Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. Seite 390

20 זא ליסערארישע בלןםזנר 390 גראנאװסהי, מיכאעל^ס און זוסלוין,-א ײשר כח אײף אלעקסזונדער גראנאך בערלין סיזניעל די יליס*ר*ריעס נלעסעד״ זיפץ הערט מען שוין נישט דעם װײסיק, נ$ר די קראפס, װעלכע קאן איבערסראגן דעם װײטיק, און ק$ן אים אויך באי זיגן, און עס קלינגס נאך עפעס. נעסלעך: זעםו איך האב, כ׳האב בח צו זײן גוט און שלעכט. אין ערדישע גיטער דארף רען מיט שלעכטן דערגרײכן. אבער איך בין גוט. קוקט אן מײן שטערן — קוקט אן סײן בנים. — איך װײס א גרויסן סוד. — איר זענס נישט װערט, איך זןןל צו אײך זײן גוט—אבער איך אלײן בין אויך נישט װערט, איך זאל זװ אײך שלעכט זײן. דערפאר דארפן מיר דו א הכבם קומעןז איך װעל דעריבער זינגען און טאנבן, און איר דארפס נישט מער. װי זיך צוהערן. הערט אױסז — װײל איך דארף אײערע אויערן, און איר דארפט מײן הארץ. װער פון אונז מאכט א בעסער געשעפטז עם הענגט אפ, װי אזוי מ׳נעםט עם אויףז — אבער מיר װילן דערבײ בלײבןז איר זײט אײך אנ> שטענדיק. האט אײך די אויטאס. אײערע װיללעס, מאכס אײך אײערע גרויסע נסיעות. — איך בין האבמאך. — און דאך מאך איך דאס בעסערע געשעפטן איך, האנמאךח! איך האב פריער גערעדט װעגן דער ראסע און נישט װעגן דעם קלאס. דער גװײטער סוד סון גראנאװסקי-נעאסער ליגט אין דער קלאס. די שפילער שטאמען נישם פון איבער■ געזעטיקסע, דעקאדענטע, בירגערלעכע עלעמענטן, — זײ זענען אלע פראלעטאריאט. יא, ײדישער פראלעסאריאס. עם זענען ארבעטער, װעלכע זענען יארנלאנג באגויבערט געװארן מיט דעם שטעקן פון דעם קאמעדיאנטן * כישופמאכער, פון גראנאװסקין!! איך װארף פאר גראנאװסקין, אז ער מאכש פרא• לעסארישע איבערצײגונגס־קונסט. א באװײז: אין .ססס.סס2י װערן ארויםגעסירט רײכע און ארעמע ײדן. װו איז דײן הארץ, קאמעדיאנמז בײ דעם ארע־ מען; אלע רײכע האבן ליסינעס, רעדן ברײטלעך, אומנאטירלעך! זײ זענען םעט, און װען זײ װילן זיך פארװײלן, סאנבן זײ א װאלם — און װי אזוי זײ טאנצן איםז זײ באגרזןבן איםו זײ באגראבן אים אײנמאל און אויף אײביק. סויט. א כוף. װאלס איז א װעלטאנשויונג, װעלכע מ׳מוו באגראבן.—אן תחית הרתים. דער גאנצער לעבנם-כח איז בײ די ארעםע. די ןןרעמע האבן פח, חכמה, לײדנשאפם, װילדקײט, אלץ, װזןס ס׳בארעכ• סיקט צו באהערשן די װעלט, זי אפבופאשען, — װי ל זײ האפן אפעטיט! װער סיהאט אפעטיט, דער זאל לעבן. מײנט איר, אז איך זע נישט זוםקינען, אז איך הער א־ם נישכז זוסקין זעט אוים װי א הינדעלע. װאס האט ערשט צעשלאגן די אײערשאלעכץ, עס שטעקט ארויס דאס קעפל און קיקש פרײלעך אויף דער װעלט, און די װעלט קוקט אויף אים און האט אים ליב. און ער, זוסקין, פינטלט מיט װיעס און װונ• דערט זיך אויף דער ליבע, װאס פליםט צו אים. זוםקין איז סון א םער בויגעװדיקן