Literarishe bleter · 1928-05-25 · 21 (25.5.1928) · p. Seite 403

403 ליםער*רי*ע נלעיזער 22 זא די קרוױפוו רוסישו שאפו (מאקםים גארקי - צו זײן ס־ו־טן געבוירו־טאג) נ. מייזיל/ווארשע װןןס באגײםטערט זײער םארסמט הארץ מיט אן?)נטציקינג. מיט א מין שכרות. פון װילרער רביחה ביז דערהויבנקײט איז בײ זײ נאר אײן שריט. מאקםים גןרקי זאםלם בונויף אס דעם האס און שנאד״ די פאראכסונג און םארביטערונג םון זײנע העלרן, אין םין זײ שטעלט ער אויף דאס בינטארישע, דןןס רײצנדיקע, דןם ברויזנדיקע בײ זײנע סיפן. ,געדענקט םײן װןןרט, מאקסימיטשי, ברענגט גןןרק• די װןןרנונג םון אײנעם א טיפ, ,די מענטשן װ%ן נישט אויםהאלטן, זײ װעלן אויםגארנען, אין דאן װעלן זײ אלץ םארניכטן, אלע, אלע נארישקײטן בו שטויב מאכןי. אין ןןט די װערטער ליגט דער סור און באשײד םון רוסישן גײםט, און אין ןןט די שילרערונגען םין גןןרקי הןןבן מיר געקענט זען און נאכפןןלגן דןןס רוסלענדישע לעבן םאר די לעגטע דרײסיק י$ר, װןןס גארקי איז געװען זײן װאכזאמער און עמםינדלעכער בארןן• מעטער. אין גןןרקים װערק, אין גןןרקיס רײכער מענטשן-גאלע• .רעע קענען מיר איבט געםינען א שליםל אין םארענטםערונג םין פיל־םיל דערשײנונגען אין רוםישן לעבן פון דער בארישער עפאכע, םון דער ערשטער רעװןןלוביע סון 1905—1906, פון דער רעאקזױעיצײט םין 1907—1910, װי אויך םון די םאר• מלחמה-יןןרן. קײנער װי גןןרקי הןןט אזוי טיף נישט צעאקערט די רוסישע אײגנארטיקע מענטשלעכע שװארץ־ערד, קײנער םון די רוםישע קינסטלער האט אזוי רירנד און אזוי פײנלעך נישט אויםגענומען און געשילדערט דאס סונקעלע און ליכסיקע, דןןס דערנידעריקטע און דערהויבענע, דאס פארביטערסע אין םרײדיקע אינם רוסישן לעבן, אינם רוסישן גײסט, װי ןןט דער געװיםנהאםסיקסטער רוסישער מאן און אומבאפלעקטע גרויסע קינססלערישע פערזענלעכקײט, — מאקסים גארקי. 5 מאקסים גזןרקי געהערט גו די גליקלעכע גרויםע קינסט. לער. װןןם מיט די יארן װאקסט בײ זײ זײער םארשטאנד זײער םארנעם, זײער רײםקײט. װען מיר װארםן א בליק אויף די װערק, װאס גןןרקי האט געשאסן די לעבטע 15-10 יאר, האבן מיר דזןם געםיל, װי גןןרקי איז ערשט געקימען בו זיך, גו זײן אמתער גרויס, און אל־דאס םריערדיקע איז געװען װי ט ײ ל ן סון דעם ג א נ ב ן, װי אנהויבן גום ע י ק ר. גארקי װערטאלץ לעבנס־דערפארענער, זײן בליק—אלץ שארםער, זײן ארט שרײבן—אלץ װאגיקער, גאנבער, רײפער, און זײן שפראך אלץ שסײםער, רויקער אין קזןנבענסרירטער. אין די נײע װערק זענען שוין נישטןן קײן קנאלנדיקע פראזן, קײן סאנטאסטישע םארבן, קײן איבערגעםריבענע נאטור־בילדער. מאקסים גארקי הןןט דאס אלץ גובר געװען אין זיך, צעשמןןלבן עס אין זײן שאסינגס־אפאראס. און זײנע שפעטערדיקע װערק זענען מער געלײטערט. אט אזוי זענען די דרײ דערמאנטע בענדער ,קינדהײטי, ,צװישן מענטשן׳ און *מײנע איניװערסי■ טעסן״, װו גןןרקי הןןט דורכגעסירט הונדערטער פארשײדנפאר• ביקע, םארשײדנארטיקע מענטשן םון אמאליקן רוסלאנד. און זײן גרוים כוך.