Literarishe bleter · 1928-05-25 · 21 (25.5.1928) · p. Seite 404

!2 זא ליסןרןריזז נלןסןר 404 םענםש׳ םון דעם אינםעליגענם און דזם •ױער, סון דעסלקאפיםא. ליםס און דעם ארנעםער״ םיט *לע זײערע םעלות און חסרונות, גוסע םידות און שלעכטע זיטן, פיט זײער גאנגער רײכקײ• און שילםארגיקײט, װעם נןןר פאקסים גארקי קאן אזוי *־אכטפול שיל• דערן. אויםער די טיפן, כאראקטערן װערן דערנײ נענראכט םיסע, ןןריגינעלע נעדאנקען און אפןןריזםען װעגן דער רוסישער פםיכיק, װעגן די אײגנארםיקײסן םון דעם רוםישן םעגםש. און דןןם *לץ וענען סיף־אויםנעװײטןןקטע נעדאנקען, אויםגעפײניקטע םײגונגען, װאם יעדער אײנער םון די טיםן איז דערגאנגען זנו זײ. און ס איז קײן שום עװײםל נישט: דאם נײע גרױםע װערק םון מאקםים גארקי איז די גרויםע געניאלע עסזןםעע םון דעם רוםלאנד םון די לעגטע 40 יןןר, םינקט װי ל. נ. טאלםסןןים נרױם װערק .םלחםה און שלוס* אױ געװען די עפןןםעע םון דעם רוסלאנד םון עוריק פיס א הונדערט יןןר. םין יעדן אײנעעלנעם םענטש, פון די פערזענלעכע איבערלעבונגען, םון די אלע גרויםע און קלײנע, אלטע און ױנגע םענסשן אין בוך, קוקס ארוים דןןס לענן םון דעם גאנצן רוסישן פאלק. םיר הןןנן דא די לעננם-נע• שיכסע און קולטור־-געשיכטע פון די לעעטע 40יןןר אין רוםלאנד, — די םערגיק שװערע, סראגישע אנער אעסערעסאנסע און םערקז װירדיקע יארן. דורך אט דעם גײעם גאדקי-װעדק נאקוםען די דורות און תקוסות םון אש די םארגאנגענע 40 יןןר גןןר א נײעם, אינטערע• םאנםערן אויסזען. שוין ביז דעם לעזנסן װערק איז פאקסים נןןרקי געװען גרוים. דאס נײע װערק האט מאקסים גןןרקין נןך נער דערהױנ און גרוים געםאכס. זאל ער נאך לאנג לעבן, םאקסים גןןרקיו האט איר שוין אבאנירט די ״ײדישע װעלט״? ן־יץויב נישט — טוט עם שוין! ד$ןם צװײטע בוך אױ שויןדערשינע;! דאם דריטע נוך װערט געזעצט: פאר דער מלחמה איז.די ײדישע װעלט׳ דעושי• נעו )ויז סססס עהי. זאל דער ײדישזר לעזער און פרײנט פונם ײדישן פוך — זיך באמיען׳ םיר זאלן אויי איצט דערגרײכז צויענער צאל• קאאפעראטיװ^,פיכער/ װארשע נאל־־^עװהי *צ באריםטער ראםאן פון יז־ייאז פויכטװאנגער געלט אוז מאכט 1•;יי. 208 זײטן / קונסס-הילע / פרײז פון 2-10 זל. נעסא בײ געלט פארױם פארטא םרײ. *ררןם םןןר *ריװ: .ס2 .2[)(סק5 אינסערעסאנס זײן נײ גראנדיעז װערק, אױף װעלכן ער האס זיך איבט םארםאססן,—,דאם לעגן םון קלים סאםגין״. אין אט דעם נײעם װערק, װאם איז אויםנערעכנט אויף עסלעכע גתיםע בענדער (דערװײל איז נאר ארויס דער ערשסער באנד, העכער 500 גרויםע זײסן), הןןס זיך םאקסיםנןןרקי םארםאםסן גו געבן דאם נאנזזע רוסלענדישע לעבן סאר די לעזיטע 40 יאר. גום נאםען םון בוך .דאס לענן פון קלים םאםגין׳ איז סאקע זיוגעגענן אן אונסער• קעפל .