Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. Seite 392

20 תא ליטעראריעע נלןסזר 392 אט די דןןזיקע גינבערגם לןןגיש גונויפגעשםעלםע סעאריע שםיפס״נישט פיט דער װירקלעכקײט. און אוי1 גישם אין •רםיש <דזןס איז געװען נישס .םיס א •ןןר טענ* פריער, מי צעדערי בוים ,איז געקוםען גו לויםן קײן ןןדעס*; מען קען אויך ניעש זןןנן, אז בעלינםאן איז םאטעריעל נישט געװען םאראינםערעסײס א א. װ.)׳ איז אין עגם באשרײבן דעם םאקט םון םארםאכן דעם ,קול רבשר״ ש.ל.ביםראן םולשטענדיק גערעכש. דער בעםטער עדות איז דןן... בעדערבוים אלײן. אץ נום׳ 6 (20 םעברואר) סון ,הסליץ־ םין יןןר 1873 האס בערערבױם (ארז) אין א לאנגן לײט ארםיקל, אונטערן נןןכען ,שפה םרוברת*, גענוי דערבײלס די גאנבע פעשה םיט בעל־ני םאנען און װי אדי ער, בעלינסאן, האט געבראכן דעם ,נןןבארי יעלן קאנסראקט״ און האם נישם נןןר אויםגעהערט ארויסבונענן דעם ״קול פבשר״, נאר אםילו םארכאםט געלט םון די אבןןנענםן... בעדערבוים דערבײלט אויך, װי אזוי בעלינםאן הןןם נעי פשרט דעם ,קול םבשר״, האם באזײסיקס ליליענבלױםען, הןןס גישט געורוקס אים, בעדערבױםען, הןןם נישט געםאלגם ז״נע עבות, האט םארמ־איםט דעם ,קול פבשר״ אויסערלעך און א־נערלעך... און ער שסעלט בעלינםןןנען פאר אן עםנסלעכן גערינס, פארפולירנדיק די באשולדיקונגען קעגן אים אין דרײ שװערע הויפט-יזנקטן: א) װןןס ער הןןט נישם ערםילט דעם ןןפפאך, ב׳ װןןם ער האט קאםיראםיסירט בעדערבויפס נאםען אין די אויגן םון דיי אבאנענסן, נעםענדיק בײ זײ געלט סןןרוים און ניעס ןןפנעבנדיק קײן נופערן און ג) װאם ער הןןט געפועלס נײ זיך, אין זײן גריפבארן, אפבושסעלן די בײםוגג... ןןט םון דעם בעדערבויםס ארםיקל װעס בינבערג קענען באקיםען א קלארע תשובה אױף אלע זײנע סראגן און םםקות. משה שאליט מינםקער ״צײטשריפט״ נאנד 11—111 וײסשריפם •*ר ײדיעער גזשיכשא, ועמזנרןםיע און *קאנזגיק, ייםזרןםור-םןרסיננ, *■ראבװיסנסןסס *ין זסנזנרןםיז, נ 11' 11—111, *ויסנאב■ •ינ□ *ינססיםים •*ר װײסריםלעגויסזר קילסײ ײויקער םסקםןר. סיניק 1928. 08? *■*יםן דאם איבטיקע דאפל־בוך פון םינםקער ,בײסשריסם״ איז- נאך מער װי דאס ערשטע בוך .בײטשריסס*, װןןס איז דערשי• נען אין 1926 — סיל םיט אױםערםטיװיכםיקע ארסיקלען, אוי האנדלונגען, סארשזננען און בלערלײ םאסעריאלן, נאסיבן א־ױ דיפארשײדענע געביסן פון געשיכטע, סאביאליעקאנאםישער היננ• שאםט, ליטעראטור און סאלקלאר, שפראךיםןןרשוננ א. א. װ. פיו האבן דא נרויסע ערשש קלאםיקע ארבעסן, גענױם אויף אופבזו■ קאנטע ארכיװ-פאטעריאלן אין אויך סינשעטישע ןןפהאנדלוננע;,- סךיהפלען פון דורותדיקע