Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. Seite 391

!(י ליסןרןויזן נ י? ס * ר 20 א קויטיה. -ועצענזיעס. ביבליאגראפיע.—כראניה. ז ▼ װאס מען שוײבט װעגן ביכעג ער האט געבואכט דעם גאנזן ערשםן ״י•,■ פון דער ר?- צענזיע, נישם דערמאנענדיק פיש ק־ץ אײן װא־־ד ־יעדו עװײטן. *וערשס װערם םעו אױםגעגראכס אױף אזא םץ .אניעק- סיװן* ציכירן א ועעענז־ע, אפער דערנאך םוז מין זיך אונסער- געפן *וליג דער נישט פאיזיכביקײם םון ה׳ ק. אויף דעם איבערזעצ יי־ איז אבער א װונדער. םארק ראזוםני דרוקס ש־רים אויף ײדיש. שרײנט אויף א גאנץ נוטן לשון אין .םא-װערפס״, קען זיכער די שסראך, — איז ױי אזוי האש ער זיך געלאזט םארםירן םיט אזוינע דײסש- מערישע און פשונהויקע אויסדרוקן װערבער און זאצן, װעגן װעלנע ה־ ק. שרײבס מיש רעכס, אז עס איז א װאנדאליזםז ה׳ ק. האס זיך ןןפגעשסעלס אויף די ערשעע עבלעכע זײםלעך און האט געםונען .פאלססערן״ און .לענען׳. םיר האבן גענוי דורכגעלײענם די גאנבע איבערזעבונג און פרדגי, בי קען םען דען שרײבן *ויף ײדיש (פיר גײען כסדר זײגל נאך זײבל): — שװעיםעליק געטראפפלט. אונטערגעװארםן געװאוינט. שװונקםולער. געדרײסס. ליבע-שװורן. דיגראס. זיך אויכקראבן מיסזײן םום װײמער אויף הינםערװײלכס. בוזאמענגעשרימפן. נעשניעם. סארהעקערם. געשנױםלמ, פירביק. בײ.ערנדיק. פלי• קער. ערסירכט. קלײנקראם. פאכסעשקע. עזערע. אויסגערײפט. םארקװער. נעריזלס. רוטשלדיק. אויפשװונק. געפרעפלס. בא- טריבעע אפלײםונג. ריט. געפרײכם. א־.באגעגנם. אפדאקםירס. גאסטירט. געסריםלט. נישס פארקענבער. כידער . םודער שטולפן — ז אדער אזעלכע זאבן: — בײגערנדיק, באהאלםנדיק אונסער דער אובדיקײס םין טןןן די זוכנדיקע דערװארםוננ (ז. 53). זײ האבן נעלאדערס אין שװערםוטיקן גלאנץ (ז. 59). איז דען-דא םאראן געװען דאס (ז. 60). איבם זענען זײ געװען שװער צו הויבן (ז. 72). דאס איז דער געװען יענער (ז. 74). םען האס גענוםען דעם ײדן אויםן שװונק בנוגע דעם בליען םון פאלעססינער דארן (ז. 120). — ז בו װאם האט״דער איבערזעבער געדארפט די אלע װילדע, םשונהדיקע װערטער און זאבן ז צו װאס האם מארק ראזומני ארײנגעברןןקט א הונדערט װערפער, װאס פלאנטערן זיך די גאנ■ בע בײט איז לאזן נישט לײענען דעם בוך אן גרוים אנשטרעננװנז בײ דער װײטערדיקער איבערזעבונג דארף טארק ראזומני זיך איפבאדיננט באםרײען םון דער דאזיקער קליפה און אויב ער אליץ איז אין דעם אנםעכטיק. װעס ער םוזן נעבן א בװײםן אמיםבוטרײבן סון אים דעם .דבוק״. און װי ם׳באװײון גאנבע זײםן םון ערשטן בוך, װעלז מיר דאן האבן אץ קענען דערװארטן םון פארק ראזוםני גורע. אםשר טאלענםסולע איבערזעבונגען מיס א דיכסערישן סונק. 2. ישראל בינבערג אץ שםואל לײב ציטראן םירן א ויביח װעגן .קול פבשר״. די זאך ביט זיך שוין םון יאר 1913, װען בינבערג האט אפגעדרוקס אין דער .ײדישער װעלם׳ (נום׳ 1—4) דעם ארסיקל .קול םבשר און זײן בײם״, און ביטראן האט געענטםערס מיט .