Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 366

19 תא ליטערארישע 3ל;ט?ו 366 איז עם דאך א גרויסער חידוש, איז אװדאי — נישט־געדאגהט! ס׳איז די םסעפ—אי פריש, אי נאקעם, דער םרימארגן — רןןז־םארנעבלט! אױפן האריזאנס — אן אקער׳ א בר־דעת, אן אקס — דערנעבן. און די װײטן זענען הזןריק, װי די װײכע פעל םון זןקסן, — ס׳האט דזןרס ערד שוין סויזנט יארן נישט געגרזןבן, נישט געברזןקס זיך. פלעכטן שטיבלעך זיך, װי קוישן, — נעם זײ אלע אין די הענט דיר — און א ראט אינמיטן שטײס שוין. — װו־זשע איז דארס ערגעץ, מענדל? ם׳שרעקט נאך מענדל םאר דער ערד*זיך, פאר דער ברײםקײט, םאר דער םרײקײס, — זיבן מײלער, זיבן הערבעד׳ נאר מסתמא — נישט געראגהס: מענדל לויםט נזןך א םארחושסער, ס׳איז אים נאך נישט אלץ גום הארצן; סיקאן נאך ם׳םעלד בו אים נישט גושםײן. װי םע טרעםט זיך, װי םע מאכט זיך. לויסס ער, לויפט ער. נזןר װוהין-זשעז מיט דעם םסעם בו האריזאנםןו דער פרימזןרגן — װי געװונשן. נאר אויף הוילן לײב אים אנטון! אט איז ער שוין נעבן אקער, ביז די לענדן — אינם נעבל; גיט א גלעט אן אקס בײם נאקן און א קלער: א חיה נעבעךו און דער אקס — פארטראכט און חשוב, שטײט און קוקט, װי ס׳לויםט א מענדל: — װזןס׳זשע לויםס ער, מענדל, װאם זשעז — װאס איז אזוי — הענדום־םענדוםז ברוינע םינטלען אין די שלײפן, אויגן — אויםגעטאגטע, גרויםעו קוקט אין פעלד, װי אין א סםר מיט צעגראבן — שװארבע אותיות. ם׳גיט זײן אויער נאר א םזןכע און דער װײדל פרעגט דארט עםעסו טראכט זיך םענדל: ביםם א חכם אויף אס די סןזװעטםקע םטעםעס! סעלדנרו — צװישן הערנער, הערנער — ביזן קאפ פארקאשערט-, — נו, גיט םענדל זיך א קלער נאר: אויף אן אקם איז נישט קײן קשיא! נאר אזוי• פיל רו און שלװה, כ ' נאר אזויפיל סרידן קלארער, — אן זײן שאדן, כאטש א האלבע אויף א ײד געזאגט געװארןו דאס אלץ — װען — א קאלעקטיװ איז, װי סע גײט סאװעסםקי סטרוי! שסעםפלען בערד מיט רויטן טריװאקס. ריכטיק, מענדל, — אט אזויז דער — א קעסטל דער — א ברעט=. דער — א לײססל. דער — א סטויפי׳. דער — א זעקל. דער — א רעדנע. און—פון אנהויב. פון מה־טובוי. און אהינצו און אהערצו, נישט געדרײט און נישט געקראצס זיך) שטעקן פלעקער אין דער ערד שױן. װענטלעך באקן זיך, װי מצה. אי — א דאךז נו, װו ז׳געשריבן, אז א דאך דארף מענדל האבןז מענדל האט נישם קײן פאריבל, און געקלאפט דארט און געגראבן. .