סארשונגען. עם איז א גרויכער םארכערז םון ײדישע װיםנשאסטלער אױף םארשײדענע געביטן און פון פאר- שײדעזע לענדער. װי אין ערשטן בוך, אזוי אויך אין דעם איבשיז דאפל*בוך, זענען בונעבױגן א רײ װיםנשאסטלער אויסער ראטג• פארבאנד. םינםק איז אין דעם זינען נישט אזוי לאקאל־פאסריאםיס און עננהארביק װי םאסקװע און כארקאװ. דא האבן םיר ד״ר נז װישניבער (בעיליי), ~פ. קאן, ם. עריק, ם״װײנרײך, ז. ריי.ד (װילנע). אין אויך י. בינבערג (לענינגראד), ש. בײלין(אירקושס?) א.א.—יעדע םון די אפטײלוננען אין בוך איז רײך פןןרגעשכע״ז םיס אײניקע גרויםע 'ארבעטן, דערנןןך קוםען קלענערע םיככ״• לונגען און םאשעריאלן. געשיכטע: פראס. י. םאסים — די ײדישער םײם אין ליסע און װײםרוסלאנד אין זײן געזעבגעבערי שער םעטיקײט (1623—1761!; ד״ר ם. װישניבער—די םסרוקסיי סון ײדישע צעכן אין פוילן, ליטע אזן װײסרוםלאנד א־נם 17-ל) און לז־סן י״ה; ש. גינזבורג — די אנסשטײוננ סזן דער ײדיזי רעקתטשינע. דערנאך גײען 3 ארטיקלען װעגן דער ײדישער עיי׳ קאלאניזאביע אין דער ערשסער העלסט םון 9ז-םן י״ה; פ.?* דערבײלט װענן עפענען ײדישע שולן אין םןןהילעװער און י׳ טעבסקער גובערניעס אין יןןר 1808; דער באװוםטער ביבל-:יו שער פרןןם. נ. ניקאלפקי רעסעדירט װעגן א נײ דײטשיש נז נעבן ס7 זײטן, און װו װעגן דעם אזנםערגאנג םזן ״קול מבשר״ װערם דערבײלט אנדערש, װי אין די .באםערקוננען ״ און אויך די ןןםשאבוננ סון ,קול פבשר״ סאר די לעבטע בײט פון זײן עקזיםסענץ איז אן אנדערע, םיל םער ענלעך בו דער, װעלכע ביננערג הןןט געהאס נעגעבן םיט בען יןןר בוריק. און בינבערג, װעלכער זיבס אין לענינגראד און הןןט םםתפא גישם געהאט די םעגלעכקײם םריער זיך אפצירופן אויסן בוך, הןם איבש אויםגענובם די געלעגנהײם, און האס אין ״יעװ• רײםקי װעםסניק״ (לעניננראד 1928, זײטןס25—247) אפנעדרוקש א רעבענזיע ױענן ביטראנס בוך און װײזם אן אויף אײניקע ציט• רןןנס טעותן און אויף דעם, אז אײגנשלעך האט איבט ביסראן אלײן אסגעלײקנט זײן אםןןליקע אםשאבוננ פון״לעצשן יארגאננ ״קול פבשר*. אנער אויב בינבערג איז גערעכש אץ דער אפשאבוננ םין ״קול םבשר״ סון יןןר 1872—1871 או, איז אויך *נערעכט, אז דער פאסזלערער םיטארבעטער פון ,קול םבשר״, װעלכער הןןט געשריבן אזגםערן פםעװדאנים שלשום בר יענסע, איז נישט ישראל בערנשטײן םון ״השחר־ אזן נישט ד״ר י. ל. קאנסןןר, נןןר דער פחבר םון ײדישע לידער שלםה שםזאל בערנשםײן, _ איז ער שוץ דורכאוים נישס גערעכם, װען ער מײנט, אז ביםראן האס א םעות בנונע דעם ןןסשטעלן זיך סון ״קול פבשר״. אין יאר 1913 האש בינבערג געשריבן, אז אים זענען גע- בליבן