Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. Seite 380

20 זא ליסערארישע ולופןו 380 זײ פי־ן אלע אנדערע פארטײען. אויף װאם אײגנטלעך האבן סיר געהאפט און פון װאם זענען מיר ארויסגעגאנגעןז מיר זענען ארויסנעגאנגען סון דער אביעקטיװ ־ אומפארמײדלעכער איבערשיכטונג פון דער ײדישער באפעלקערונג, און געלײגט אונזערע האפענונגען אויף דעם, אז אדאנק אט דער איבער• שיכטוננ װעט דער פראדוקטיװער עלעמענט כסדר װאקסן בײ אונז און צוזאמען מיט דעם װעט זיך פארברײטערן די געזעל■ שאפטלעכע באזע אונטער אונזערע סיס. דאס איז אבער א מער ארער װײניקער לאנגזאסער ה־םטארישער פראצעם. װןןס װײס נישט פון קפיצת־הדרך. ובכן, האבן מיר גןןרנישט געקןןנס קלערן און פאקטיש נישט געראכט, אז באלד נאך דער רעװןן־ לוביע װעלן מיר װערן די הערשער אויף דער ײדישער גאס, אזוי, למשל, װי די ס״רן, די פארשטײער פונם הונדערטםיליןן■ ניקן פויערטום בײם רוסישן פאלק. און דאך האבן מיר לםי ערך געהאט א גרויסן דערפאלג, אויב אײף דער ײדישער נא■ ציאנאלער פארזאמלונג א־ן קיעװ, אין 1918 יאר, הןןבן די סאציאליסטישע פאישײען אויסגעמאכט מער װי א דריטל, איז עם באמת געװען א אומדערװארטעטער דערפאלג. נישט םאר• געס, אז ם׳איז געװען די צײט םון דער באלפור־דעקלאראציע, די צײם פון עכטער משיח-התלהבות, װען די צױניסטן זענען געװען די רעטער און אויסלײזער. און דערנאך, אז ם׳איז אנ■ געקומען דער באלשעװיזם, — האט ער דאך אויטגעראטן נישט נאר אינז, נאר אײך אנדערע ײדישע פארטײען. און נישס נאר די ײדישע, נאר אויך די אלגעמײנע... דו זןןגסט: ״ס איז דןןך נישט צו לײקענען, אז דער טײל ײדישער דעםאקראטיע, װאם װאלס לויט זײן טבע נאך געקאנס זײן דער טרעגער סון סא• ציאליםטישן נאציאנאליזם, איז נוטה פון זיך ארויס צו די בןןלשעװיקעם—אפילו אין די דעמאקראטיש-ארגאניזירטע לענדערי. איז װאס אבער דערפון געדרונגעןז און בײ זײ, בײ די אומות■ העולם, באשטײט די זאך אין דער הינזיכט בעסערז ןןט, למשל, גײען אין פוילן נאך די בןןלשעװיקעס םארהעלסניסמיק מער פוילישע ארבעטער אײדער ײדישע. פארװןןס אײגנט■ לעך ביםטו נישט פעסימיסטיש בנוגע דער אלגעמײנער דעמןן• קדאטיע אין פוילן און אין אנדערע לענדערז פארװןןס עפעס אזעלכע צװײ מאםןז (ם־ף קיסס) קאאפעראזיװ ״ביכער*, װארשע נאלעװקי *2 ןרשם אננכקוםען: א• ר י י נ ו ו י י ן דער ײד אין לןאנאדע 2-טער טײל — פרײז סלס זל. — דער ערשטער טײל פארבליבן אין א באנרענעצטער צאל עקזעםפלארן. — פרײז 50 ס גילדן — אדרעס: פ2 ו>1ז*\ס81(יז ,פ״ופ^פזפ^ 'ז6ו1סץ8״ .82(6ק§ פווד נןיס: 13.196 .0 .א .