Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 354

18 זא ליסןוווייז ולןו^ו 354 ארויפגעלײגט א טיפן שטעמפל אויף די שעפערישע כוחוונ און אויפן סור פון דעם שעםערישן באגעם. נןןר אויב די רןןלע פון די ײדן אין דער רוםישער ליטעראמור איז אזא און נישט קײן אנדערע, אויב זײ זענען נישט קײן *װײםלהאפטע רוםישע קינםסלער םון װןןרס, זוןל דאם הײסן, אז די אזוי־גערוםענע ײדיש־רוםישע ליטעראטור איז שוין טויטז נײןז דןןם שנעלע ארײנװאקםן זיך פון דעם ײדישן שאפן אין דעם רוםישן קינססלערישן געװעב הןום נישם פארניכםעט די רוםיש*ײדישע ליטעראטור אלש אזעלכע. אויב עס זענען איצט נישטןן קײן גײע ראבינאװיטשעם, לע• װאנדעם און באגרןןװס, װעלכע זענען באקאנט און װערן גע• לעזן נאר אין די ,גרעניבן פון דער ײדישער גאס-, און זענען נישם באװוםט דעם נישס־־ידישן לעזער-עולם, אויב עס זענען נישטא קײן שרײבער, װןןס גיבן זיך אינגאנבן אפ םיסן שילדערן דןזס ײדישע לעבן און װעלכע שאסן אויסשליםלעך פאר ײדן,—װאלט געװען א קינסטלערישער און געשיכםלעכער אבםורד נישט ארײנצורעכענען די דערבײלונגען םון ״קאנאר- מיע- אדער טאקע דיזעלבע באבעלס ,געש־ככע םון מײן טויבנשלאק*, אדער ״די הײם• פון דעם םארשטארבענעם לונץ, ןןרער העכסס ,דער מענטש, װאם האט זײן לעבן םארגעסן״ און מ. קאזאקאװם .אבראם נאשאטיב׳ א. ד. גל.-צו אט דעם געביט פון ,ײדישער שאפונג אין רוסיש׳, צו אט דער רוםיש• ײדישער ליטעראטור. ח. נ. ביאליק איז געװען גערעכט. װען ער האס דערקלערט, אז ,איך הןןב אויסגענומען פרוגן נישט נזןר װי א לײענער, נאר אויך װי א ײד. סאר מיר האט פרוג געשריבן נישט אויף רוםיש-, דאסזעלבע קןןן מען בלי־סםק זאגן װעגן פיל.ערטער בײ באבעלן, און טײלװײז אויך װעגן ערענבורגן און ױםף אוטקין. מען דארף זײ אויפנעמען און מיר נעמען זײ סאקע אויף װי א בארײכערונג םון דער רוםיש־ ײדישער ליטעראטור. אס די רוסיש־ײדישע ליטעראסור איז א סך גליקלעכער פון די װערק פון ראבינןןװיטש, לעװאנדע, ריװקין און אנםקי. איר פעלט נישט די אלגעסײנע ןןנערקע־ נונג, זי לעבט נישט אויםער דער םםערע םון דער אסתער רוםישער ליטעראטור, זי עקזיםטירס נישם בלויז םאר דעם ײדישן געטןן. אמת, זי פאיערס םאר זיך נישט קײן איבע־ ריקע איבערגעגעבנקײט, קײן באזונדערע קרבנות בײ די שרײבער. װאם זענען אפגעשלןןסן אין תחום םונם ײדישן לעבן. אויף װיפיל זי איז קינסטלעריש, איז זי אן עכסע לי־ טעראטור, און אט די רעכט קעםםט זי זיך אוים אין דער רוסישער ליסעראסור און צװישן די ײדן. די רעװןלוציע הןןט ארןןפגעטרןןגן פיל צוימען און גרעניצן, זי הןןט ארןןם־ געטרןןגן אױך די גרעניץ צװישן דער רוםישער און רער רוסישײידישער ליסעדאסור. זי הןןס אין דעם קינםסלערישן שאםן ארויםגערופן נײע באװעגנדיקע גוחות. זײ גיםן זיך ברײט ארײן אין דעם ים פון דעם רוסישן קינסשלערישן לעבן, װי גלײכבארעכסיקטע, און װי גלײכע שעםער םון דעם רוסישן װןןרט. םא לאג ב. קיעצקלן, װארשע א. אלמי די רייד פוז בודא אינערדעראיילט אויף לידים ל1יס קאריס םיס *ן *רײנייר *ון ניאסאר 6ין די םאנסקריטיםא װערסער. י — סרײז 4,50 גילח — אדרןם: ס2 1ז1או6|8|י1 ,סעוסנעזם^ו ,׳תםהסץפ פון אײער שװארצער שנאה״. ןןט דער יונגער רוסישער שרײ־ בער לעאנסי ראקאװםקי: פארכאפט פון דעם ײדישן םוזשעט, פון דעם קלײנשטעסלדיקן ײדן. דאם שםעטל אויפן פאן פון מלחמה און רעװאלוציע. ,נעפ״ אין נײעם שטײגער—זײנע בא• ליבםע טעמעס. דער מחבר זוכט טאקי אין זײן .