אוםבאקאנט די אםתע םבות, פארװאם בעדערבױם האש באשלאםן אונטערבוברעננען דעם ״קול פבשר״, און ער האט באשלןןסן בו םארלאזן זיך אויף ביסרןןנען, װעלכן ער האלט סאר א בר-סםכא, אז די םבות זענען געװען סון א פערזענלעכן כאראקסער. איצט אבער האט בינבערג חרטה געקראנן... אס דער פונקט', םון סארםאכן דעס ״קול פבשר״, איז אויף אזא אופן אײנער סון די װיכטיקסטע. אין זײן בוך האם ציםרןןן באשריבן נאריכות דעם םןןםענס און דערבײלט, אז גןןכדעם, װי צעדערבוים איז אריבערגעםארן קײן פעשערבורג, האט ער איבערגעלןןזן דעם ״קול פבשר״ אויף די הענס סון דעם ןןדעסער דרוקער םשה אליעזר בעלינסאן, װעלכער הןןט שוין פון לאנג נעחלוםט בו װערן א רעדאקסאר אץ ער האש זיך אננעכאפש ןןן דער צײסונג נישס בוליב פרנכה נןןר ביליב פבוד. אים בוהילף האט אםילו בעדערבוים איבערגע- לאזן םשה ליב ליליענבלוםען און הןןש אויך אפנעםאכט צו שיקן אים פץ פעטערבורג זײנע אײנענע ארסיקלען,' אבער עם הןןט לאנג נישט נעדויערט, װי בעלינסאן האש איבערגענוםען די גאנ־ בע םםשלה, האס משלח געװען' ליליענבלױםען, האש אויםנע■ העיס בו דרוקןיבעדערבויםם םאםרים און קארעספאנדענביעס און איז געװןןרן דער אײנביקער הערשער אין דיער בײםונג, װעלכע ער האש אנגעהויבן צו סירן, װי אים הןןש זיך נעגלוםט. בעדער• בוים הןןט נעםאכם סקאנדאלן. הןןט ןןנגעהויבן בו דראען בעלינ־ םאנען, אז ער װעט בײ אים אפנעםען די צײטוננ, ביו װאנען בע- לינםאן האט אפנעסון בעדערבויםען אץ האט אלײן פארםאכט דעם ״קול םבשר״. אץ אז בעדערבוים איז געקימען בו םארן קײן אדעס, איז שויןי געװען צו שפעט. אויף דעם ענטסערם בינבערג אין זײן רעצענזיל: ״די דןןזיקע םיסטײלונג םון ביטראנען איז אונםער א גרויסן סםק. ם׳לאזס זיך נישט גלויבן, אז בעלינםאן, װעלכער איז געװען אזוי ־שםאלץ אין בופדידן םון זײן רעדאקטאדישער מיםיע, זאל זיך קענען ערלויבן םון א ״רעדאקביאנסלײטער* װי־ דער בו װערן א געװײנלעכער ״בוכדרוקערײבאזיצער־. ח ץ דעם נישש זײענדיק קײן אםיביעלער רעדאקטאר םץ״קול םבשר*, האט בעלינםאן נישש געקענס מיט זײן אײגענער םאכט סארםאכן די בײטשריםם. אין לעבטן (41) נוםער םון דער בײטשריםס, װעלכער איז ארוים דעם 16 נןװעפבער 1872, דערמןןנט די רעדאקציע די לעזער, אז ״ם׳איז שוץ בײס אויםצושרײבן די בײטיננ *ויפן יאר 1873". בעלינסןןן הןןט װײניקער םון אלץ געסראכש װענן ביםאכן די בײטוננ. ןןבער דער אץ כעס־נעװא־ענער בעדערבוים, װעלנדיק ארויםרײםן סון נעלינסאנס הענס דייבײטינג, הןןס זיך אנגעכאפט ןןן לעבטן מיסל: ער האט מיט גװאלט אפנעשטעלט די עקזיססענץ םון דער אים אלײן אויםגעהאדעװעטערי בײטוננ״.