Literarishe bleter · 1928-05-25 · 21 (25.5.1928) · p. Seite 410

21 זא ליםעראריעע גלוסער 410 ד־זינטער די קריתיסןפה דער הידוש-ד־זשם- אױפפיתנג (א שפיןס םיט ד ר םיכמל װ״יגןרם) װאם זענס איר נישט געקומען אזוי לאנגז נישט נעװען אויף הוצאות — ענטפערט ער. אין איר װילט צוטרעטן צו אזא אונסערנעמונג, װו די אויסשטאסונג אלײן װעס אײנשלינגען טויזנטערז — עם זאל מיך קאסשן דאט לעבן, ״קידוש השם• מוז נעשטעלט װערן — ענטפערם ער. דאם טעאטער .עליזעום״ אויף קארןןװע גענומען. אויף שװערע, דריקנדיקע באדינגונגען. מען חןןס געכאפם א הלװאר■ אויף די ערשטע הובאות אויף לײנװנט און םארב. דאס איבע• ריקע װערס אויך געלאטעס מים גמילת חסדים. גום אפגערעדסן טערסין איז די םרואע אין װארשע, ײ לעזונג באשטימט. מיר זעצן זיך אוים אויף דער בינע. סון זאל, װו מען האט װאבן׳לאנג נישט געשפילט, יאגם א קע^ט. מען קאן קוים אײנזיצן. איך לײען דורך די פיעסע. בײ די ארטיססן — אלגעמײנע אנסוישונג. די םבעניזאציע נעםעלס זײ דװקא שטארק. אבער רןןלןז זײ דרײען מיט די נעז. מאזה אבער בלײבט בײ דאס זײניקע. ,קדוש׳השם״ מ ו ז אויפגעפירט װערן. מען טרעט בו צו פר$בן. איך האלט ןןפ די ארטיסטן צו 4 שעה און לענגער. זײ בלײבן. בײ די שװערםטע מא־ טעריעלע באדינגונגגן. זײ שפילן דעם מיטגעבראכטן רעפער• טואר. די הכנסות זענען נארמאלע. אבער בײ נארמאלע הכנסות זענען אקטיןןרן אויף צרות. די הוצאוח םארשלינגען אלץ. איך נעם פארטײלן די ראלן. די םגעניזאציע הןןט 3 פרויען־ראלן און 32 מענער־רןןלן (חוץ כאר). אין דער טרופע זענען דא סז מענער. גיט םען עטלעכע בו בװײ־דרײ ראלן, אנדעדע דאלן װערן פארײניקט. עס קלעקט אלץ נישט. מען דארף נאך מענטשן. נעמט מען זײ צו. םון די שילער םון דער אמאליקער דדאמאסישעד שול. אין די מאסן״םצענעס — םון 25 בילדער זענען 13 מאסן־בילדער — האב איך געװאלט מאכן אן עקספעריםענס מיט כאראלע רעציםאציעם און כאראלע באװעגונגען. די קא־ זיאנע טעאםער־ססאטיםטן הזזבן דערצו לגמרי נישם געטויגט. איך האב געדארפט האבן מוזיקאלישע מענםשן. הןןב איך זיך געװענדט צו פריינס מ. שניאור, װאס פירט־אן מיט א געזאנג־ כאר. עס מעלדן זיך 72 בעלניס. פון זײ דארף מען אבקלײבן 30. זײ װעלן דארםן זינגען פירשסימיק, רעציסירן אין כאר, טאנצן. דאס אלץ אויף דער בינע. אין זײער לעבן. זענען זײ נאך נישט געשםאנען אויף א בינע. דןןם זענען אר־ בעטער און ןזנגעשטעלטע, דעם גאנצן טאג זענען זײ םארנוםען. אין אװנט איז פארנומען די בינע. מיך נעסט אן א גרויל װען איך טראכט, װאס עש קאן מיט זײ פאםירן אויף דער בינע. די פראבז םיטן כאר קימען פאר אין שפעטן אװנס. םיסן זינגען איז מען גיך פארטיק געװארן. שװערער איז געװען די ארבעט מיס די רעציטאציעס און באװעגונגען. דאס שװעדםסע מיט די םענץ. די שװעםטער רןןם האבן געברןןכן די הענט. אבער חברה כאריםטן האש געארבעס, אז עס איז גענאננען א רױך, עס איז געװען ממש צו באװונדערן. אויםגעראעטערטע פון דער סאג־ארבעם געקוסען אויף יעדער פראבע, און פאר־ בליבן ביז האלבער נאכט. דער טעמפ פון דער ארבעס איז א פיבערדיקער. בי( דיאויפפירוננ פון שלום אשם ,קידוש השםי אין דער כצענישער באארבעטונג און רעזשי פון מיכאל װײכערט בײ דער .