Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 362

19 זא ליםערארישזנ בל*סזר 382 אזױ לאנג װי סעאסער װעס נןןך עקזיםסירן, װעס זײן הױפם־ פרינזניפ פארבלײבן: געפרעססע סקולפסור פון האנד• לונג אין ענגשאפס םוןארסאוןבײס. דער אינסבעניזאסאר האט נאר גאװיזן. אז מיט װײםע הענםשקעס קאנען זײםיקע הענס נןזר ארויםפרעסן פון אשס דערגײלונג אפאר צענדליק װײניקע טעאסראלישע םצענעס םיט ריזיקע שטיםע פליכן. אבער אםשר איז װײכערסן געלעגן נישס אין אשס א ד ד א• ם ע, נאר דװקא אינם ר ו י ש ס א ףן אפשר האם ער געזען אין דער דערבײלונג מאטעריאל םאר א רעזשיםעריש אויםגע• בויטער םאסן־שסיקז אש האס נישס געשילדערט קײן םאסן• דראמע, נןןר א םאסךפאיבװײםלונג. און םארבװײפלונג איז נאך נישט קײן האנדלונג. די מאסע אין .קידוש׳השם״ סום נישט איר האנדלונג פון דער אײגענער א־ניביאטיװ ארוים, און װײכערט הןזם זיך םיט אשן נישט בעקרינט. אומעטום אין יעדער מאםן־סצענע געהערט די איניציאטיװ נישט דער מאסע, נןןר איר דויפט־קאםאנדיר, דעם הײליקן שנײדערל. די םאסע גײט אים נאך. װי א םםאדע שאף און טוט זײן רצון. הײסט עם דען א םאסן־דראםעז און אויב דאס הײליקע שנײדערל זאל אפילו זײן די פערזןןניםיצירונג םון ײדישן געװיסן, דאן קאן דאס ערשט זײן ז ײ ן דראםע, דעם שנײ_ דערלס, אבער נישט קײן מאסן־דראמע. ,קידוש השס- איז ןןנגעשריבן לויט דעם געװײנ• לעכן שאװיניסםישן רעצעפט פון גא• גאלס ״טאראס בול־ בא׳ און שיענקע• װיטשעם ,מיט םײ• ער און שװערד״. דער פרינציפ פון ,מײנינקע־ פײנינקע, דײנע איז — פע׳... אײנע םון די צװײפל־ האםטע פערל פון דעם װערק איז די םיגורינע םון שכורן פאפ. און דןןס פראבלעם פון אוים־ טאנצן אין א בערן־פעל א שםיקל ארט םאד דעם ײדישן גאס אין א לאנד. װו עס הערשס דער קאטוילישער, און װו דער פראװאסלאװנער איז בײם שענקער אונסערן שליסל - דןןס פראבלעם קאן קנאפ־װאם באגײםטערן. קידושהשם איז טאקע א סײנע זאך, איך װעל זי ןןבער גערן אפםרעםן אונזערע שונאים. און װער זןןגס עס דען, אז אש האט געגעבן די אמת־ײדישע באלויכטונג םון קידוש־השםז בײ אשן איז דןןס א שסיק .טאלםסןןיזם״ גןןר, א פרןןפאגאנדע םון נישט קעגנשטעלן זיך דןןם בײז. דער װןןס שטארבט םאר אן אידעאל, שסארבט דןןך ק ע מ פ נ ד י ק ם א ר אים• נ״ אונזערע םארהעלטענישן, איז אשס קידוש־השם־םאלםטאיזם אין װײכערטם אונטערשטרײכונג א פראפאואנדע םון מאסן זעלבססמןןרד, _ <*• (נ?מי נןסןן) ,קידוש-השם׳ אלס אן אויפפירונג שטײס נישם אױף קײן האר נידעריקער פאר שילערם .רוזשא׳, אין דעקןןראטיװן פרס — נןןך באדײטנד העכער. פון די םעלערן אין ,קידוש-השם׳ װיל איך באצײכענען אײניקע. קודםיכל — א געװאלטיקער איבערפלום פון דאװנערײ. מען טאר נישס מיםברויכן אויף דער בינע מיכן גית־הםדרש, אםילו בײ דער בעםסער ססיליזאציע. א פעלער איז אויך די סענדענץ צו דערהויבן אײניקע םצענעס צו א מיסטעריע. א פארשטעלונג, װאס הןןט אין זיך גרןןטעסק. טאי־ ז־ך נישט פארמעססן אויף מיסטעריע. די צװײ עלעמענטן םארנײ־ נען זיך קעגנזײטיק. גרןןטעםק קןןן נןןר גײן אין פאן־דאן צו טראגעדיע. דאם איז אן עסטעסישער געזעץ, װאס לאזס זיך לײכס ארוים• פילן. םאר דעם דריטן פעלער באצײכן איך דעם קאזאקן ־ קאנ־ צערס, מעגן זײ אפילו האבן געזונגען בעסער װי די דא־ נער קןןזאקן אין םילהארמןןניע. די גאנצע קאנצעפציע פארםרןןגס דא נישט (יעקב םפנסדןרף^ קײן קאזאקן ־ קאנ צערם. דער צו• שויער באקומט צו די קאזאקן פון העלער הויט א צויגרויםע סימפאטיע, װאס עם ליגט נישט אויף דער ליניע פון רעזשי. און דער װיכטיקסטער פעלער איז—די שלוס־סצענע פון .קירוש־השם*. די מאסן־םצענע איז דא טאקע א פלאסטישע מײםטער-שסיק, אבער זי דריקט נישס אויס דעם געדאנק פון רעזשי, גיכער דעם היפוך. אויף דעם באפעל פון קאזאקישן אטאםאן צו בוקן זיך םארן קרײץ. ענטפערט אן עדה ײדן מיט ,שמע־ישראל׳ און לאזס ויך גײן אויף ברײטע שטיגן בארג־ארויף. װוהין גײען זײז אםשר טאקע אין צערקװע ארײן זיך אפצושמדןז דער םאמענט פון .קידוש־השם• דארף דא ערשט װערן םיםבאליש אונטערגעשסראכן און אויסגעטײטשט. װער עסהאס נישט געלעזן אשן, װעט דא גארנישם פארשטײן. דאס, װאם מ. װײכערט הןןס געטון אלם אינסצעניזאטאר, הןןט ער געטון םיט םארזיכטיקער באשײדנקײט פון א קולטור־ מענטש. ער הןןט ארויסגענומען סון דעם װערק דאם. װאס עס לאזט זיך ארויםנעמען אין א בינדיקן דראסאטישן שטאף. ער האט אשן טעקססועל נישט דערגאנצט. אבער װען אש אלײן גים אונז אזא םין װערק. װאלטן מיר דןןך געקװעטשט מיט די פלײצעס. װײל דער מאקסיםום, װאס װײכערט האם דא געקאנט אויםטון, הןןס נישט דערגרײכס צו קײן מינימום םון דעם, װאס דער דראמאטורג װאלס אונז אלײן געגעבן. אש — אלײן דער בעל־דעה איבער זײן װערק, װאלט אונז געגעבן א בינדיקע און שסײגנדיקע דראמע, געפרעסט אין ןןרט *און צײט. און,