Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 349

349 ליטעראריעע בל׳נםער 18 זא ביי ריכארד בער-האפמאן 1 * א ברהם ט ״ ס ל ב ו י ם / נ ױ ־■ י)) ר ע גיזאמען םיט קינדערשער גושהארציקײט. ײדישער שארפזין געמישס מיט פןןעטישער תםימות. פילסט זיך אין דער סביבה פון ראשינירטן אריססאקראטיזים, און ליבלעכער הײמישקײט. איך באטראכס ד$ס פײן םאטע פנים זײנס. םון די אײדעלע םאלדן אין לײכטע קנײטשן לאכן ארויס א פאר ױנגע שטי■ פערישע אויגן. םון בװישן דעם פײן־געשניבטן גרוילעכן בערדל און װאנסן, שםײכלען א פאר שארף קלוגע אין קינדיש קאפ■ ריזנע, גוטמיטיקע ליפן. און װאס װײטער, אנטפלעקט זיך אלץ מער דער קינסט■ לער. ער װערס סארכאפט מיטן שמועס, װי א קינד, ער רערט אלײן כמעט די גא:צע צײס. כאפט אויף דײנס א װןןרט אין םארשכורט זיך מיטן ענטםער. דאם פנים זײנס װערט םרישער אין באלעבטער. עס ענדערט זיך סלינק און שפיגלט אפ דײט• לעך אין קלאר די אלע געפילם־איבערגאנגען, די אלע עמא ציאנעלע שסײגערינגען, װאס דןןם געשפרעך רופט ארויס. און אזוי אויך ענדערט זיך זײן שסימע, װןןס האט אין דך א מאדנע רײכקײט און זאםטיקײט. ער דערגײלט, אז נןןך א צען־יןריקן איבעררײם האט ער זיך ענדלעך גענומען װײטער צו ארבעטן אויף זײן אנגע־ הויבענער דראמע ,דער ײנגער דורי — די צװײטע אין דער טרילאגיע, םין װעלכע ״יעעדס הלום״ איז דער אנהויב. דאס איז די םיבה םין זײן אפזונדערן און אײנשליםן זיך, אין נישט װעלן זעען קײנעס די לעצטע צײט. בער־האפמאן װײזט מיר, אז די פאפירענע הילע. אין װעלכער עם ליגן די ערשטע םראגמענטן פון דעם ״ױנגן דורי. טראגט אויף זיך די אויבערשריםט 1917, און דעם דאטום םון צװײטן צוםריט צו דער ארבעס — 1927. ער איז באגײסטערס פון זײן נײעם ןןנהויב. און װעגן דעם אופן װי דאס װערק װערט געשאפן. ער לעזט מיר פאר אײנצלנע דיאלןןגן און סצענעס. זײן לײענען האט אין זיך שוישפילערישע אויםדריק- לעכקײט און איבערלעבן. יעדער ראלע װערט דורך אים אין לײענען דײסלעך כאראקטעריזירט. ער שפילט אלײן אפ יעדע ראלע מיט םארנעם און סאקט. דאס איז דער װעג, װי ער שאםס די העלדן אין זײנע דראמען. — פריער מוז איך אלײן איבערלעבן. און אפשפילן פאר זיך אלײן די געםילן. די שטימונגען פון מײנע העלדן, זײערע צוזאמענשםויםן און זײערע קןנםליקטן. זײער איפפעט און זײער שװונג, ערשט דאן װערן אין מיר געבוירן זײערע װער• סער. ד$ס איז די סיבה. װאס מײן שרײבן מאכס מיך אזוי מיד, און װןןס די ארבעט גײס בײ מיר אזוי לאנגזאם. ער װײזט מיר אויך, װי שוין אין מאנוסקריפט װערן בײ אים אויםגעארבעט אלע דעטאלן םון דער בינע־אויםשטא■ טונג, קאסטױס און רעזשי. דער רעזשיםער פון זײנע שכיקער האס שפעטער בײם אויפפירן װײניקער ארבעט. אלץ איז שוין םון םריער אויסגעארבעט דורך בעסהאםמאן, װעלכער איז אלײן א זײער םײנער טעאסער־רעזשיסער. ער דערצ״לט װעגן זײנע זערפארונגען בײם אויםסירן זײנע פיעםעם אויף די םארשידענע דײטשע בינעס, און דער• מאנט דערבײ דעם װיץ, װןןס ער האס געזןןגט א געװיםן שוישפילער, װעלכער הןןט באדארסט שפילן דעם