די עיםקים םון ארסאםאנןןװס׳ (געשריבן אין 1926), װו גןןרקי הןןט םיט א נײער קראםם געשילדערט דעם רוםישן ,קופיעץ״ און דןןס אלנעםײנע רוסישע לעבן. באזונדערס איז ״צװישן די טרעגער, בןןםיאקעס און זשוליקעס׳, שרײבט גארקי, ,הןןב איך זיך געסילט װי א שטיק אײזן צװישן גליענ- דיקע קוילן/ און אזוי אויך װי א שטיק אײזן בװישן גליענדיקע קוילן, האם זיך מאקסים גןןרקי געסילס אויך שפעסער, װען ער האם זיך גענוםען דערנענטערן צ< דזם שטאסישן ארבעטער, גו דער שטאטישער אינטעליגענץ, און אוםעטום האט ער נעכענקס א,ין געזודט דעם פענטש, דאס מענטשלעכע, דאס פינטעלע אפת, װןןם נליס, גינדס אוןיבלענדט. ״אויב אין דערװעלט*, זןןנס ערגעץ גארקי, ״עקזיסשירס עפעס װאס װירקלעך ה״ליקס און גרויסעס, איז עס נןןר דער א־םאויםהערלעך־װאקשנדיקער םענסש, װאס א־ז סײער, קאסטבאר אויך דאן, װען ער איז םיאום און נפאס״. דןןרט גװישן די בראדיאגעס, װאנלער האס ער זיך אנ• ^געשטויסן םים די אינדיװידועל־אויםגעשרויפטע סארשוינען, װאס ןןט ששעקן זײ אין םיאוסן זופפ און אט קומען זײ גו װונדערלע• כער אפנבארונג, עס פעלט זײ איננאנגן דער גלײכנעװיכס. אין דעם ארבעסער אין אינטעליגענטן לעבן, װאם ם. גארקי הןןט זיך גענופען דערנענטערן גו דזם, איז שוין וא פ;ר גוזעקנעפיקײפ, םער ארגאניזירסקײס. פער קלארער װילן און שסרעבוגג 4 די נײע װערק, װןןס םאקסים גארקי האט געשריבן אין אט דער גײם (איבערהויפט זײןירןןמאן ,די מוטער׳, ,וידוי׳) זענען שוין אנגעװײט םון זײן נאענטערער באקאנטשאפם מיט די מארקסיסטישע אידעען, מיט דער סאגיאל־דעםאקראטישער לערע אין דער גרױסעי שט?ט• ג9'ק- האט אין זײנע װערק געװאלס געבן די פאזיסיװע ארבעטער-םיפן. די באװוםטזיניקע קעמפער םאר דער ארבעטער־זאך. די טענדענגיעזקײט הןןט אבער צופיל ארויםגעשסארטשט סון די װערק און געשטויסן םיל קריסיקער אין יענער צײט צו באװײנען און צו באקלאגן ג?י7ן. .א סוף צו גארקי׳, הןןבן םיל געפסקנט. אבער גןןרקי, ער און זײן טאלענט, האבן געהאלטן אין אײן װאקסן. ער הןןט א װונדערבארע אײגנשאפט — אן אויפהער אײנגוזאפן אײנדרוקן, באגענענישן, לערעם און *ראבלעמען. ער איז אלץ מער געשטיגן און זיך אנסװיקלט. ,אלץ דארף מען װיםן׳, האם אים אםאל געלערנט אײנער פון זײנע םיל מערקװירדיקע פרײנד, .אלץ דארף מען םארשסײןו געװוין זיך ארײגוקוקן אין אלע לעכער און גריבער, אפשר רארט ערגעץ׳װו ליגט פארשטעקט דער אמת, װאס איז םאר דיר נויטיק׳. גארקי איז געגאנגען פון אײן װערק צום צװײטן און אלץ מער ״אינ• טערעםאנטער אויפגעדעקט לעבנס, כאראקטערן, גרופעם און שיכסן אין רוםישן לעבן. און א באזונדערע אײגנשאפט האבן גארקיס םארשײדענע טיפן, — יעדער אײנער פון זײ איז זןריגינעל, קאלאריט-רײך, יעדער אײנער פון זײ סרןןגט ארום אין זײן הארגן אן אײגענעם אמת, אײגענע אידעען. אן אײגע• נעם גאט, װעלכן ער דינט אזוי עקשנותדיק און אזוי פײנלעך. ןןם דער אמת איז דורכויס אן אײגענער, םון קײנעם נישט געבןןרגט, פון קײנעם נישט גענומען. בײ יעדן אײנעם זענען דןן ןןפענע װונדן און קארבן, װןןם דןןס לעבן, די װירקלעכ• קײט, די שװערע באדינגונגען הןןבן אײנגעשניסן אין זײן גוף און נשםה. בײ יעדן אײנעם איז םארבליבן א גויבער־װןןרט,