Literarishe bleter · 1928-05-25 · 21 (25.5.1928) · p. Seite 402

21 זא ליטערארישע פלעטזנר 402 נאסירלעכער עקכפערימענט זיכער נישט אײנגעבן. נאר נישס דןןס בין איך אויסן צו זןןנן. סיך װונדערט בײ דיר דער עגם געדאנק. אז אבגעמען די אםיפילאציע הײםט באפרײען זיך פין דעם ײדישן פעקל. נאך דער .עבדות בתוך חירות׳, ױאס פיר הןבן געלערנט נישט נאר בײ אחד-העסען, נאר אופםיטלבאר פון די ביטערע לעננם־ערםארוננען און פון דער נאנצעד >סיכילאעיע-ג/עיכבע איז מער װי נאיװ צו גלויבן, אז אויפן װעג פון אםימילאניע *יז םענלעך צו באפרײען זיך פו:ם ײדישן יעקל. איך װײס נישט, אפשר איז הײנע גערעכס, אז ,ײדישקײם איז גישס קײן רעליגיק, נאר אן אוםגליק׳, אבער אזיסםײדן דעם .אומנליק׳, באזײעיקן די ײדישקײט, אויסםעקן אין אײסװארצלען זי םײ אין זיך, נײ אויםער זיך זעגען מיר נישס ביכולח, נישם אלם צלל און אפילו נישט אלס פרס. און דערינען שםעקש דאך די אויסזיכטםלאזע טראגעדיע פ.ץ רער אסיבילאציע, װאס םארן בלל איז דורכויס אביעקסיװ אויסנעשלאסן עו געפינען אויך דעם װעג די אויםלײזוננ׳ און אפילו דער פרס איז נעבװונגען נאך דורװז־לאננ שלעפן נאך זיך דאס ײדיש פעקל, װאס פאדפאלגס אים תי א שטן, װי עפעס א בײזער רוח. א צו שארפן געטראנק האס םען אונז אנגעטרונקען אין םשך פון סיל הונדערםער דורחת, װאס האט אונזער בלוט אויף אײביק ״סארםמט׳. און אויב אין די ערשטע פרילינגס-עיאכעס פץ דער אםימילאציע איז נאך םענלעך געװען צו טרוימען, אז סיװעט זיךאײנגעפן דעם םם אײסראטן אדער אױפלײזן אין םרעםד בלוט און אץ דערםרעפדער קו5כור, איז אצינד ןאץ רי הארבסר• טענ פון רער אםימילאציע, װען סײ פיר, סײ די גאנצע װעלט זענען שוין געקוםען צום קלארן באװוסטזײן, אז סיר זענען נישט בלוינ ״גלויב־-סנענאסן׳, נאר סאקע אן אפתע נאציע (אלץ ה״נס א נאציע,....), װאס לעבט און װעט לעבן אלם א באזונדערע נא• ציאנאלע קערפערשאפט, גײן איד אײנענעם נאגיאנאלן װעג, — אציגד, זאג איך, איז די אלסע איםשולדיקע נאיװיםעט ןןדער רי נאיװע אוםשולדיקײס סון דער אסיםילאציע׳אידעאלאגיע סםש נישט צו באגרײפן. און אויב דעם ײדישן פעקל זענען םיר םײ װי סײ געצװװ• גען צו סראגן אגיע, סײ די נאציאנאלע, םײ די אסיםילירסע ײדן (און די לעצטע אסשר נאך מער װי די ערשסע...), איז שױן גלײכער צו טראגן עס באװוםטזיניק, צו װיסן םארװאס און צוליב װאס פען סראגט עס.ח.:ץ דעם, װאס דאס דערלײכטערט אן אן עיך די פשא און פילט אן די עצם לײרן פיט זין און אױ- האלט, צעברעכס און פארקריבלט עס אי־ך ניעט איוי אין גײם- םיקן, מאדאלן זין. װארום װער קאן עם לײקענען, אז נישט נאר דער אסאליקער ײד, נאר אפילו דעי םאדע־נער נאציןןנאלער ײד איז פיל גאנצער און םמילא נײםסיק און םאראליש געזונטער פארן אסימילירטן. נאטירלעך, האב איך דא אין זין נישם דעם שאװיניזם אדער דעם היפערטראפירטן נאצי&נאליזם (אז דעם שא• װיניזם ןןדער דעם היפערטראפירטן נאצידנאליזם האלט איך פאר אײנע םון די גדעסטע פלאגן, פאד א נעםערלעכער םאראלפר ירירה אין דער םאדערנער מענטשהײש, באדארף איך דיר נישם זאגן), איך מײן נאר דעם געלײטערטן, דורך און דורך מיטן אלמענטש• לעכן, אינםערנאציאנאלן גײסט דורכנעדרונגענעם נאציאנאליום. םײן בריװ האט זיך אזוי צעצויגן א,ץ איך םוז שוין ענדיקן, הגם נישס אלע פראגן סון דײן בריװ הןןם זיך םיר אײגגעגעבן אנרירן און ענטפערן אויף זײ װי געהעריק איז. איך װעל זיך נאך צו זײ אוםקערן