Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 363

383 ליזזרןר׳ו? 19 זא װעגן מאהס עריהס ״געשיכטע פון דער ײדישער ליטעראטור״ (קריטישע באםערקונגען) ד׳ריצחק שיפער / ווארשע גען, װעלכע פיר האלסן םאר א קלאםישן אויסדרוק םון דער ,בירגערלעכער תקוםה•, אזעלכע װערטער: ,דאס ײדישע בבא■ בוך (דאס הויםט-װערק םון אליהו בחור) איז לויט זײן בא■ שטימונג אין אױםםירונג שוין א רײן ם א ל ק ם ■ ב ו ך'(ז. 191) אין אזוי א ן דאס בבא־בוך צוליב ,זײן לעבעדיקן, פאלקס• טימלעכן םםיל׳, ביליב דעם, װאס אליהי בחור ,אפערירם דא ברײס מיט הילבערנע□ און גראבן םןזלקס װיץ• (ז. 194) א.א.װ װעגן דער צװײסער רןןמאן־באארבעטונג אליהובחורס ,םאריזאון װיענא• לײענען םיר װידער אזעלכע װערטער: ,אליהו בחור... אונטערשםרײכט זײן לײכטע באביונג צו דער סעמע, די נישס װיכטיקײט םון דעם (ריסערלעכן) שטןןף•. ,ער לאכט אלײן אױם דעם פלןןנטער פון דער אינסריגע און אונטערשטרײכס איר מעכאנישקײט. ער װעט םון דעם, אים שוין נישט־אינטערע■ סאנטן, ריטער־רןמאן בײ יעדער געלעגנהײט אנסלױםן און םארזינקען אין אײגענע מחשבות און לעבנס־באטראכסונגען. ...םאראן דןן נאנצע מעדיטאזײע־טראקטאטן. ...אליהו בחור הןןס אויסגענובט (געװיסע טעכנישע מאמענסן פון דעם רןןמאן) םאר סוביעקטיװן, אינדיװידועלן אויס- ד ר ו ק '. איך בין מםבים מיט אזעלכע אויסםירן ביז גןןר. זײ זענען טיפזיניק, שארםזיניק און םרעםלעך. און איך שסעל זײ אנטקעגן די כאראקטעריסטיק, װאס לײענט זיך אין עריקס בוך װעגן דער קלאסישער רןןמאףבאארבעטונג םון דער ערש■ טער בלי־תקוםה, װעגן דעם ײדישן ארטור־ראמאן: װו.ם׳םעלן װעלכע ס׳איז װיגיקע המגאות, פיקאנטע עפיזאדן, דראסטישע םצענעס. שארםע װערטלעך — דער מחבר איז געװען ט ו י ט ע ר נ ס ט, ט י ף ס ײ ע ר ל ע ך און ןןן װעלכער ס׳אױ נטיה צו הומןןר*. (ז. 112). און אזוי זענען זײ אלע די טרעגער םון דער שפיל• מאן דיכטונג. די ײדישע און נישט-ײדישע טרובאדורן. די זינ• גער םון העלדףעפאסן ארער ריטערלעכע אװאנטורןז םון די גיוײ געבראכטע כאראקסעריסטיקעס װאלם םען געקאנט מאכן א פשוטן אויסםיר, אז בװישן אלהו בחור און די שפילמענער לויט דעם מוססער פון דעם ײדישן זינגער• און זאגער, װאס האט באאיבעט דעם ארטור-ראמאן. — איז םאראן א מחיבה, װאס געשײרט אזוי גרונטלעך, אז מען קאן שוין דא רעדן װעגן נװײ רעפרעזענטאנטן םון נװײ נאזונ• דערע תקוםות, םון צװײ סארשידענע בלי־פעריןןדן, יעדער אײנער מיט א באזונדערן, אײגנארסיקן פאטאס. דאס ליגט אזוינוזאגן אויף דער האנטו װזןם זעען מיר אבער בײ עריקןז נישט םער און נישם װײניקער, אז בײדע, אי דער באארבע• טער םון דעם ײדישן םופערנאטוראליםטישן ארטור״רןןמאן, אי אליהו בחור, דער םאלקסטימלעכער אפלאכער פון דער ריטער■ װעלט און ריטערלעכער דיכסונג. אז זײ בײדע געהערן נו אײנער און דער זעלביקער תקוםה מיט דעם זעלביקן פאטאםו דער אונסערשיד באשטײט לויט עריקן — דאי־ט װו ער הויבט אן נו סינטעטיזירן, דהײנו זיך *ו םארלירן — בלויז דערינען, װןןם אליהו