Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 353

353 ליםער*רי*? ני וסזו 18 א ײדן אין דער נײסטער רוםישער ליטעראטור י• א■ קל״נס*ז' לענינגר*ד פליצירט לעבן. לעװינםאן א־ן פאדיעיעװם רןןמאן .צעשסערונג* איז פונקם אװי נאםירלעך אלם ןןנסירער פון א פארטיזאנישער ןןפטײלוננ, װי די אלע איבעריקע מיס נישט׳ײדישע נעמען, װי נאטירלעך עם איז דער ײדישער קןןמיםאר בײ ליעבעדינסקין צװישן דער סעריע פערזאנען און טיפן םון די הײנטיקע מי• ליטעסלײט. אין קאמף םאר די אינטערנאציאנאלע אידעען טרעטן זײ ארויס, װי מענטשן מיט םלײש און בלוט, מיס זײער גאנבן קאמפדעקם פערזענלעכע אײגנשאםטן, אויף װעלכע עס ליגט דער פםיכאלאגישער און אינטעלעקטועלער שסעמפל םונם ײדי. דאם קאן מען געװיס זאגן אויך אין רער באגױנג צו לעוױנםאנען. אין װעלכן דער אויטאר געפינט נישט קײן םמנים פון דעם רוסישן גרענעגלאז-סטיכישן דראנג, םון דער רוסישער געװאגטקײט, נאר העלדישקײט, װןןס איז אונטער דער שליטה פון זײן באװוםטזײן, אנגעםירט פון דער אידעע. װעלכע רעגירט מיט זײן װילן. פאדיעיעװ גיט אונז אויף זײן ארט אן אינטע• רעםאנטן לעבעדיקן פזןרטרעט פון א קעמפער א ײד, נ$ר ער שסרײכט נישט אונטער דןןס כאראקטעריסטישע און גיס נישס איבער די ספעציעל־ײדישע אויסדרוקן. אזוי זעט אױס אויך דער ײד-קאמיסאר בײ ליעבעדינסקין. ױסף מינדלאװ. שװארזנע געקרײזלםע האר, בעבראכענע ברילן, א דארער. ברוסט־לײדנדיקער, אן אפגעלאזענער — דןןם אלץ איז כאראק• טעריסטיש םאר איס, װי זײן אײביקע עקזאלטאגיע און ברען. זײן פאטאס, ז־ץ פערזענלעכקײט, זײן אױםערלעכע און אינער• לעכע װעלט װערן דורך ליעבעדינםקין ארויסגעםירט מיטן ײדישן םלייש און בײן. עס איז איבעריק צו דערמאנען דאס ײדישע, װאס גע• םינט זיך אין באבעלם .קןןנארמיע״, .איבערגאנג םון זברוטש״, ,גדליה״, .סײן ערשטע גאנז״, .דער רבי-, ,דעם רבינם זון״— דןןס זענען אלץ װערק פון דער רוסישער קינסטלערישער ליטעראטור און נישט װײניקער געהערן זײ צו דער ײדישער ליםעראטור, אײנצײטיק ןןבער זענען זײ עפיזאדן און סילועטן םון דער רעװןןלוציאנערער .קןןנארמיע׳. אױף דאס ײדישע אין באבעלס װערק װןןלט באםת גדאי געװען זיך אפצושטעלן. ...םלחמה, רעװןןלוציע, בירגער-קריג... יארן פון .שסורם און דראנג״. םאראן ןןבער א ליטעראטור, געװידמעט די ײדי• שע איבערלעבונגען בײ דעם נײעם שטײגער, די ײדישע םיגורן אויםן םאן פון לעבעדיקע באציונגען. איך קלויב זיך נישט אויםרעכענען אלע װערק, נאר א פאר װעל איך דער• מאנען. דער זעלבער איליא ערענבירג, אין זײן פאראדןןקםאלן אין טאלאנספולן ,כוליא כורעניסא״, הןןט באשאפנדיק אן אנארכא-סקעפטישע קאנצעפציע פון דער קילטורעלער צעםא• לונג אין שקיעה, אין אײנצײטיק א מעםיססאסישע סאטירע אױף דער קאפיטאליםטישער ןןרדענונג, ארויסםירנדיק אין דעם װערק א ײדישן תלמוד בײם גרויסן לערער, װי א טרעגער פון דעם דעסאנישן גײסט םון ירןןטעסט און פארנײנונג — האט איצט אין זײן .דורכשנײדנדיק געםל• ארויסגעפירט א ײדן, דעם הויקער ױזעק, ױןןם איז איבערםולט מיט םרידלעכע געםילן, נעמט״אויף און הןןט ליב דאס לעבן, װי עס איז, אין געפינט א זין אין דעכ גורל םון די קלײנע מענטשעלעך.— .