ,אנאנסןי. נאר ןןנשטאס ,מענער שװעכע׳, אנאנסירט מען על־פי־רוב דארט לידלעך און סקיבן צו םינף, צען גילדן א שסיק. א קללה סון גאט; און דאס װערט געטון אין נאםען פין אםת. און דער ײד האט נןןך אנהענגער. ם׳טײטש ,דער טאםע מיט בנים׳, ס׳טײסש .די משוגענע אין דןןרף• — און אין נאמען פין פרןןטעסטירטע װעקסלען שפרײט מען הפקרות. ירידה. און דאם, װאס בײ אײך, אין פוילן, איז דער װײסענ• בערגיזם, איז בײ אונז, אין אמעריקע, דער נאדיריזם. אברהם רײזען האט שוין געשריבן אפילו: ,װי װאגט איר, אין דער בײט, װען ס׳לעבט א משה נאדיר*... מםש װי די קלאםישע פעלקער האבן געבײלט םון די ןןלימפיאדן. משה נאדיר איז פאר אן הלצה גרײט בו פארקױפן טאסע-מאמע. דאם ביםל לשון האס ער, לויט מײן םײנונג, שוין לאנג םארשאכערט, פארקאשפערט. נאך מיט עטלעכע יאר בוריק האב איך געזןןגט (אין זאםלבוך ,סון בײם בו צײם״), אז נאדירם שרײבערײען זענען אן אומגליק פאר דער ײדישער ליטעראסור. װײל קןן• זשעלקעם האבן קײן שײכות נישם מיט גוטער ליטעראטור, מיט קינםטלערישער פרןןזע אװדאי נישט. אז א סענסש הינקט, לאמס, שפרינגט אונטער, הײםט נןןך נישט, אז ער טאנבם, ער שנײדס אױס .םיגורך. אזא אײנער קןןן פשוט נישט גײן. ער האט דאך שוין גראע הןןר, ןןבער איך האלט, אז ער הןןס נאך קײן אײן לײטישע הומארעםקע נישט אנגעשריבן... און דאם באשולדיקס דאך אלעמען אין גנבה... ם׳איז לײכס בו זײן אן ארבי׳קאםוניסט בװישן די עפשכײנס און זאלבמאנם פון דער ,פרײהײט*, באקװעם בו בײטן יעדן טןןג די זײדענע העמדעלעך, די יעגער־הױזן, די קאװקאזער שטיװעלעך און אין דער זעלבער בײט פרײדיקן, אז מ׳דארף םארבײסן די פעדער אויםן האמער. און דןןס אלץ זןןגט ער איבט אין ״מאניקירטע״