Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. Seite 378

20 זא ליטערארישע בלעטער 376 גו אכם יאר הןןט מען אים זןםגעגעבן אלם 8 שיק■ יונגל אין א שוך־געשעפט, האס ער זיך דןןרט אעגעקןןכט די הענט מיטן קאכעדיקן בןןרשט: דערנאך, נןןכן געזונד װערן, גיט םען אים אפ צו א גראװירער, נור צוליב די שװערע באדינ• גונגען, אנטלויפט ער פון דארט נןןך א יןןר בײט און קוים 10 יאר אלס קוםט ער אן אױף א שיף אלס העלפער בו א קןןכער צו א -״פאװאר״—א געװעזענער אונטערןןסיביר ,םיכאאיל אנ־ סאנא־ויטש סםורי, א מענטש םון לענענדארישער םיזישער קראםט, א פרעכער אין זײער אן ןמגעלײנטער׳,. און ןןט םון דאן הױבס זיך אן זײן םא־שירנארסיק, סילפארביק און ראש לעבן. ער װארםט זיך דערנאך סון ארבעט בו ארבעס, װאנדערט ארום אי• בער שםעט און גענענדן. ןןט איז ער בײ איקאנעס, שפעטער גןןר א באן-װעכטער, אט פירט ער אהם קװאס צום םארקױםן, דער־ נאך איז ער א בײגל־בעקער, א טרענער בײם ברענ. און נעלעבט אזוי אין ,העקן*, זיך ןןנגעזען םארשידנערלײ םענטשן, זיך ןןנ• געהערט םארשידנערלײ םעשױת און אלץ אײנגעזאפס אין זײן עמפיזדלעכער םאנסאזיע. בו 19 יןןר קומם ער אין קאזאן. בא־ קענט זיך פיט םטודענטן, םיט געװעזענע םארשיקסע, רעװאלוביא• נערע טוער און זיך װידער גענוםען װאנדערן, ביז ער פארגײט קײן טיפליס, װו ער דרוקס אי אין יאר 1892 זײן ערשטע דעױ- גײלונג. אט דעם גאנגן פעריאד םון זײן שװערן װונדערבאוץ לעבן האט פאקסים גארקי שפעטער מיט אזויסיל םײםטערשאםט געשיל• דערס אין די דרײ גלענצנדע בענדער — ,קינדהײט״ [1914], .*װישן מענטש[" (1918) און ,םײנעאוניװערסיםעםך [11923, — די אריגינעלסטע און רירנדםטע װערק פון דעם ארט אין דער װעלט־ליטעראטור. 3 אין דעם ערשטן פעריןןד םון זײן שאסן איז םאקסים גןןרקי געװען אונטער דער השפעה םון די ,געװעזענע מענטשן־. די בראדיאנעס און בןןסיאקעס, די אריגינעל־רוםישע .סילןןזאםן״ װעלכע האבן דערקלערט א םלחםה דער ״לײטישער׳ װעלם, דער ,אררנוננ״. גארקי איז באנײםטערט נעװען סון זײער לעבן און דענקי, םץ זײער סעמפעראםענט און דרײםטקײט. דורך זײ האט גארקי געשלײדערט דער װעלט אין פנים ארײן הארבע װערםער, עענליטן פראטעסט, ער האט געשילדעדט אט די אלע האלב-ןןפי׳ געםארענע םעגסשן מיט ראשיקע, בונטע םארבן, מיט איבערגע־ טריבענע, םארגרעסערטע שסריכן־ליניעם. ער הןןט זײ און זײע• רע שמאטעס געזען אין א ױם־טוב׳ליכט. הןןבן ןןט די אינעילעך״ צעבראכענע מענטשן ארופגעשפאצירט בײ גארקין אין די דער״ צײלוננען שטןןלצע, פיט אויםנעהויבענע קעפ און געװןןרםן מיס םענטענצן, אפןןריזפען. גןןרקי איז דאן געװען א ראמאנטיקער. ער הןןט באשײנט און באשײנט אט די אלע טיפן, שלעפער, םארבײגײעד, און זײ זענען אויסגעװאקסן בײ אים אין אפתע העלרן אין פערזענלעכקײטן. מיר םארשטײען זײער גוט דעם צושטאנד םון םאקםים גארקי אין יענער *ײם. ער איז געפריבן געװען םון דעם געװײנ- לעכן, טןןג-טעגלעכן, םון דער לײםישער בעל-הבונישער װעלם — אין דער װעלט םון ןןם די הפקרדיקע ,אויבעסםענסשן״, װזןס הןןבן פארםןןגט א־ן זיך פ־־אטעסט קענן דעם אופרעכס פון לעבן, קעגן דער עננשאםם און באגרענעצטקײט םון דער צו-נןןרפאלער װירקלעכקײט... םיט ןןט דער אידעאלאגיע זענען באפארבט גןןר• קים אלע נאװעלן און אויך גרעסערע רןןםאנען (.םןןפא גןןרדעיעװ״ אין .דרײ״) םין יענער צײט, די ערשטע 10—12 יןןר םון זײן שאסן. זײן באװוםטע דראפע .נא יײע״ (.