םערזױק יאר*. פאקסים גארקי האט זיך אינט געװענדט בו דעם םארגאנגענעס רוםישן לעבן און גענופען שאםן אברײט• אויםפאסנדיק בילד םון דעם אלעם, װאס איז םארנעקופען אין רוסלאנד אין די לעבטע םיר בענדליק יאר. דאס דאד פון דער געשיכםע האס זיך האסטיק נעדרײס. און אין שנעלן, האסטיקן לויף געםאלן און בעםאלן םענסשן, שיכטן, קלאסן, אידעען, אידע• אלן, פארסײען, ריכ^ונגען, דורות אין טראנען. א טײל סון זײ איז וױ .פאלעװע״ בעסלויגן, און סון אסײל האס זיך געקנעט און געשאפן דאם נײע רוסלאנד. נארקי האס זיך געשסעלם די אויפגא־ בע דורכביפירן סאר אונז די אװעקנ״ענדיקע תקוסות םון רוסלענ• דישן לעבן דורך א נײער קינסטלערישער פריזםע. און פאםעלען/ םיס א װונדערבארער רויקײט, שילדערט ער אין זײן װערק דאס םריערתקע רוסלאנד. בײ ארײכן רוסישן סוחר, איװאן סאפנין, װערט געבױרן דער בװ״סער זון, םען ניס אים אגאםען קלים —אן אויססערליל ן נאםען, און אט די אויםסערלישקײס סון נאמען רוםט זיך װי אפ אויף דעם כאראקטער און גאנבן װעזן פון דעם קינד, דערנאך ױנגל און שפעטער ױנגערםאן — קלים סאםנין. אבער ,דאם לענן םון קלים סאםנין״ איז םיל-סיל םער װי דאס לעבן סון דעם סוחרישן זונדל קלים סאםנין. ארום אים גײען דורך בענדליקער און בענדליקער פענטשן, אלטע און יונגע, גע- װעזענע, אפנעלעבםע און קוםענדיקע, אויםװאקסנדיקע. ם׳קוםט די פראװינץ־שםאם, דערנאך פעסערבורג און שפעםער — םאםקװע. עם הויבט זיך אן דער ראםאן אין אנהײב פון די אכביקער יארן, נאך דעס, װי אלעקםאנדער דער בװײסער איז דערשאםן געװארן דורך די דוסישע רעװאלוביאנערן, און די רעגירוגג בעשטערס און ברענגט-אום אלע רעװאלוביאנערע קרײזלעך און דערשטיקס יעדן פרײען נעדאנק, יעדן פרײען פרוװ אינם בארישן רוסלאנד. און נאך דער קורבער אויפװאכונג, אױםםונסערונג אינם נעזעל• שאםטלעכן לעבן קופט דער בוריקקער, די סארבװײםלונג. די רו• סישע אינסעליגענץ, די אלע פראנרעםיװ-ראדיקאלע עלעםעגטן װערן בעשעדיקט, און עם גײט אװעק א םארניכסנדיקע זעלבסס- קריטיק, זעלבםטאנאליז. ארום דעם הויז פון די םאמגינס אין דער רוסישער גרעסערער פראװינץ-שסאט גײען אדורך די סארשײדענע אינסעליגענסן, נוחרים, שריפטשסעלער, לערער, װעלכע םאכן אדורך אט דעם אפגאננ־װעב. װי גאנץ רוסלאנד און װי דער שטײגער א־ז בײ םאקסים גארקי, לעבן זײנע העלדן איבער זי אלע איבערלעבענישן םיט די טיםענישן פון זײער גשפה ן די איבערלעבענישן שנײדן זיך אײן, קריבן זיך אײן אין זײערע?ײ• בער. גאיקי זעס עם *לץ, שפירס עס, און גיט עם אזוי פײסטע- ריש און כרעפלעך. גארקי גײט םריס בײ טריט נאך קלים םאכ• גינען אין זײנע אלע אי־וםיקע, און םארבײכנס די אלע ליכט און שאשן, װאס בלאנקען און םונקלען אויף דעם לעבנס-יועג. עפעס װי פון זיך, גארנישט-װילנדיק, װיקלט זיך און פלאנטערן זיך ארום די אײנבלנע לעבנס נאך און נאך מענטשן, אלעמאל אלץ נײע, אלץ אנרערע, און יעדער אײנער סארסרעט שיכטן, קלאסן אוןידורות םונם פריערדיקן רוסלאנד. און דערבײ װערן געגעבן נלעגבגדיקע כאראקטעריםסיקעם אוןלבאבײכענונגען פוגםירוסישן