בחור איז דער ל ע נ ט ע ר ש פ י ל ם א ן סון א שפילמאן־תקוםה... אליהו בחור — א שפילמאן. װאס הןןט אלײן רעציטירט זײנע ראמאנען לויט דעם שטײגער פון די שפיל■ מענער םון הויכן מיםלאלטערוז - נײןו דאס קאן איך אױפ■ נעסען בלויז װי א װיץ. .4 דער צװײטעד בלי־פעריןןד 8ױ דער אלט־ײדישער קולטור• (ד י ב י ר ג ע ר ל ע כ ע תק ו ם ה). דער נװײסער עיקרדיקער אונסערשײד אין דער פער יןןדיזאניע פון דער אלט־ײדישער ליסעראטור, אין װעלכן םיר גײען זיך סאנאנדער םיט עריק׳ן, איז — װי ם׳איז שוין ןןנגעמערקט געװןןרן אין אונזער בװײטן רעצענזיע׳ארסיקל (״ליס. בל.' נר. 12) — ןןט װעלכער: עריק האלט, אז דער נװײטןר בלי-פעריןןד םון אונזער ליטעראטור געהערט זו דער אזױיגערופענער ,םוסר תקופה׳, םאר װעלכער ער שטעלט פעםט גרענעצן םון םוף 16<טן ביז די ערשםע יןןרצענדליקער פון 18<סן י״ה. צװישן דעם דןןזיקן צװײסן בלי-פעריןןד און די שפילםאן־תקופה, װאס בילדעט דעם ערשטן בלי־פעריאד און װאס גרײכט, לויס עריקן ביז דער העלםט םון 16<טן י׳ה, שטעלט ער ארײן א מין .איבערגאנגס-צ״ט׳ םון אײניקע פאר• צענדליקער, א םין בריק פון ערשטן צום צװײטן פעריאד. דער דןןזיקער פ א ל ש ע ר פעריוךיזאציע שטעלן מיר אנטקעגן א םכעמע םאר אונזער ליסעראטור, לויס װעלכער די שפילםאן■ תקוםה, דהײנו דער ערשטער בלי־פעריןןד, ענדיקט זיך אדום דער העלפט פין 14-טן י׳ה, אום צו מאכן פלאץ םאר א צװײטן בלי פעריןןד, װעלכן מיר כאראקטעריזירן אלס ,ב י ר ג ע ר ל ע כ ע ת ק ו פ ה *. דער דןןזיקער צװײטער בלי־פעריןןד נעםס-ארום די צײט םון דער העלפט םון 14־טן ביז די ערשטע יןןרצענדליקער םון 17>טן י׳ה. דאן קוםט דער דריטער און לעצטער בלי־פעריאד פון דער ײדישער ליטעראטור: די מיסר• תקוסה, װאס דויערט ביז די ערשטע יארצענדליקער פון 18־טן י״ה. ןןס דער צװײטער בלי־פעריאד. .בירגערלעכער תקיםה׳. װערס דורך עריקן כ ם ע ט װי ס׳זרשאטן. כ מ ע ט , — װארים די אויםםירן עריקם װעגן אײנצלנע דענקמעלער םון אונזער ליטעראסור זענען א סך בעסער, װי די סינטעטישע סכעמע זײנע. און אזוי קומט עם אויך, אז אין די דעסאלירטע כאראק■ טעריססיקעס םון א רײ דענקמעלער, װעלכע געהערן לויט אונזער פעריןןדיזאציע צו דער .בירגערלעכער תקיםה׳, רוקט עריק ארויס זײער ריכםיקע געדאנקען, װאס פאםן אבער נישס ארײן אין דער סאלשער םכעםע. מיט אנדערע װערטער: די אנאליזן עריקס זענען ס׳רוב ריכטיק ביז גאר. בעת די םינטעזן זײנע זענען זעלםףװען טרעפלעך. א באװײז. אז ער הןןט זיך םארלוירן אין דעם אנאליסישן םאטעריאל און נישס געקאנט פון אים ציען די נויטיקע קןןנסעקװענצן. םיר ברענ• גען דןן אײניקע כאראקטעריססישע בײשפילן םון עריקס װערק, דהײנו אײניקע אנאליזן עריקס, װןןס הןןבן אים געדארםט קלןןר מאכן דעם ענין םון דער .בירגערלעכער תקופה׳ װי םון א צװײטן בלי-פעריאד און דןןך זענען זײ געבליבן ןןן דער געהעריקער השפעה אויף זײן אלגעמײנער אויםםאסונג װעגן די בלי־תקםות סון דער אלט־ײדישער ליטעראטור. ןןט א שטײגער שרײבס ער װעגן אליהו בחורס שאסונ■