Literarishe bleter · 1928-05-11 · 19 (11.5.1928) · p. [Seite]

פינפמער יןןרגאנג פרײז ס6 גר• פרײםיה ײ סאי 182$ ד־טזןראר־פזני ידי׳ייו ־ א־?וסםדירםע װאעשדיפפז פאד. יליםעדאבזור■■ טעאטעראוץקונםט פאריעאג ^ק?עצקין,װארש^ פעסימיזם אדער אפטימיזם ־ד ז (בריװ פוץ א פרײנד אוז צו א פרײנד) נן׳אדיר/נערליי םארװירקלעכןז אויב דו האלטםט זיך עד־היום םעםט סאר דײנע דעסןןקראםישע — םןןדיאל־דעמןןקראטישע םרינעיםן — דןןם םארשטײ איך גוט. גי די םענשעװיקעם זענען ס א ק ט י ש גערעכס, איז מיר נישס װיכסיק. 1ײ םיר קןןן געםןןלס זײן, אז גרןןד די בןןלשעװיקעם םיט זײער עקססרעמקײט אין זײער עזות הןןבן א רוק געםון די װעלט בום סןןביאליזם (ם־איז דןןך נישס דער ,עולם שכולו טובי). איך קןןן ןןבער ןןננעמען דעם שםאנדםונקט םון די, װןס װילן אזא םןןביאליזם, װןןם איז געבויט אויף בלוס, נישט הןןבן. ןןדער דער םןןביאליזם זןןל קיםען דירך דעםןןקראטיע, ןןדער ער זןןל גןןרנישם קו• מען. די דיקטאטור םון מעוט איז אלע מןןל שלעכס: מיט די בעסטע גונות דערװערגם זי די מענטשהײט. בכן, קןןן איך ןןננעמען, אז דו הןןםט נישט קײן גרונד ןןפבוטרעטן םון דײן שטענדיקער םןןזיביע. זי איז א םןןראלישע. און װי אזעלכע, זענען קײן שינוײם אויף איר נישס חל. אנדערש איז ןןבער מיט דער נאביןןנאלער ■ןןזיביע. בי קןן מען זןןגן, אז די אנטװיקלונג בו דעמןןקראטיזם (און אױף להכעיס די דיקסןןסןרן גײס דןך די אנטװיקלונג נןך דער םלחמה םיט ריזףטריט בו דעמןקראטיזם) הןןט געבראכס בום שטײגן םון א ו נ ז ע ר נאביןןנאליזםז איך םײן—אונזער םרןןגרעםיװ• ײדישן נאביןןנאליזםז ם א ר דער רעװן• לוביע אין רוםלאנד האבן מיר — די ײרישיםטן, הײםט עס — געטענהט אנטקעגן די אםימילאטןרן און בױניסטן: נןר װײל די דעמןקראםיע קוםט נישט בום װןןרט, זענט איר די ראשי• המדברים. קױם װעט ןבער קוםען די רעװןלוביע, און די ײדישע דעמןקראטיע װעס הןבן די דעה. װעלן די מאםן געװים נןכגײן נןך אונז. און ןט הןבן מיר שוין די רעװן• לוביע הינסער זיך. אויםן גאנבן שטח םון םזרח־אײרןםע, װו ײדיש װערס גערעדם, איז בעבם קײן שום שטער — נישט קײן געזעבלעכער, נישט קײן םןביאלער, בכלל נישם קײן שום אויסנװײניקםטער — םארן אויםדרוק םינם װילן םין דער ײדי• שער דעםןקראטיע אין דער אונז געװינטשענעד ריכטונג. םיר זענען ןבער געבליבן אומעסום דער מיעיט. מיר הןבן נישט *וגעבויגן בי זיך קײן שום שעסערישע *וחות. מיר זענען באקיםען א בריװ סון א סרײנד, װןס הןט זײן לעבן ןםגעגעבן דער ארבעט םאר דער ײדישער קולטור. דער בריװ איז דורכגעדרונגן םיט יאוש און םןרבװײםלונג: אומ• זיםט געלעבם, געשטרעבט און געארבעט. ס׳איז בלױז אײן גרױםער ביטערער םעות געװען. אין סןרוים — קײנע אוים■ זיכםן, קײנע הןסנונגען... נןר איך װעל בעםער לןזן מײן םרײנד זעלבסט רעדן. ןט הןס איר זײן בריװ: .ליבער פרײנד, זײער א לאנגע *ײס דיר נישט גע• שריבן, בוםעליק איז מיר ארײנגעפאלן אין האנד דײן אדרעם. און באלד הןב איך באשלןםן, אז איך מוז דיר ןנשרײבן. בו• ליב װןסז ןן שום בילן. שוין עטלעכע יןר, אז עם איז נישסן בו װעםען א װןרט אויםבורעדן. כןסש בו דער װאנט. דעם ױנגן דור םארשטײ איך נישט, און. אםנים. אז מיך־װןלט אויך קײנער נישט םארשטאנען. םון די אמןליקע חברים בין איך ןםגעריסן םײ םיזיש, סײ גײםטיק. מיר הןבן םארלוירן די געםײנזאמע שםראך. כ׳װײם נישס װער איז אין דעם שולדיק. אםשר איז דןם םײן שולדז בי בײדנסז ס׳איז קײן חלוק נישט■ ןס אזוי קוםט אױם בו לעבן אײנזאם. פארשםארס און אײנ• געשלןםן אין זיך. און םרןגן אין הארבן אזא שװערע םשא איז בײטנװײז םשוס נישט אויםבוהאלטן... איך מיל דיד םון ןנהויב ןן גלײך שטעלן די ןנגע• װײטיקטע םראגע: װןם איז בײ דיר געבליבן, נןך אלע ביםערע נםױנות, חוץ דער סעןריע און חוץ דײן גלױבן אין םןביאליזםז בי האלםטו נןך איבט, אז עם קןן עקזיסטירן א ײדישע ,װעלםלעכעי נאביע ןן א טעריטןריעז ד. ה״ אזוי װי מיר הןבן זיך םןרגעשטעלט םיס 20 —25 יןר בוריק: א םןלקםגרוםע, ןרגאניזירט לויטן נאביןנאלן, אײגנטלעך, לויטן שיראכלעכן ירינבים, אויםן יםוד םון םערםןנאלער אויטןנןמיעז איך םרעג דןם דוקא בנוגע בו ײדן. עם איז םעגלעך אםשר, אז דײטשע, ליטװישע, אוקראינישע םינדער■ הײסן זןלן עקזיםםירן — ןבער יירן, ןן בױניזם און ןן טעריטןריאליזםז װןרום וױ לאנג קןנען נןך די דןזיקע שטרעמונגען זיך האלםן, ןן סארװירקלעכונג, ןן ןנהויבן בו