ק פארלאנ ב. קלעזקין י. אואכאשו אויף זײטיקע װעגז מ־ייז 4.50 נללדן #דרעס: פ2 1>1^6(2א 3׳*ו23§ז0/ג\ קאנען מיר האבן, װײל ס׳איז אוםמעגלעך צו גרינדן פאר ײדן א צװאנגס־ארגאניזאציע״. װידער־אמאל נעמסטו די זאך נישט היסטאריש, נעמסט נישס אין אכם די היסטארישע אוםשטענדן און די געשיכסלע■ כע פערספעקטיװן. דו געפינסט זיך אונטער דער אויסשליסלעכער השפעה פון דײנע סוביעקשיװע איבערלעבונגען און קאנסט זיך נישט שסעלן אויף דער אביעקטיװער הױך, װי דו טוסט עס, למשל. װען דו רעדסט פון דער אלגעםײנער דעמאקראטיע. אט שרײבסטו דאך: ״אויף להכעים אלע דיקטאטארן צוזאםענ־ גענומען גײט דאך די אנסװיקלונג נאך דער מלחמה מיט ריזן- טריט צו דעמאקראטיזם״. איך בין מיט דיר אין דעם פרט דורכויס מסכים, דו דרינגסט ארײן סיפער אין די אנטװיקלונגס־ סענדענצן און פאר דיר װערט קלאר, אז די כלערלײ דיקטא• טארן, װאס האבן זיך געמערט אצינד, זענען בלויז צײסװײלי־ קע פראדוקשן פון מלחמה כאאס. חורבן און פארװילדומ און, זײ װעלן גאנץ גיך םארשװינדן אין תהום םון דער געשיכטע און איבערלאזן נןןך זיך בלויז א פינסטערן זכר. דו װײםט דאך אבער, אז ס׳זענען דא אצינד זײער םיל מענטשן, װאס קןןנען זיך נישט דערהויבן איבער די פאקטן פון הײנט. די םאסגע■ שעעענישן פארשטעלן פאר אט די מענטשן די היסטןןרישע פערםפעקשױון, פארטויבן און פארבלענדן זײ אזוי, אז אט דער הײנט, אט די טאג־געשעעניש| װאקסט בײ זײ אויס שיעור נישט אין אײביקײטן, און זײ האלטן אין אײן טענהן: די דע• מאקראסיע האש דודכוים באנקראטירס, ם־איז אן אפגעלעבטער, אויף־אײביק םארשװונדענער געשיכטלעכער עטאפ. װזןרום אט זעסט דאך: די דיקטאסור טריומפירט אומעטום. און שיעור נישט די גאנצע מענטשהײט לעכצט נאך דיקטאטור. און מ׳םוז טאקע האבן א פעםטע האנט. אן דעם גײט עס נישט אין דער מענטשלעכער געזעלשאפט. װארום װאם דען: מאני■ לאװטשינע, קערענשטשינען און דאך זאגסשו: די ערד דרײט זיך םארט, אויף להכעים די אלע דיקטאטארן נײען מיר דאך םיט ריזן׳טריט צו דעמאקראטיזפ! און װי נאר דו גײסט איבער צו אונז, ײרן, צו דער ײדישער װירקלעכקײט, פארלירסטו אינגאנצן דעם היסטאײשן חוש און פאלסט אונטער דורכוים אונטער דער השפעה פונם זעלבן געדאנקען־גאנג, װאס אין אלגעמײנעם לעבן װארפסטו אים קאטעגאריש אפ. די מאסן זענען אװעק נאך װעמען איר װילט. און נישט נאך אונז-איז א סיםן, אז מיר האבן קײן שום באדן אונסער זיך און קײן צוקינפט םאר זיך נישט. צוערשט דארף מען פעסטשטעלן די היסטארישע פאקטן- װאס דו גיסט זײ איבער אביסל צו אביעקטיװ. מיר, די ײדי• שע םאציאליםטן, האבן קײנמןןל נישט גערעכנס, אז באלד נאך דער רעװאלוציע װעס די ײדישע מאסע ״מיט קינד און קײט״ אװעק נאך אונז. מיר הןןבן כסדר אונסערגעשטרײכט די באזונדערע סאציאל־עקאנאמישע סטרוקטור פונם ײדישן פאלק, װו קײן פויערטום האבן מיר כמעט נישט, און דער ארבעסער־קלאס בילדעט א גאנץ קלײנעם מעוט, און דעריבער האבן םיר גארנישט געקאנט האפן, אז די ברײטע קלײנבירגער־ לעכע ײדישע ש־כטן — הענדלער, רנחם־מענדלם און גלאט לופט־סענטשן, — װעלן גײן מיט אונז, נאך ארבעטער־פארטײען מיט אויסגעשפראכענע סאציאליםטישע פראגראמען. אםילו די מער נאענטע צו אונז שיכטן—די זעלבסטשטענדיקע בעלי-מלאכות — דארפן דורכמאכן א לענגערע געזעלשאפטלעכע אנטװיקלונג ביז זײ װעלן באנעמען. אז םיר זענען אין עצם נאענטער צו