יונגן ליב• םײן װעג איבער איטאליען, דײםשלאנד און עסטרײך, הןןט םיך געםירט קײן װין, און צו ריכארד בער-הןןםמאן, דעם דיכסער םון ״יעקבס חלום׳. ם׳איז געװען שפעט זומער. װין צירט זיך אין דעם ליכםיקן גרין םון אירע גערטנער און בולװארן, שטאלצירט םיס אירע םרײ צעעםנטע פראכטיקע םוזײען, חנדלט זיך םיט די צװײטקלאםיקע און דןןך עלעגאנטע טעאטער־םארשטעלונגען איבערבלײבענישן םון אמןןליקע בעםערע צײסן. אין אײנעם א ליכטיקן נןןכסיטאג געסין איך זיך אויף דער האזענאװער• שטראסע, נעבן טויער םון דער םןרנעםער, אין בוימער גע• הילםער װיללא, װו עם װוינט דער דיכטער. א־ך װער ארײנ• געםירט אין די װײםע, ליכסיקע װארם־צימערן, א געמיש סון א פײנעם פריװאטן םוזײ, און א געםיטלעך־אײננעןןרדנםער רעזידענץ. אויף די װענט, אויף די ארומיקע געזימםן, אין די גלעזערענע שאפעס, אויף די טוםבעם זענען צעהאנגען און אויסגעשטעלט םארשידענע קונסט־בילדער, םסאטועטן און אנטיקן םיט אזא שסילן צוריקגעהאלטענעם חן און רײץ, װאס דערצײלט פון א םך אײננעבוירענער עלעגאנץ און קולטור. עס םארגײען א פאר מינוטן, און באלד זעט זיך דורך דער גלעזערנער װאנד די םעססע און אײדעלע םיגור םונם װירט, װןןס קומט אראפ פון די אויבערשםע טרעפ. ער איז נעקלײדט אין װײסן. עלעגאנטן זומער־קאססױם. מיט א סײן• אויסגעבונדענעם װײםן קראװאט. ער באגריסט מיך העפלעך. ןןבער ערנסט, און בעס מיך ארײן אין זײן פריװאטן ארבעט• קאבינעם. איך םןןלג אים נאך אין דעם גרויםן גערוימען, אין סיםן רויס־געהאלטענעם צימער. עס גיס א װײ מיט שטרענגער ערנססקײט און לוקסוריעזער עלעגאנץ. א געמיש סון קינסט• לערישער רחבות און ראםינירטער צוריקגעהאלסנקײט. דאם זעט זיך אין אלץ. — אין דעם שטרענגן מאםיװן שרײב׳טיש און די םינקלענדיקע קאנדילאברעס, אין די הויכע םארשלא• םענע ביכער שרעק, און די װײכע. באקװעמע סאטעלן און םןןםעס, אין די ברײםע סענםטער, װןןם פראלן אין דעם ס־י• נעם גןןרטן ארויס, און די ציכסיקע םױרהענגלעך. װאס סאר• הענגען זײ. אונזער געשפרעך הײבט זיך אן אביםל-שװערלעך. ער טרןןנט א האלב-אסיציעלן כאראקטער. בער־האםמאן זיצט קעגן םיר םעסט אין זײן שטול אין א באקװעמער און זיכערער פןןזע. די הענט םארברןןכן. דןןס מו־ל םײן םארשנירלט. ײ אויגן אויספרובירנדיק אנגעשטרענגם: װער איז םײן מיטרעדער. אינ• גאנצן םאכט ער דעם אײנדרוק, װי ער װאלט זיך אנגע■ שםרענגט, כדי צו בלײבן םארשלאסן און נישט ארויס םון זיך. דאס האלט אן בלויז עםלעכע םינוטן. םון אונטער דער ןןנגעשטרענגםער צוריקגעהאלטנקײט שלןןגט רי־ז אזוי סיל װארעםער בענקשאפט. עם סארגײט קוים א האלבע שעה, און סון דער סריערדיקער אסיציעלקײט איז קײן שןןטן נישט םאר• בליבן. הןןסם דאס געםיל, אז דו געםינסט זיך נעבן א צארםן, עלטערן פרײנס. נןןך װעמען דו הןןםט געבענקט א לאנגע צײט. און מיט װעםען דו שמועםט אזוי געסיטלעך םרײ און אינסים. און װןןס פאר א װונדערלעכער שםועםער איז דער שא• םער םון ,יעקבס חלום• און .דער גראף םון שארןןלעי׳• זײן געשפרעך שפרודלם סון גײססיקײם און הואןןר. ײדישע חריםות