די גרינע אמעריקע״, א זאמלונג מיט דןןס־רוב ײדישע דערצײלונגען, א פתרון צו זײן אוםפארשטענדלעכער נײגונג ארײנצופירן דעם ײדישן אינהאלט אין זײנע װערק. זײן זאך װײס ער זײער גוס און האס זי ליב. ער האט ליב זײנע ײדן: דער זײגער־ מאכער עקיבא שפינט (.זײגער׳), דער אײנבינדער ראובן (.פערד״), דער קזןמסאמאלעץ הערש פאדנאס (,חת־נה״) און דעם גאנצן סישמאש און פלאנסער פונם הײנטיקן לעבן אין דעם קלײנעם שטעסל. דער לעבנס-שמײגער פונם שסעטל איז באװיזן אין אן אײגנארסיקן ליכט. עס פילט זיך א װילדער פלאנטער פון אלטע און נײע פעדעם אין ד^ם געװעב פונם שטעטלשן לעבן, א שטורעמװינט פון היסטארישע פארהעלטע־ נישן, װאם האבן צעטרײםלס די מוחית און די הערצער, א משונהדיקער געסיש פון סטילן. אין אט .די דערצײלונג פונם רויטן מאטל״ פון יוסף אוטקין, די נײע דראמע פון באבעלן .די שקיעה״, א דראמע פון ײדישן לעבן מיטן ײדישן העלד מענדל קריק. מיר װעין דערמאנען אויך העכטן (.א מענטש, װאס האט זײן לעבן פארגעסן״), לעאן אסטראװערן (.װען א טײך בײט זײן ריכטונג״), א. אז. װ. נישט באהאנדלענדיק די פראגע. אויף װיפיל דער ראמאן איז קינםטלעריש פאדענדיקס, קאנען מיר װעגן ל. ןןסטראװערן אלײן זאגן: ער איז. בלי־ספק, א םוילישער ײד, װאם איז א דאנק א צופאל געװארן א רוסישער שרײבער, און נישט קײן פוילישער אדער פויליש־ײרישער שרײבער, און ער פירט ארײן דעם רוםישן לײענער אין קרייז פון איבערלעבונ־ גען און געשעענישן פון פויליש־ײדישן לעבן, — א נײע טעמע, א נײער סוזשעס אין דער רוםישער בעלעסריסטישער ליטע־ ראטור. דאס איז אלץ װעגן ײדישן םוזשעט. נאר היססאריש און םאציאלאגיש איז זײער באדײטונגספול דער אנטײל גופא פין די ײדן אין דער נײער רוםישער ליטעראטור. זײ זענען א־צט פארגעשטעלט אי אין כמות, אי אין איכות פיל שסאר־ קער, װי װען׳עס־איז, זײ זענען באדײטנד פארגעשטעלט אויף אלע ליסערארישע םראנטן, אין אלע ריכסונגען—אי אין פרא־ זע. אי אין פאעזיע. נאך דער מלחמה האבן זיך ארויםגערוקט: פאסטערנאק, מענדעלשטאם, בעזימענםקי, םעלװינסקי, ראדאװ, אוטקין, פןןלאנסקא, פארגןןק, רײזמאן. װײטער, באבעל, ערענ־ בורג, םןןבאל, װאס איז שטארק אויםגעװאקםן פאר זײן פלוצ־ לינגריקן טויס, לידין, לונץ, קאװערין, קאזאקאװ, סלאנימםקי— א גאנצע מענגע נײע נעמען, זײער באגאבטע מענטשן, װאס אלנפאלם קאן מען זײ אומבאמערקט נישס דורכלאזן. זײ זענען שעפעריש גלײכבארעכטיקטע רוסישע שרײבער. און װי עס זןןל נישט זײן, זײער אנסײל אין דער רוסישער ליטערא־ טור דערקענט מען. זײ זענען בלי-ספק פעיק אויפצונעמען דאס רוסישע לעבן אין זײן פילגעשטאלסיקײט און עם דורכ־ צופילן װי זײער אײגן לעבן. זײ גײען שוין נישט צו צום רוסישן לעבן פונדרויםן, פרעמד. נאר אינסים־נאענט, הײמיש, װי צו אן אײגענער לעבנס־זאך. עס װאלט געװען זײער מןןד־ נע, מ׳זןןל דארסן איצט אויסהערן די דרשות װעגן ״נאציא־ נאלן פנים״ אין דער ליטעראטור אין יענער סןןרם, װי עם איז אין זײן צײט ארויםגעזאגט געװןןרן. די רעװאלוציע האט