Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. Seite 358

19 *א ליסזרוריון ולוסװ 358 פעקלז באגיןןנאליזם בײ הײנסיקן טןןג מיז ז״ין אקסיװ, — םלאטןןנישער נאביןזנאליזם איז גיט געװען מיס 40 יןןר בוריק. איצס סוילט ער. איז בעסער א לענעדיקער גױ, אײדער א פוילנדיקער ײד.' אםת, עם זענען םאראן כוחות אין תנאים, װאס מיר הןןבן איבער זײ קײן שליטה נישט,—ןןבער דןן רעד איך װעגן זאכן, װןןס זענען אין גדר םין םײן װילן. הײסט עס: איך בין גרײט, איך הןןב די קלןןרע כונה אנבינעםען די אסיםילאביע. מער נישס אײן חשש איז םאראן: די אםיםילאביע קימט געװײנלעך בהיסח*הדעת, גרןןד װען מען װיל זי שסארק הןןבן, װעם זי נישס װירקן. ןןבער אלץ אײנס, סוף כל םוף איז מײן פערזענלעכער גורל א קלײןיקײס: די אסימילאביע קוקס אויף אונז ארויס מיס טױזנס אויגן סין אלע װינקעלעך, אין ם׳איז נישטןן קײן שוץ קעגן איר. און איך קאן אםילו נישם זןןגן, אז מיך םארדריסט דאס. מילא, פערזענלעך װעל איך נןןך םםתםא אזוי ןןדער אנדערש ארבעטן אין דער ײדישער ליטעראםור. אויף םײן לעבן װעט נאך קלעקן. איך זע ןןבער נישט דעם,בוליב װןןם״. איך װײם נישם פאר װעמען שאםס מען דןןם בלײבנדיקע װערםן אין ײדיש. און אז איך גײ װײסער ארבעסן אויםן דאזיקן געביט, גײ איך װי א געברןןכענער, װי א באזיגסער, װי נאך א טעות, װןןס ם׳קןןן אים נישט םארריכטן, םיםן םןןרויס־באשסימסן פאטאלן באװוםסזײן, אז עס איז ארויסגע* װןןרםן. איך פארהויל םון דיר קײן זאך נישם. איך חזר איבער אט די דןןזיקע געדאנקען ןןן אן אויסהער. איך װײם נןןר נישט, צוליב װןןם שרײב איך דיר ׳ דןןס. דיר גוםא איז מסתםא גענוג אנגעזאלבן. אך, הלואי זאל איך ליגן זןןגן!...' 11 איז מײן םרײנד אן אוניקוםז און זײנע שװארבזעענישן עפעם א ױבא רוםןז בום באדויערן, םרעםן מיר זײ אבינד, ןןס די דןןזיקע שװארבזעער, אויף טרים און שריס. סײ אין די רײען םון די בױניםטן, םײ אין די רײען םון די אסימילאםןןרן. װןןם זענען פון די חורבונות םונם ײדישן לעבן װידער תחית־הםתים אויפגעשטאנען, הערט איר פסדר אײנעם און דעמזעלבן יזמון: ײדיש און די קולסור אין ײדיש זענען םארמשפםע, זײ הןןבן פאר זיך קײן שום צוקונםט נישס, זײ מוזן אונסערגײן. דער אונםערשיד בװישן זײ מיט םײן םרײנד באשטײט נןןר אין דעם, װןןם זײ טדןןגן אדויס דעם אוםבדחםנותדיקן יסק• דין מיט א לײכסן געםיט, םארקערט זײ זעען אין דעם דעם ׳נבחון פון זײערע אידעען, און בײ םײן םרײנד װערס עס באגלײט מיט די שװערםטע טראגישע איבערלעבונגען. װןןרום, הגם שטײענדיק בײם בעברןןכענעם מולטער פון זײנע חלוםות און הןןםנונגען, אויף די חורבות םון דעם, װןןס הןןם ןןנגע• סילט זײן לעבן און זײן ארבעט מיט זין און אינהאלט, שרײבט ער: ״און איך קןןן אםילו נישט זןןגן, אז מיך םאר• דריסט דןןס״,—איז עם דןןך נישט םער, װי א באשסיםטער אויםדרוק םון םולער בעבראכנקײט, םון יאוש און םארבװײם• לונג. װןןרום דער מענטש, װןןס .