Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 372

19 זא ליטערארישי בלעטער 372 וואס מען שרײבט וועגו ביכער (קירצע אויםזוגן) רןן, אויף װים־ל ךי •*רםולידמג איז אויך דא װי אוםןטים אי; דןר טראזן א קודצן און נישט נןנונ טאטולאדוזידםן. *בןר װי8יל םיר זןזלן זישם #אררעניםארירן םןלןרן איז דאם ביכל אן איפבאדיננם;ויטיקןד ביישםייןר אין אינזןר לןד׳• ליטעדאטור. ןם איז איבעדיק דא צו זאנן, םז די שםדאך םיגם ביכל איז א נלןנצנדיקע, דןר םטול - א ק־ןםםלק״ר. ארױםנענןגן איז דאם *לכל *יכטיק און ליכםיק• ש. ניגער ,, די װעלט דערצײלט, םעשױת, װערטלעך, הנהגות און מדות פין אנשי שם בײ ײדן, געקליבן אין אי• בערדערצײלט פון מ. ליפםןןן, סארלאג ״דורות״. נױ־יןרק. — אין נױ־יןןרקער ,םאג*. ...אין דןר ני־ער ײדישןר ליםןראטיר איז םיר באקאנ■ נאר איין שריבער. ליםםאן לןװין,. װןלכער״האט אין זיין צ״יט (איצט הןדם םןן פון אים נישם) נןםרוװט טון םאד דער װעלם פון לוטדות אין רבנות דאם, װאם דןר ,נעאיחםידיזם׳ האם *דיע־ נעטון םאד די נדויםע הםידישן דבלם. ליםכאן לעװין האט אננןשריבן א נאנ*ן *יקל נעשלבטן, װי ןס װןרן נןצ־נט די גיטן םדות, די ש״נן פידונגען און קלונן ר״ד םון פאדצ״טי קן לוםדים. אבער ןר איז נעװען אין געבליבן אן אויםנאם. א חו׳ן דעם איז דאס, װאס ער האט נןשריבן. נןװען בןלןטרים ט־ק, נישט ק״ין םאר*יבןניננ םון *אלקם טויל. ם י ן.ם'א לקם טו י ל איז ב״ אינז ביז אי*ט נןזאפלט גןװארן דןרהויםם ראם. װאם האט א ש״בות אדער *ו רי ברי- םן פאלקסםאסן. אדעד *ו די חסידישן רבײם. ,איננאנ*ן אן א ז״ט, םארזןן און אויםנןםיטן (שר״בט ז־ער ר כטיק ט■ ל-םיא אין דןם ארינפיר *ו .א װןלש דןרצ״לם׳)—איי נעבליבן דער חלק םונם ידישן םאלקלאד, װאם איז נונע םעשײת און װןרם- לעך. הנהױת און םדות *ון ידישן נדולים, אנשי ע ם אין דורות (אין טשך פון דורות?), לױם װי זיי ג״ען ארום אין *אלק*. דאם פאלק, די םאלקסשאםוננ און די םאלקסשםראך איז אין די אוינן *ון דעם םשביל נאך עד־הױם נישט םער װי עטןם *״טװללוקם און םאריבןדנ״ענדוקם. >.ץ דןר אנתן איז גראד אין דלר םאדקס-שם־אך א&ט אויסנןהיט נןװארן 6ץ דער #אר- נאננענה״ט דאם. װאם האט א װערט לדורוח. דער ,יערות דבש׳ ארער דער ,שאנת אדיה׳ איז םאר אונז אי*ט שוין נושט םןר װו םא־עלטערםע טעאלאגיע. אננעד א םך םון די װןרט• לעך און די םעשױת, װאם דאם םאלק דןר*ײלט װענן ר׳ ױנת1 םרןנער, אדעד דעם רב םון םען און םױםק האבן א-װןרם נאך אױך םאר אונז או*ט, װליל אין זײ איז אםט דא עםןם םיף- םןנטשלעכם, װײל און זײ אוז דא עםעם אםט א בילד, א װו׳ן. א װאדם־שםול, א שטוק לןבנםקלונשאם••. און יעדעד א״נןר םון אונז קאן עם םולן און םארשטין... אכטונג לערער! ם־אױ שוין צו באקומען צ. פרעם מײז ביכל־ 11 — *רײז 1,520 זל- — בוכהענדל־יער, שוד־ין-ראגאט! אדרצם: ם2 וז1זו\ם1םא ,םזױםבםזם^,"ז*ז1ס׳(8. .*1)61ק5 ט*ר ג׳זי•: 13.196 .0 .)1 9 ד*ר א. קאראלניק / ד*ר י. שאצקי ״םפינןןזא און זײן םביבה׳ — נױ־יארק. — אין נױ־יארקער ,טןןג*. נעבלעטערם״די םןנ ■אין ד*ר.י■ שא*קים בוך .