אין די שפעטערדיקע בריװ... װײזן כםדר ארויס זײער נישטיקײט און אומבאהאלסנקײם לגבי די דאזיקע פראבלעמען, — דאס באדארף םען דיר נישט דערצײלן. ס׳איז קײן שום ספק נישט, אז דער אײנציקער רא׳ ציזינעלער װעג איז דא — פ א ר װ א נ ד ל ע ן א ם ד י שװאכע, אומבאהןןלםענע סרײע געזעל־ שאפטן אין מעכטיקע מלוכהשע צװאנגס• א ר ג א נ י ז א צ י ע ס. און דאס איז נישט נאר דער ראציא־ נעלער און צװעקמעםיקער װעג, דאס איז אויך דער נאטירלע• כער און אומפארמײדלעכער. דאס איז אײגנסלעך די אנסװיק• לונגס־סענדענץ פין מאדערנעם מלוכה־לעבן בכלל. ם׳איז בלויז א םראגע פון צײט — אבער די ריכטונג, די טענדענץ איז קלאר. איך קאן זיך דערויף אויםפירלעך נישט אפשםעלן אין בדיװ, דאס תאלט מיך שוין צו װײט פארפירט. איך װיל נ$ר באמערקן, אז אײנע םון די הויפס־אײגנשאפטן פון נאך דער םלחמה-תקופה באשסײס אין דעם, װאס די נאציאנאלע מינדערהײטן קומען צום װןןרס, הײבן אן ארויסטרעטן אויף דער געזעלשאפסלעכער אדענע, װי אדגאניזירטע קערפערשאפסן. װאס קעמפן םאר דער אנערקענונג פץ זײערע נאציאנאל־אוי• סאנאמישע רעכס אין די ראמען פון דער נאציאנאליטעטן• מלוכה. און װי םקעפטיש מיר זאלן זיך נישט באציען צו דער פעלקער־ליגע. װי אזוי מיר זאלן נישט אפשאצן דעם רעאלן װערט און באטײט פון איר פארטײדיקז די רעכט פון די נאציאנאלע מיעוטים, קענם מען דאך נישט לײקענען. אז דער עצם פאקט, װאס דאס פראבלעם פון נאצ. סיעוסים איז געװארן א אינסערנאציאנאל פאליטיש פראבלעם, א פראב• לעם פון עפנסלעכן פעלקער־רעכט, איז אין דער הינזיכט העכסט כאראקטעריםטיש און סימפאטיש. װאס געהעד םפעציעל אזנז, ײדן, איז אין דעם פרט זײער אינטערעסאנט און באלערנד די נעשיכטע םון אונזער .יעװ. סעקציע׳ אין רוסלאנד, פון אט דער נאציאנאלער אויטאנאמיע לויטן םפעציסישן באלשעװיסטישן װנח. דאס קאן אויך דינען פאי א גלענצנדעד באשםעכיקוננ פץ אונזער שטאנדפ־נקס. אדרנא, קי^ זיך צו צו דעם, װי אזוי די ״יעװםעקציע״ איז נישט װילנדיק׳ להיפוך צו איר גרונד-אידעאלאגיע, געשכויסן בלויז דורך דער דרינננדער לעבנסנויט, דורך די אביעקטיװ״אומפארמײדלעכע *נטװיקלונגס״פראצעםן, געצװונגען װאס װײםער שטעלן זיך אלץ םער און מער אלגעםײן-נאציאנאלע פראבלעםען. ארומנעמעז און אײנשליסן אין קרײז םון איר כעסיקײט אלץ גרעםערע אול ברײטעיע אלגעםײן־נאציאואלע פונקציעס סײ אויפן סאציאל־ עקאנאמישן און סײ אויםן קולכוועלן גדביס. איך קאן זיך,לײדער. נישס אפשסעלן דא אויםפירלזכעד דערויף, דאס איז א טעמע פאר זיך, װאס קאן נישס באהאנדלט װערן דרך-אנב, איך װאלס דיר אבער נעדאסן ארײנסראכסן זיך אין דעם, אוםאפהענגיק םי1 דײן אלגעמײנער באצױנג צים באלשעװיזם אץ יעװםעקיזם גכלל׳ אץ איך גלױב, אז דו װעםט קוםען צום זעלבן אויספיר, װאס איך און צולעצט װיל איך א פאר װערטער זאגן װעגן דער ״פראקסישער סראגע פון דיץ פעדזענלעכן לעבן״,װענן דעם. װאס דו זאלםט מאכן םון דײן יונגל: א ײדן צי א גויז דו האסט בא- שלאסן םאכן אים םאר א גוי, הנם בײ דיר זענען דא םשקות צי די זאך װעט זיך דיר אײננעבן, װײל ״די אםיםילאציע קוםט גד• װײנסלעך בהיסח הדעת, און גראדװען םעןװיל זי שטארק הזןבן׳ װעס זי נישס װירקן־. בײ מיר זענען די דאזיקע םפקות נאך גרעסער װי בײ דיר. איך רעכי, אז םאר אזא דורכנעדרוננענעם ײדן װי דו (״אץ איך בין א נאציאנאליסס םיסן לעצסן טראפן נלוס׳, שרײנפכו ו*ך זעלגכס) חעט זיך אס דער דורכויס אום•