לאכט אויךו טאנצטו גײט אויך אראפ םון זינען ןןדער גײט אײך אװעק אין אײער שרעקלעכן קעלער, מ׳זןןל אײך נישט אדויסזען, װײל דןןס גאנצע לעבן לאכס, און איר שסארבט 111 אין דער נײער רוםישער ליטעראטור איז איצט דא א גאנצע רײ ראמאנען. װןןס שילדערן די עפאכע פון םאר דער רעװאלוציע. די עפאכע פון צאריזם און דער שװארצער מאד״ רדיפות און פאגראמען. פארשידן און פארשידנפארביק זענען די טאלענטן פון די שרײבער קזןנססאנטין סעדין, יעװדאקימאװ און באריסאגליעבסקי, נאר יעדער אײנער פון זײ װען ער שילדערט דעם ג*נצן לעבנם־שטײגער פון פאר דער רעװאלוי ציע און שאפט — אויב נישט קײן עפאס. איז א גענוג בולט בילד פון דער םארגאנגנהײט, — מוז ער נישט־װילנדיק אױך שילדערן יענעם ארט אויםן בילד, װו עס געפינען זיך די ײדישע פענזל־שטריכן. אין פעדינם ראמאן ,ברידער׳ זעען מיר א הײםל פון אכט מענטשן. װאס האט זיך צעלײגט אין דער ברײט םון דעם שליאך אין א שיטערער קײט, כדי ארױם• צושםעלן די ברוםט קעגן די פאגראמשטשיקעס און צו צעטרײבן די צעװילדעװעטע באנדע. מיר זעען דארט די פאלשע און ליגנערישע ,ארדנונגי נאכן פאגראם מיט די אלע נוצלאזע, פרומע רײד. דאס זעלבע איז בײ יעװדאקימאװן (.גלעקער׳) און בײ באריםאגליעבסקין (.זומפ*). אויף גרויםע לײװנטן, װאס שילדערן דאס פארגאנגענע פראװינץ־לעבן. דאס עכטע אפגע• שטאנען־פארשימלטע רוסישע לעבן, מיט זײנע אומגעלומפערט־ קײטן און װילדקײטן, מיט זײן טעמפקײם, אוםגעהויערער לאנג• װײליקײט, זענען זןנגעװזןרפן ײדישע קאנטווין, זענען ארוים■ געשטעלס ײדישע סיפן, ײדן אין דער אונטערערדישער, רעװןן• לוציאנערער ארבעט; עם װערט געגעבן דער ײדישער פזןגראם. ער װערט געשילדערט, װי א פארשטענדלעכער פרןןדוקט םון דער טרויעריקער פרןןװינציעלער קאזארמע־זשאנדארמעדיקער װאכעדיקײט, פון אידעענלאזער שװערמוטיקײט און םינסטערן, אינהאלטסלאזן לעבן. עם איז אויפגעדעקט געװארן זײן אינע• װײניקססער מעכאניזם און ז־ין אומגעלומפערטער, אומזיניקער אינהאלם. װײםער, דער זעלבער פאגראם. נאר אין א ליריש• טראגישן אםפעקט בײ באבעלן אין זײן.געשיכטע םון מײן סויבנ■ שלאק׳. אין די װאגיקע םעמוארן פון װאיטןןלאװסקין—א װערק, אן ספק, פון קינםטלערישן סטיל — זענען אנגעװארםן אײניקע שטריכן און גאנצע עםקיזן װעגן די איבערלעבענישן און לײדן פון די ײדן אויסן פראנט. דאס אלץ איז — די םארגאנגנהײט, די צײט םון פאר דער רעװןןלוציע. דערנאך גײט א גאנצע ליטעראטור װעגן ײדן אין דער רעװזןלוציע, װעגן ײדן אין דעם בירגער־קריג. אין דעם ראמאן ,צעשטערונגי סון פאדיעיעװן, ,קאמיסארן״ םון ליעבעדינסקין, .קאנארמיעי פון באבעלן: בירגער־קריג, העלדן און מאסע. איר הזןט דארט גישס קײן עפיזאדן און אנעקדאטן, נישט קײן אויםערלעכן ארנאמענם און קײן דעטאלן פונם םו• זשעם, נאר אן אײגנארםיק ארגאנישן עלעמענט סון אט די נײע װערק. די אנגעזעענע ראל, װאם דער ײד שפילט דןןרם אין דער נײםטער ליטעראטור, דאס באהאנדלען אים אויף אזא אופן, אז ער, דער ײד, איז שוין נישט מער קײן עקזאטישע דערשײנונג. אז ער םארנעמט דעם געהעריקן זןרט. װי אײנער םון די שרויפן ןןדער שרײםעלעך םון דער מאשין, װאם איז אין גאנג, אז ער איז נאסירלעך נויטיק, אז די דןןזיקע םיגור אין דער קײט םון די זיך-בײםנדיקע טיפן און פערזןןנען איז צוגעבונדן און צונויםגעםלןןכםן םיט אנדערע אין אונזער קזןמ•