שטאף, װי מיכאעלס. אבער מ טאר 1ײ בײדן נישט פארגלײכן, װײל מיכןזעלם איז געפערלעך, זוםקין איז אומשולדיק, ארוס זוסקינען שװעבט א ביבלישע בארטקײס. יעקב, א באךטער, א םײנער. אבער די בכורה װיל ער דאך אויסנארן בײם פאטער יצחק און בײ זײן ברודער עשיו. און דאך א װײך, סײן, הילםלאז הינדעלע. װןזם מיגעפינס ^אץ א װאלד, און מ װײסט נישט, װאם װעט דערםון װערן, אז עם װעט אויסװאקסןז: איך װײכנ נישט קײן הון, נישט קײן קרן^ נישט קײן ראב.—אן אדלער. אן ןןדלער. בעריין, 10 ס*י. פין וייס*ן כתב-ױ. דאס גראנזןװ• סקי טעאטער דאט אין בערלין ד;ם גרעכםן ער• פאלג. קינסטלע• ריש און מאטער• יעלן זינט לאנגע יארן האט קײן שום טעאסער , סײ דאס דײסשע און סײ דאם אױסלענדישע, אזא דערפאלג נישט געהאס.דער אפקלאנג איז אזא געװאלטיקער און אזא אלגעסײנער, אז מען װײסט פשוט נישט, װאס מ קאן נאך עפעס צוגעבן. און דאך װיל איך דער גראנאװםקי־בינע, דעם װונדער• לעך צינויפגעשפילטן אנסאמבל, אפגעבן מײן דאנק און גרוס. ליבע, טײערע מענטשנשפילער: איך באטאן דאס און איך רוף אײך בכלל מענטשנשפילער, איך װאלט אײך געװאלט אנ־ רופן נישט נאר שוישפילער, נאר אויך שויצײכנער, שוימאלער אין שוידיכטער: אלס א געפיל פון פראטעסט. װײל איר אלײן רופט אײך הכנעהריק בײ יערער געלעגנהײס — קאמעדיאנטן. איך באגרים און דאנק אײך: א דאנק פאר דער גרויסער איבערלעבעניש פון אײער קונסט — פון אײער פארם — פון א־יער מענטשלעכקײט-פון אײער איבערגעגעפנקײם —פון אײער זעלבסש אפפערונג. איר דערפילט א מיסיע. װעלכע ס׳האט יעדע מענסדנגעזעלשאפט א־ן 20 יארהונדערט דעיפ־לט. איר באלערנט די בעסערע װעלט װער די ײדן־ראסע איז, װעלכע כחות, ששרעפוננען ס׳ליגן א־ן דער דאזיקער דאסע, און א־ד װײזט דער װעלט דעם אורקװאל, דעם תמצית פון דער דאזיקער דאסע. די דאזיקע ראסע, אויף װעלכער יעדע נײ-געגרינדעטע. ק־צנישע מלוכה (אונגארן, רוםעניען א.א.װ.) מאכט פאגראמען, די דאזיקע ראםע װעלבע ם׳קען א־ן דער ,ױעלט׳ אלס .פראצענטגיקעס*, .בלוט־אויםזויגער*, ,פאראזיטן״, און אויף װעמענס פלײצעס אױאנטוריםשן קאנען תסיר מאכן א קאריערע. .איר קאמעדיאנטן!* אזוי גערן באנוצס זיך מיט אנ דעם װארט אײער כישופמאכער. גראנאװסקין און װײל ער בא־ נוצס דןןס װאדט, װערט עס געאײדלט, און מיט דעס װארט — דער גאנצער קאמעדיאנטן־קלאס. די קאםעדיאנטן פין גןןר דער װעלט װזןלטן געדארפט דא גראנאװםקין דערלאנגען א קראנץ פון צאפלדיקע קלאונ• הערצער אין א םאס פאיאצצןן־סרערן — װײל זײן קונסט — זײן מהות-זײן װעלט — איז אויפגעבויט אויף םארשמ־נקטע געפילן אין פארה־לעכטע טרערן. מיכןןעלס. זײן הויפטקלאין, איז דער קלאון פין גןןט. פיכאעלס איז שוין נישט קײן םיגור. קײן ט־פ, נײן, ער איז די פארקערפערונג פין א סך דורות םון דער דאזיקער ראסע—װעלכע װײנס שױן נישט מער—פון דעם