Literarishe bleter · 1928-05-18 · 20 (18.5.1928) · p. [Seite]

פרײטיה 18 מ׳ך פדײז 60 גד• פינפטער יןןרגאנג יליבונין־אדיעןע א־קוסםדידםגי 1 װאכמםו־ייפמ פאד 5ליםעדאטוד 1■ ©;יאטעדאוןקונםמ פארעאג ^ק?עערן*ל.װארש^ די קריין פון רדסישן שאפן (מאקםיכמ גארקי — צו זײן ס6־טן געבוירףטאג) באזינגער. איז ער דאך םין זןנהויב אן שוין געגאנגען אין די װעגן םון זײנע פארגײער אין געהיט װײסער די װונדער• בארע טראדיציעס םון דער רוסישער ליטעראטור. די דײט. װען מאקסים גארקי איז געקומען בו דער ליטעראטור, איז געװען אין רוסלאנד א שװערע, א םאר• צװײפלםע. די בלײ-שװערע תקוםה פון די סע־ער יארן פון םאריקן יארהונדערט: די צארישע ״ערשאפט האט געװעלטיקט איבערן םא־צװײפלסן און דערדריקטן גרויםן רוסלאנד, דערשטיקט אלדאס יונגע און םרישע און מונטערע. די געזעל• שאפטלעכע איניציאטיװ איז דערשטיקט געװארן, אויף יעדן םרײען בירגער און אויף יעדן פרײען געדאנק האט געװאכט דאס שםרענגע בליק םון זשאנדארם. דע־שלןןנן און צערודערט איז געװען די אינטעליגענץ, און פאריזןגט אין זיך. די מיליאנען פאלקס־מאםן הןןבן אנגע־ װוירן יעדן גלויבן אין זיך. זײ זענען געװןןרן שטארק אפגעלאזט, װי סיװאלט שױן קײן שום אויםװעג און אויםגאנג נישט געװען פונם צאריזם. און װי אין לעבן, אזוי אויך אין דער ליטעראטור. אויך דןן הןןט געהערשט יאוש, םאר■ צוױיםלונג. אפגעלאזנקײט. מיאיז אװעק םון גרויסע טאטן, פון ברײטע װעגן, און װי א שטעכלקע זיך אײנגעקארטשעט אין אײגענעם קערפער און זיך אפגעזונ•, דערט פון אנדערע. םון ארומיקע. עם זענען אנגעלאםן שװערע בײזע, געדיכטע כמארעם אויםן רוסלענדישן לעבנם־און ליטע־ ראטור־הןןריזןןנט און םאישטעלט די זון, דןןם ליכט. שאטנס הןןבן גענומען לויפן איבערן לעבן און פארװעבט אין זײער געדיכטקײט אלץ־מיט־אן-אנדער. םיאיז שװער געװארן צו עטע• מען, עס האט םארסעלט לוםט. װי א זינדיקער, פאראורטײל• טער איז ארומגעגאנגען דער רוסלענדישער מענטש. און אויך 1. מאקסים גארקי װערט איצט אלט זעכציק יאר, און ס׳װערט אויך פינפאונדרײסיק יאר זינט ער האט םארעפנטלעכט זײן ערשט װערק ״םאקאר טשודרא״. ס׳איז נישט נאר דער יום׳טוב סונם ראטנםארבאנד, עס איז אויך דער ױם-טוב םון דער גאנצער װעלט־ליטעראטור. מאקשים גןןרקי איז די קרוין פון דעם רוס־שן שאפן, און אויך דער װונדער סון זער גאנצער מענטשהײם. װײל װי עכט רוםיש עס איז נישט גןזרקי, װי ער מיט זײן גאנצן װעזן איז נישט געבונדן דורכוים מיט דעם רוםישן לעבן, מיט דעם רוםישן גײםט, הזןט ער געשאפן װערק און װערטן, װאס טרעטן שוין לאנג אריבער די גרע• נעצן םון זײן רוםלאנד אין זײ געהערן שוין פון לאנג צו דער מענטשהײט. גןןרקי איז דער גרויםער יורש און עכסער נזןכפזןלגער פון די גרויםע רוסי• שע קלאסיקער גאגאל. דאסטאיעװםקי, טירגעניעװ, םזןלםטאי, קאראלענקא. װי יענע גרויסע רוםישע גײםטער־קינסטלער, סרזןגט אויך ער אין זיך אט די אלע באזונדערקײטן און אײגנשאפטן, מים װאם עס ה$ט זיך אויםגעצײכנט די גײסטרײכע רוםישע קינסטלערישע ליטעראטור: הומא• ניסארע אידעען און פראבלעמען, בא• פליגלטע שטרעבונגען און האפענינגען, שסענדיקער על-חטא און װידוי־שטימונגען, םיסע זעלבםט־קריטיק און גריבלענישן, פארהערלעכונג פון מענטש און םאסן און אזוי װײטער. דאס זענען די גרויםע סענטשלעכע װערטן און גײסטרײכע אוצרות, װאס זענען פאר• בליבן נאך די גרויסע רוסישע גאונים, װאס מאקסים גארקי האט מיט זײן װינדערבארן סאלענס און טיםן גײםש װײטער םארמערט אין בארײכערט. און נישט געקוקט אויף דעם. װזןס ער איז פיל יארן געװען װי א ,הסקר־מענטש-, א בראדיאגעס• םןוקסיס נ * ר ק י