טרןןגט אין הארצן אזא שװערע משא, אז פשוט נישט אויםבוהאלטן*, װןןס ״נישם אײן טןןג און נישט אײן יןןר םוטשעט ער זיך׳ מיט דעם, און י װןןס זעט סוף כל םוף קײן אנדער אויםװעג םאר זיך נישט, װי גײן װײטער טון דיזעלבע ארבעט זײנע, נןןר ״סיט, םןןרויס באשטימםן םאכאלן באװוססזײן, או עס איז ארויסגע געבליבן ענײ־-הדעת, אין איכות זע איך א שטארקע ירידה לגבי דער פאררעװאלוביןןנערער צײס. ס׳איז דןןך ןןבער נישט בו לײקענען, אז סײלן םון דער ײדישער דעמןןקראטיע, װאס װןלטן לויס זײע״ טבע נןןך געקןןנס זײן די טרעגער םון סןביאליססישן נאביאנאליזם,זענען נוטה פון זיך ארוים בו די בןלשעװיקעס — אפילו אין די דעמןןקראטיש ןןרגאניזירטע לענדער. און בכלל װןןס פאר א באטרעף קןןן הןןבן א קולטור• שאפן, װאס רײן אויםנװײניקםטע פאליטישע םןןרמען קאנען עם דערדריקןז קום איך, הײסט עס, בו דער מסקנא, אז די ײרישע דע־ מאקראטיע האט נישט געהאלטן דאס, װןןס מיר האבן אין איר נןןםען בוגעזאגס. זי האט אין אונז געפעלשט. מיר האבן גע• סיינט נןןר איר גוטס. נאר צוליב איר טובה װעגן האט אים• לעכער פון אונז אװעקגעװןןרםן עפעס אין דעד קולטור-װעלט: דער זײן רוסיש, יענער זײן סאביןןלןןגיע, דער דריטער זײן• העברעיש, מיר האבן געזןןגט: זןןל איך זיך אײנבאמען, איך װיל זײן בוזאםען מיט דער מאסע, װי זןןגט דןןס רוסישע שפריכװארט: ״מיטן געליבטן איז אין בײדל א גן־עדך׳. דער פועל־ױבא איז אבער געװען, אז געבליבן זענען מיר אלײן, דער ״געליבסער׳ איז ערגעץ נישט געװןןרן... ןןט דןןס איז רער גרונס־טעות, װןןס מיר הןןבן געהאט. מיר הןןבן זיך לחלוטין נישט פןןרצוװארםן קײן זאך. מיר זענען מיס א רײנעם הארבן געגאנגען דינען. םיר הןןבן קײן קאריערעם נישס געזוכט. מיר האבן געזוכס נןןר תלמידים, װןןר זןןלן, װי מיר, ליב הןןבן אונזערע ןןרעמע פןןלקס־קולסור, אונזער ןןרעם מאםע־לשון. די אויערן זענען ןןבער געװען םאר• מאכט, און װי װײט ס־איז געװען ליבע בום לשון — הןןט זי געפלאקערט בו לשון״קודש. װי װײט ס־איז געװען בכלל נאציןןנאל-געפיל, איז דןןס געװען א רעשט םון דער רעליגיע. און אסשר בײ אונז גוםא איז דןןס אזוי? םיר שטײען איבט םאר א יום-טוב. אין דעם ײדישן פא• װילןןן אויף דער אינטערנאציןןנאלער פרעסע-אויםשטעלונג אין קעלן װעלן מיר געװים הןןבן א שלל ײדישע פעריןןדישע אוים• גאבן, און די בײטונגען װעלן געװיס זײן פול םיט בלבלי• תרועוד װי נרײם, װי שטארק, װי מעכטיק די ײדישע קולטוך האט זיך צעװאקסן: צי מײנםטו נישס, אז עס װןןלט גום גע• װען א חשבון־הנסש, צו באקלערן זיך. אז מיר האלטן זײער, זײער שלעכט, אז עם איז כמעט קײן הןןפענונג נישטןן אויף א ײדישער קולטור? בי מײנסטו נישט, אז די לעבטע יןןרן הןןבן באװיזן. אז מיר, ײדן, קןןנען קײן נאביןןנאלע אויטאנןן־ מיע נישט הןןבן. אז אין דעם פרט זענען די ם׳ס געװען װײטזעענדיקער םון אונז, בעת זײ הןןבן געטענהט, אז העכםטנס םרײע שול־םארײנען קןןנען מיר הןןבן, װײל ם׳איז אוממעגלעך בו גרינדן סאר ײדן א בװאנגס-ןןרגאניזאביע? דןןס זענען געדאנקען, װןןס מיטשען מיך נישט אײן טאג און נישט אײן יאר. איך בין געשטאנען פאר א םראגע א פראקטישער אין םײן פערזענלעכן לעבן: אין װןןסער שפראך זןןל איך געבן בילדן מײן ײנגלז איז געבליבן: אין גויש. איך בין גרײט דערויף. אז דער ײנגל זןןל בלײבן א גוי. זוך איך בײ זיך אין נאביןןנאליסטישן הארץ (און איך בין א נאביןןנאליסט מיטן לעבטן סראפן בלוםז א פראשעסט — און געפין נישט, איך זע ק׳ין שום בװעק נישם בו דערביען א קינד בו א ײדישן נאביאנאליסט. חוץ הארץ־װײטןןג קןןן אזוינער, אויב ער הןןט נןןר עפעם גײםט, נישט הןןבן. איז װןןס קןןן דןןס םיך ארן, אויב דער בחור, װען אים איז באשערט עפעס בו זײן, װעס עם זײן בײ די גוים און װעט נישט שלעפן נןןך זיך קײן