װילנער םרופע• איז דער שטארקםסער קינססלערישער און מאטעריעלער ערפאלג אין אונזער מעאטער אין פוילן די לעצ־ טע צײס. מיר האבן געבעטן פרײנם מ. ױײכערט, ער זאל אונז איבערגעבן אײניקע פרטים װעגן זײן איבעט ארום .קירוש־ השם׳. בײ א גלעזל טײ דערצײלט מ װײכערט: די פראגע. װי ארױפצוברענגען א װערק פון דער דערצײלערישער ליטעראסור אויף דער בינע, עס זאל נישט פאדלירן דעם דעיצײלערישן כאראקסער און חן, האס מיך באשעםטיקס זינט יארן. געשריבן װעגן דעם האב איך נאך אין 1924 נאך דער אויםפירונג פון א קלאגעדיקער .בא• ארבעפונג׳ פון מענדעלעס ״פישקע דער קרומער״ אין טעא• אסער ,צענטראל׳. דעמאלט האב איך פארמולירס די בללים פאר א קינםטלערישער סצענישער אדאפטאציע פין א דערצײ־ לונג. (זעס מײן ארפיקל אין צװײטן באנד פון מײן בוך .טע־ אט;ר און דראמע׳.) א־ך האב אט די כללים אנגעװענדט פראקטיש בײ דער סצעניזאציע פין שלום אשם .קידוש דשם׳. איך האב װעגן דעם פארעפנטלעכם אין די ,ליטערארישע בלעטער׳ אן ארטיקל— (.מײן אינסצעניזירונג פין שלום אשס .קידוש השם״ נר. 9 1927.) איך האב זיך פארבונדן מיטן מוזיקער הענעך ק א ן און מןןלער װ. װ״נסרויב. דאם האט פארלאנגט א שסענדיקן קאנטאקס מיטן מוזיקער און חדשים־לאנגע ארבעט, א זעלטענע זאך אין ײדישן טעאטער אין פוילן. אויך די דעקאראציעס זענען געװאקסן ארגאניש פון דער סצעניזאסא־ רישער אידעע אין האבן אזוי געמוזט פראיעקסירט װערן, אז זײ זאלן זײן צוגעפאסט פאר יעדער — אויך דער פרימיםיװ• םסער-בינע און זאלן קאנען בליץ־שנעל געביטן װערן. מיס דער אויםפירונג סון .קידוש־השם׳ האס זיך געזאלט עפענען אנהױב וױנטער־סעזאן אין װארשע דאס דראסאטישע טעאכער אונטער מײן אנפירונג. ם א־ז אנםשטאנען א סקאנדאל. װעלכער איז ארויסגערופן געװארן דורך יענע פערזאנען, װאס האבן זיך געשראקן פארן ערפאלג םון דער אונטערנעמונג — װי סיװײזט זיך איצט ארוים — מיט רעכט. און פון דער גאנצער זאך האס זיך, װי באװוכט. אויסגעלאזט א בוידעם. מיט ״קידוש־השם׳ האט מען זיך םאראינטערעסירט אויך מצד דער *װילנער טרופע׳, װ$ס איז דעמאלט געװען אין לעמבערג. איך האב זײ אנגעװיזן אויף די גרויםע שװעריקײסן, מיט װעלכע עס א־ז פארבונדן אזא אויפפירוננ און בםרט אויף די — אין ײדישן טעאטער נישט געװײנלעכע — הוצאות אויף דעקאראציעם, קאססױמען. ארקעססער. כאר וכ׳. דאם אלץ האט זײ נישט אפגעשראקן. בפרט האט זיך אײנגעעקשנט מ. מזאה. איך האב אים אויפמערקזאם געםאכט, אז עס זענען נויטיק צ װ ע ל ף דעקאראציעס און העכער 150 קאסטױמען. םזאה האס אלץ אקצעפסירט. אין עטלעכע טעג ארום הןןט ער געדארפס קומען קײן װארשע און מאכן די נויטיקע הכנות. עס זענען אװעק עטלעכע װאכן - אין קול ואין עונה. האב איך געהאלטן די זאך פאר א .באגראבענעם• פראיעקט. א שײנעם פרימארגן — מאזה איז דןן אין װארשא. סאר•