םיינאזא און זוין םביבה*. א בוך. װאס האט א םך םעלערן, אבער א נרױםן םאדדינםט יגעלערן: םטיליסטוש און טעםאדאי־אניש. װיל םםינאזא איז ארױסגעש״לם נעװארן םו, זין אידעןן-קר״ז, אםנע- זונדערם געװארן םון זין לעבזסיװןרק, זײן םילאזאםישער שיטה, און^אריננןשטןלט נעװארן אויםשליםלןך אין א היסםא• דישיב־אגראםישן רןכל. כי נאז* אן נזיזייאיזם איז בלױז א אםטיקןר אין האלא:ד, װןס האט זיך *ןקריגט םיט דער ײדי• שער קהלה. כם־נאזא אן םיינאזאם סיסטןם איז ל״װנט א; א בילד אױף אים. אלן ביאנראםן םץ םםינאזא — םרױדןנםאל, דונין־באר- קאװםקי און די אנדןדן — האבן נעשריבן א ביאנראםין נון דעם םז־נאזאוזם — און דאם אױ דער א״נציקןר װענ װי םען םזז שרײבן איבעד א דןנקןד• אזן װיל; םען :ישט "אנאליזירן זינע אידעןן - םוז םען *ום װײניקפםן דערנראבן זיך *ו זײערע װאדבלןן - אױםחײזן דןם םןדקװידדיקן *רא*עם, װאם עם קוכם סאר אין דעפ קאם םון א םןנטשן, װען ןר אנטשלים6 זיך *ו דןר נעײאנטפםער םאם— *ו דןס שאםן םץ א סיםשןם רער סיםטעםןן־שאםער איז נישם קין םארשןר, ןר איז א קינסםלער אץ א הןדשעײ נאטזר. ןר 'װיל באגװיננען ד װןלט, *װיננען זי *י :אלנן-זין ײ־י;, זין יןרפולן, ז״ן ו׳אומ אין םען קאן נישם רןדן םין נאםאלעאן אדןר פיקעל-ןנדזתןלא אן ש״כות *ו דןס. װאס זײ האבן נעװאלם אין דערגריכט. אבןר ד״ר שא*קים בוך האם אױך א נעװיסן םארדינבם נישם בלויז װײל דאם איז די ןרשםן היםםארישן ארבעם איבןר בטינאזא אױף, ײדיש, נאר א־יך װײל זי קאנזנןנטרירט אור אױםםערקיאםק־ם אויף א *ראבלןם, װאם האם מןר ײי א ר־ן-םילאזאסישע אדןר היכםארישן באר־מוננ, נאר אדך א אקםיןלן: דעם טראבלעם םין דןר ײדישער םביבה. װןן בןן ל״ענם זיך ארין א-ן דןם ביך װענן סטונאזא, זעם םען די נאנבפ שװןרן םראניק םין םטינאזאם לעבן, די טראניק פין יןדן ײרישן דןנקןר, װאם רײסט זיך ארױם סץ דעם שאבלאן: ןר חאם ניש■ קיךםביבה, ןר איז איםנעהיןר א״ו. זאם. איננםלעך װאלט םןן נןקאנט אנדיםן דאם נאנ*ע בוך■• ,סםינאזא אן א סב־בה*.' עננן נאםן אין דןר אטםטןרדאטןר נןםא. שםאל אין באנרענעבט די אינםןרןםן, אדןם אין ניסם און *יםפרוכטבאר.- ש—ס / ד. האסשטײן און פ. שאמזנס — ליטעראטור• קענטעניש, 2־סע טײל, מןןסקװע, .צענטרפארלאג*, — אין מינ• סקער ,אקטאבער״. ...דןם *װ״טן טײל, םין .ליםןראםור.-.קןנטןניש■ האבן די טחטרום נעװידםעט ם־אנן טין נןבױ םון קינסטלערישן װןרק אין ליטןײארושע זשאגײען■ װאם עם װארטם זיך אין ד• אויגן איז דאם, װאם אל׳ן• אױ נענעבן נעװארן זיער ב*ט*ום, שרןקלעך קארנ. דןרעיקר די טא־םיל-רוננען אין רעםארקעם םין די םחבריס, דאקןנן סארנעםןן א ניױםן אדט םוםםערן או1 אויפ*ינן םץ װןרק (םאדןרון אין קלאם־שע). עס איז זןלבםט־ םארשטענדלעך, אז דאם דאזיקן ביבל זאליםארםאנן נדױםע אויםבינן, װארום אנדערש איז דאך נישש םענלעך אילוםםרירן װערק אין זשאורןן. אבןר *יליב דעם האט נישט נעדאדפט לידן דער טארםולידנדיקןר םײל. רו אױםארן האבן רעם שװןדםינקם אװןקנןל״נם אויף דער דיכםוננ. 28 זײםן װערם אטנענעבן ם־און, 84 ז״םן — דןײ טאןזיע. אץ דןר טײאזע זענען קײן שום כיסטןרן נישםא, אםילי אין דעם אטטויל .זשאנרןן־, װעלכןר האט נעװים נןרארפט האבן באםש קלױוע אױם*ונן *י אילופםרירן באזונדערן זשאנ•