Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 360

19 זא ליטערארישע ולזסזר 360 שלובם אשם ״קידוש-ד־־ןשס״ בײ דער װיל־־נער טתפע צונויפגעשטעלט פאר דער גינע אין 25 גילדער און רעזשיםירט דורך םיכאל װייכערט, דעקןןראדיעם אין קאםםױפען פון װ. װ י ינ ט ר ו י ב, םוזיק סון ה ע נ ע ך ק ןן ן, טענץ און פלאםטיק גאארגעט דורך די שװעססער רןןם, כאראלע און מאסן־סצענעם-סאלקס־כאד פוןם ש נ י א ו ר.-פ־עמיערע אץ װארשעװער ,עליזעום*, 2״טן םאי. עפישע זײט, נאר אונטערשטדײכן זי. נישט מטושטש מאכן דעם תחילתדיקן כאראקטער, נןןר םארבולטן אים*... ער הןןם גע• װאלט ,סצעניש אילוסטרירן די דערצײלונגי*. דעריבער הןט ער נישט אויםגעשלאגן, װי מיטוט עס ןןםט (און נישט געלונ־ געןז), די גאנצע האנדלונג, דעם גאנצן אינהאלט אין עטלעכע אויפגעבלאזענע און מעכאניש-צונויפגעפארטע אקטן, נאר גאמיט זיך אין די 25 בילדער אױפצוברענגען םצענעם םון דעם גאנצן װערק. סצענעס־רינגען, װאם קײטלען זיך צונויף אין אײן קײט. בײ די נישטיקע טעכנישע מיטלען און מעגלעכקײטן פון דער •.עליזעום׳־בינע איז עם געװען באמת א גרוים םײםטערשאםם און װונדער אויפצושטעלן 25 פארשײדענע בילדער, װאס א גרויםער טײל פון זײ זענען אין מןןלערישן׳5|םצענישן און ארטיםסישן זינען װירקלעך פראכטםול. מ. װײכערס הןןט אין זײן אינסצעניזירונג געלײגט מער אויפמערקזאמקײט און געװיכט אויף דער טראגיק *סון די גע־ שעענישן, אויף דעם אויםברוך םון די שחיסות, אויף דעם מאמענט םונם קידוש־השם און ער לאזט, לײדער, אדורך די פראכט־ פולע מאמענטן און שילדערונגען, װאם£זענען דןז בײ אשן אין װערק פון דער צײט, װען דאם ײדישע לעבן איז געװארן אין זײן פראכט און גלאנץ, װען שטעט בויען זיך, קהלות קומען ־ אויף, און שפע, סטיל, פאט־ ריארכאלישקײט רינט דאן איבער די ברעגן. אזעלכע מיני םצענעם זענען דןז בײ אשן זײער פיל. װען די אינ־ םצעניזירונג װאלט געבראכט אײניקע םון זײ װאלט עם געמאכט ממילא גרויזאמער, טראגי־ שער און הערלע• כער זײער חורבן, זײער אומקום. אין מענדלען זעען מיר אין א סןןר בילדער ןןט דעם איבערגאנג פון ארענדאר צו פרנס, — עם איז ןןבער ןןפגעריםן. אן םביבה, אן אםמאםשער. אן דער ארומיקער הרחבה, קרעפטיקײט, עשירות, װןןם מיר טרעפן בײ אשן. בולם זעט מען אט דעם חסרון אין די בילרער 11 (פרנםים) און 12;לובלינער יןןרמארק), װו ם׳זענען געגעבן קלײנע, קורצע, ןןפ־ געהאקטע עפיזאדן (װןןס סרןןגן א רעװי־כאראקסער), ןןנשטןןט שילדערונגען פון די ״זיבן גוטע יאר• אין אמןןליקן, גרויםן ײדישן פוילן. אין דער םןןרשטעלונג איז געגעבן געװןןרן םיל דער־ ״קירוש־השם*. די צײטן סון גזרת ת*ח. ערגעץ ״העט. װײס אין םטעפ* שטײס א שסוב פון א ײדישן ארענדאר (א. סאמבערג), װעלכער װוינט דא מיט זײן װײב יוכבד (ה. גאסליב) און אײנציקן זון שלמהלע (ד. ליכט). מ׳איז ןןפ־ געריסן פון א ײדישן ישוב, מען איז אײן ײד צװישן גוים. מ־םארגעסט אפילו. װזןס פאר א טןןג עס איז. ס׳סאלט ארײן אהער. אין ןןט דעם העק, א גײער, א ,הײליק שנײדערל׳ (י. װײסליץ). בענטשט דעם ארענדאר, עס זןןל אויף אס דעם װיםטן ארט אויסװאקסן א ײדישע קהלה. ביםלעכװײז קומט־אויף אין אס דעם פארװארסן װינקל א ײדישעד קיבוץ. ס׳װאקסט אויס די ײדישע קהלה זלאטשאװ, װןןס הײבט אן צו םארנעמען א בבבודיקן ארם צװישן די איבערי־ קע עלטערע ײדישע שטעט אין פאדןן־ ליען־אוקראינע, װי נעמערעװ, אומאן, ברעםלאװ, קארסון. םולטשין א.א. מען בויט־אוים א שול, װאם דער ארענדאר סענדל הןןט בײם שררה (י. מאנם־ דארף) אויםגעפועלט סאר דעם בער־ טאנץ, װאס דאם הויף ־ ,ײדל* האט אפגעסאנצט בעת א שםחה בײם פריץ. מענדל װערט דער פרנס ־ העיר, ער םארט קײן לובלין צום ועד ארבע הארצות (אגב, אין דער אינסצעניזאציע זענען די םצענעם ם ו ן און א ר ו ם דעם ועד ארבע הארצות נישט געגעבןז), ער פירט־פיס אהין זײן זון שלמהלע, װעלכן ער מאכט חתונה נאך אלם גאר יונג בחורל סאר דבורהלען (מרים ארלעםקא),—א רבם א טאכטער. דערװײל הײבט זיך אן דער אויםשטאנד פון כמיעלניצקין, װעלכער לאזט זיך מיט זײנע קאזאקן און מים טאטערן אויף די ײדישע שטעט, ברענגס זײ אום. מאכט אומעסום װילדע שחיטות. דער צןןרן מײדס נישט אוים אויך די שטאט זלןןטשןןװ און די משפחה םונם פרנס מענדל. דבורהלע סאלט ארײן צו א קזןזאק, אבער זי קומט אום א רײנע, נישט־םארשװעכטע. דער םינאל איז—ײדן קומען אום םיט א .שמע־ישראל* אויף קידוש־השם... מ. װײכערט האט נישט געװאלמ, — װי ער װײזט אלײן אן אין דעם ארטיקל ,צו דער םצעניזירונג סון .קידוש־השם* (געדרוקט אין .ליט, בלעטער* פון 4 מערץ 1927)—דןןס װערק כלויז צו .דראמאטיזירן, איבערמאכן, באארבעםן פאר דער בינע*. זײן אויםגאבע איז געװען .נישם צו פארװישן איר דןס ו נ יו< ו י (י ווײסזיץ) •ונוי ווענוןו (•. סןננוומ) גזנ*ײכנט *ין ם. *רידמןן