אויםן דעק־) איז, י געװען דער גרענעץ צו א נײעם פעריאד, װען םאקסים גןןרקי דערנענטערט זיך צו דעם סרןןלעסאריאט, צו דעם פאבריק• ארבעשער. (גיף קיםס) 5• סײזיל דער רוסלענדישער קינססלער. דער כאראקטעריססישער שרײ• בער פאר יענער צײס איז געװען א. ם. טשעכןןװ, װןןם האט אזוי גלענצנד אויפגעכאפט און געשילדערט יענע איבעריקע מענסשן. יענע מענטשן אין א שײדל, יענע אלע קלײנע מענ• םשעלעך פיט די קלײנע זארגן און השגות. דןןם לעבן ארום איז געװען װי א געםויזעכץ, װו עס האבן געסערט און גע• פרוכפערם זיך אלערלײ נישטיקע, קריכנדיקע נפשות. און זעלםן• װער עם איז ארויסגעװאקסן פון דער אלגעמײנער דורכשניט־ לעכקײט און ױײניק־װער עס האט געהאס םוט און שטארקײט ארויסצוסרעסן קעגן דער דערשלאגנקײס און ןןפהענטיקײס. און אויב עמעצער הןןם יןן געפרוװט טרוימען װעגן בעםערע צײטן, הןןט ער יענע בעםערע צײט געזען ערגעץ װײט. װײט, אין א 300 יןןר ארום, דאן װעט אםשר גוט װערן. ןןבער דערװײל — איז נאר אוםקום, פארצװײסלונג, פארביטערונג. אט דןןס איז דער הויפט־כאראקטער פון דער צײמ, װען ס׳איז געקומען מאקםים גןןרקי מיט זײנע נײע טענער. נײע מןןטיװן, מיט זײן נײעם װילן און נלויבן. 2. װען עס איז ערשינען דער ערשטער באנד פון גןןרקיס עראינערונגען — .םײן קינדהײט׳, — האט א באקאנטער רוםישער קריטיקער געשריבן, אז מאקסים גארקי, — ער םיט זײנע װערק,—איז אן אפלײקענונג און א פאטש אין פנים דער פעדאנןןגיק. אזויפיל שלעכטם, מיאוםעס און העםלעכם האט ער געזען אין זײן קינדהײט און ױגנט, אז ם׳הןןס באדארפס םארקריפלען זײן נשםה, םארדארבן זײן כאראקסער, און דאך— ס־ארא הערלעכער מענםש גארקי איז אויםגעװאקסן, ם־ארא דײנע נשמה ער סארמאגס. ןןט איז די משפחה, די סביבה פון מאק• סים גןןרקי און זײן ,ססר הױחסיןי: אלעקסעי פעשקןןװ (דער אײגנסלעכער נאמען פון מאק• סים גןןרקי) איז געבוירן אין ניזשני־נאװאגראד. זײן זײדע, דעם טאטנס סאטער, איז געװען אן אםיציר אין די צײטן פון ניקןןלאי דעם ערשטן. מ׳הןןט אים םשלח געװען םון זײן אמט פאר זײן צו־בײזן כאראקטעד און אכזרױת. ם׳קאן זיך פארשטעלן, װאס עם הײסט אזוינס זײן א בײזער בײ ניקןן־ לאים הערשונג. דער סאטער נארקיס איז צו 10 יןןר אנסלאסן סון דער הײם, נישט געקןןנט אויםהאלטן םװ אים. דער זײדע, םון דער מאמעם צד, איז אויך געװען א הארטער םענטש, א דעספאט און געװאלטיק א קארגער. ער איז געװען שטארק רעליגיעז, און אויף דער עלסער (ער איז געשטןןרבן צו 92 יאר) איז ער אראפ פון זינען. װען אלעקםעי איז אלט געװען פיר יאר, איז ער קראנק געװןןרן אויף כאלערע: פון אים האט זיך זײן םןןטער ןןנגעשסעקט און געשטארבן. די מוטער האט אים נישט ליב געהאט, געזען אין קינד דעם שולדיקן אין דעם מאנם טויט. זי האט גיך חתונה געהאט מיט א צװײםן מאן און אלעקסעיען אפגעגעבן צום אלטן זײדן. צו עסלעכע יןןד איז ער קראנק געװןןרן אויף פןןקן און קויס ארויס א לעבעדיקער. בײם זײדן אין שסוב, װו גןןרקי האט זיך ערצויגן, איז געװען אן אמתער גיהנום. די םעטערס, דער מאםעס ברידער, האבן געשיכורט און געשלןןגן, זײ האבן אויך געשלאגן זײערע װײבער, אײן פעטער האט אזוי באגרןןבן צװײ װײבער, א צװײטער—אײנע, זײ האבן אויך אים, דאס יונגע קינד. ןןםכמאל געשלאגן. און אזוי, אין דער אטמאםפערע םון הוליאנקעס און געשלעגן, איז ער געװאקםן. קײנער הןןט אים נישס ליב געהאט, אויסער זײן באבע. ױאס הןןט זיך צו אים גוט באצױגן.