אײניקע באמערקוננען״ (נום׳ 8) און דאן װידער בינבערג — םיט אן .ענטסער״ (אץ זעלבן ביבל). דערנאך איז אץ 1923 ארויס ציטראנם בוך ״די געשיכסע םון דער ײדישער פרעסע״, װו דעם .קול םבשר״ װערט אפגע• בלעטערנדיל (קירצע באםערקונגען) 1. דער ראםאן םון ליאן סײכסװאנגער .ױד זים׳ םיט דעם 1 הײפדהעלד ױכף זיס אפענהײםער, — דעם באריםטן הױםםעק- יער, נינ<נץ<אס און םלוכה םאן םון װירטעםבערנ אין 111?>>;!יארה נדערם, דעם םארקערפערטן אנסיכריסט, דעם ײדישן קאזא■ 1נא־וא, — טאלענססול אנגעשריבן, םים ברײסע שטריכן םון א ]קינסעלער, סיט א באטליגלסער שפראך און אינסואיסיװ-היםשאריש ]ארײנדרינגען אין די געשראלםי, לעבן און געשעענישן םיןיםים |זזוײ הונדערם יאר בוריק אין אס דעם װינקל םון דײסשלאנד, — |דארף זײן באקאנט די לעזער' סץ די ״ליטערארישע בלעםער״ 1לױס דעם אינטערעסאנטן ארביקל םון םרידא װײכםאן סץ ברעם• |לױ (נום׳ 78, 1925). אין אם איז ארוים איבט די ײדישע איבערזעבוננ םין א |נײל פין ד;ם דאזיקן גרויסן ראמאן אונסערן נןןםען ״געלט ןאין מאכס״ (.ױד זים׳), ארויםגעגעבן םון סארלאנ ״ביכער םאר ןאלעמען״ (ייגע, 1928) און איבערזעבס סון םארק ראזםני. ער- |ששעם בוך. און דא הײבט זיך אן א םעשה םיט א רעבענזיע, איבער• ןזעזינג און םארלאג. אין דעם ליטערארישן םו־ײסאנ-בלאט םון .מאפענט״ (װאר• *ע 20 אפריל 1928) האס ה׳ ק. אנגעשריבן א קורבע ןעזענזיע װעגן בוך. ער איז אבער בנוגע דער איבעדזעבוננ איײן אין א פתירה ןזין האס, אױי בו זאנן, סארםירט א פאלעםיק םיט זיך אלײן. דער ערשטער ק. שרײבט: ״די איבערזעבוננ איז א ליםערארישע. דער איבערזעבער ן?* זיך ארײננעלעבט א־ן דעם ריסם אין דער סײנער אטעםדי- ״ט פ׳ן פײכטװאננערם שפראך און האט עם נוט איבערנעסראגן ןץ ײדיש*. קיםס דער בװײסער ק. אין דער זעלבער רעבענזיע אין ײקנט; ״אבער נישט באשערט אונז נחת בו האבו םון א גיט ײדיש |ך — דאס לשץ אלײן, אװזער ארעם הסקר לשץו עם איז דאך ךט איפםענלעך. םיר האבן דא סאר זיך אײן גרויסן שפראכלעכן |אניאליזם, װאס םאכט פשום אוםםעגלעך דאם בוך בו לײענען זײן-קריבעניש׳. פ־עגט זיך, װי אזױ קען א איבערזעבונג זײן א לימערארי• |! איז א גוטע און םים אנדערע םעלות, װען די שפראך טויג ןיף כפרות?׳ איז ה׳ ק. אלײן ברענגט א רײ בײשפילן (םין די ערשסע >יזכע זײטלעך) און םארענדיקס זײן רעבענזיע אזױ, אז שױן ןסער :ישס איבערבוחזרן. פץ װען אן, אלזא, זענען דאס ״איבערזעבעג״ און!זראך׳ געװארן בװײ גאנץ באזונדערע, אפילו קעננזעבלעכע ךייש:? קען זײן א איבערזעבװנ אן א שפראךו א־ז געקיםען דער סארלאנ און הןןס עם• גאנץ כוחריש־ ײ1 א־־סגעניבט אײם־ אכתן אוסן. אין דעם ריגער ,סריםארגן״ (26 אפריל 1928) הןןט זיך ןייייו א גרױםער בװײשפאלטיקער קזיפ: ״װאם די ײדישע פרע• טיי־בט װעגן .געלס און פאכט״ אויף ײדיש*, אין, סאר• 'ײס ז ך. אז דער סארלאג הןןט שוין געוװסס, װעיכן ק. םען ןיף אויםנובן...