הער נאר. זאגט זײן װײב: — פאדאנען כאטשבי ערגעץ־װו ארױםגײןז״ — בהמדי — ענטפערט ער — פון װאנעןז ביסט דאך, ראנקען גאט, אין דרויסן! איז פארקאשערט, ײדן. ארבל, אײנם אן אײנס — א גאנצער שזןקו נ׳זיך גענומען צו דער ארבעט אין א מזלדיקער שעהו ײדן גראבן, ײדן טעסען, — װער — א דרענגל, װער — א ברעטלו — נישט געלײגט זיך, נישט געזעסן און עם װאקסט אין סעלד א שטעטל. שטיבלעך — קלײן און קלײן און קלענער, שטאלן, שאפקעלעך זיך פאכעןן . און א װינקעלע — פאר לענין, און די הערצער — פאר בטחוןו און זײ רוםן א םארזאמלונג אויפן דרויסן, אויפן גראמען: — פאר א ישובל אזא מין דארף מען עפעס דאך א נאמעןז אפגעקלערט און אפגעדאגהט האבן ױנג און אלט און אלע, — אוי, מיט קעפ און שכל, דיקא, סון כאסלאװיטש און פון טאלנע. נאך אן אװנט, נאך א צװײטער, סיקלערן יענע, ס קלערן די; טענהט מענדל, שרײט: — חברים, קלערן דארף מען קאלעקטיװ. אין ער שלאגט זײ איבער — מענדל אויך א דאגהז נישט כדאי גאר; צײט איז טײערן איז אן ענדע: — זאל עם הײםן.׳;נישט׳געדאגהטױ נ׳אז םע װאקםט א דזןרף א ײדיש, אויף די שעהן — פראנק און פרײ דארט, און אנטקעגן — אינדערסריען. פרידלעך״שםילע, װי די אקסן. און אנסקעגן — יונגעמאנען מיט ארשינען און מיט צירקלען, — און זײ פרעגן אויס: פון װאנעןז און ״גיט־מארגנס׳ זײ פאדפירן. .א גוט־מארגן צי אײך אלעז׳ — ענטפערס מענדל: — איבערװאנדער פין כאסלאװיטש און פין טאלנע און פין שטעטעלעך פין אנדערעז׳ און דער װאגן שטעלט זיך שסויביק, װי ער װאלס אזוי פארריזנעט, האט זײן װײב דערלאנגט א הויב זיך: — סענדלז אט א־דא שױן — איז עסז ס־איז דאך נאך אינמיטן װעג גאר, סיאיז דאך נאר דאס פעלד גאר. מענדל! — מענדל. אפשד דא־ף סען סרעגן — האט זיך ם׳װײב צו אים געװענדעט. שמײכלט מענדל: .אוי, דו. אשה. דאם א טאקע איז דער שכל!״ װינטל פײכטינקער און פרישער קעמט די בארד אים און ער שמײכלט: יעדער בערגל, װי א טרעפ איז, און די טרעפ זענען צעשטעלטע: — װו דו װארפסט אן אויג, איז סטעפעס, — װו דו װארפסט אן אױג, איז פעלדע־. שטײט ער, מענדל. אויף די פעלדער און ער טראכט און טראכט פארטרויערט: — װאס קאן טון אזא מין מענדל מיט אזא מין װאגן סחורהז — װער בין איך און װזןס בין איך דען. נ׳װאס בין איך אין דריהײם געװען דעןז און צו װאס איז דען געגליכן אויף דער װעלט אזא םין מענדלז נאר װאס איז דא לאנג צו סראכטן, נאר װאם איז דא לאנג גי קלעין־ — די מחשבות װעלן װארטן, זײ׳ען נישט פארפרוירן װערן• א פארזאמלונג אױםגערוםן, — ײדן אנגעפעלצט מיש בערד• — נו, װעט מען מיט מזל פרוװן מעביר זײן א פרשה ערד. מ׳דארף א האדװע טון אזא מין, מ־דארף די ערד א גראב טון טיףנ — ראשית. זאל עם זײן — צוזאמען, און והשנית — קאלעקטיװ. אײנער װײסט —װאס ס״פעלט בײ אײנעם און דער צװײטער װײםט פאר זיךז אבער קאלעקטיװ — אינאײנעם, זענען אלע — אײזן־זיכער.