Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 344

18 זא ליםערארישע נלןסזר 344 אברהם רײזען וועגן א שרײבער־קאנגרעס (א שמועס מיטן דיכטער) געבירגערט, אבער דאך הערשט נאך א כ אס: א טײל װערטער װערן הײנט צו טאג אזוי אויםגעלײגט, װאס, לוים מײן מײנונג, איז דזןם נישט אננעמבאר. באזונדער איז נאך א פראגע װעגן נײע װערטער. םען דארף זןפהאלסן דעם שטראם פון די אזוי• גערופענע ,נײע׳ װערטער, װןןס א גןןר גרויםע סײל איז אזױ אוםגעלומפערט, אז זײ דרןןען ײדיש בו םארװאנדלען אין א נײעם זשארגאי. אױך די פראגע װענן באפעסטיקן די ײדישע שולן דארף זײער א־נטײיעסירן דעם קןןנגרעס. םען דארף אויסארבעסן א פלאן װי א־וי זיו סארזיכערן די עקזיםטענץ םון די שולן, װןןס זןןל זײן רעאליזירבאר. םען דארף זען בוביען קהלות און אנדערע װיכטיקע און באשטענדיקע אינםטיסוביעם אלם מאטעריעלע םארזארגער פון די ײדישע שולן. איך װיל דןן נישט אויסשעפן דעם פלאן, װאס פארלאנגט א ברײטע און ערנסטע באטראכטונג. בנוגע דער ליטערארישער הםקרות םײן איך נישס דאם, װןןס איז לעגםנס אזוי שטארק געלוםטערט געװארן אין א טײל סון אונזער פרעםע, בי םעג אן אנגעזעע• נער שרײבער שרײבן ל ײ כ ט ע גײטונגס״ארטיקלעןז דןןס איו א פרנסה־זאך פאר דעם געגעבענעם שרײבער און אויף װיפיל ער טרעט נןןר נישם אר־בער די גרענעבן םון דער ןןנגענו■ מענער עסיק, װי שרײבן ליגנם א. ד. גל״ מײן איך, אז דאס איז זײן פערזענלעכע זאך. םיט ליטערארישע הםקרות מײן איך, אז מען דארף אײנשטעלן אביסל ןןדדנונג אין אונזער פארלע■ גערישער ארבעס, װאס איז װײט םון צו זײן מוםטערהאםט. — װו, םײנס איר, װאלס געװען דער פאסנדםטער ןןרט סאר אזא קןןנגרעסז — איך װאלט פארגעשלאגן לןןנדאן און בשום־אוםן נישט פאריז. ערשטנם איז לאנדןןן א םין בענטראלער פונקט. װןןם װןןלט נישט געװען װײט פאר אמעריקאנער שרײבער און אויך נישם פאר אײרןןפעישע. אויב ם׳איז אםילו אין שסח נישט קײן גרױסער אונטערשיד גװישן לן־נדאן און פאריז, איז ןןבער פאריז, למשל, נישט פאםיק גוליב אנרערע אורזאכן. פאריז איז בו־לעבעדיק, צו באבויבערנד גו זײן א פלאץ פאר אזא קןןנגרעם. לאנדןןן איז, דאכט זיך מיר, װי ןןנגעמןןםסן מיט איד סןןליד■ קײט. דארט װעט אזא קאנגרעס הןןבן םער ןןנזען און קריגן מער אויפמערקזאמקײט םון דער דרױםנדיקער װעלט. — װער זאל זײן דער איניביאטןר םון אזא קןןנגרעםז — דןןס איז א װיכסיקע םראגע. דער ײדישער פ. ע. נ.־ קלוב איז. דאכט זיך, די פאסיקםטע אינםסיטוביע םאר אס דער אויםגאבע. די אױסגאבע איז נישס קײן לײבטע. װען די טשערנאװיבער קאנםערענץ איז בוזאםענגערוםן געװןןרן, איז די קװאליםיקאביע פאר דעלעגאםן געװען א לײכטע: ,װער ם׳גלויבט, אז ײדיש איז די נאביאנאלע שפראך םון ײדישן פאלק״. האט געקאנם אנסײל נעמען אין דער קאנםערענץ. איבטער קאן מען אזא קװאליפיקאביע סאר א שרײבער-קןןנגרעם נישם אננעמען, װײל מיר װאלטן באדארםן האלטן א קןןנגרעם סיט עטלעכע מיליאן ןןנסײלנעםער. נןןר אסילו זיך באגרענעבנ• דיק אויף בלויז שרײבער, איז אויך װײניק, װײל נישס אלעי שדײבער ױעלן קאנען זײן ןןנסײלנעפער, טןן דערםאר דארף מען קומען בו א פארשטענדיקונג װעגן רעפרעזענםאנטן, װןןס איז אױדאי נישט קײן אוממעגלעכע זאך. ניי־יןדק די פראגע װעגן א ײדישן שרײבער-קאנגרעס, װאם איז אויסגעהױבן געװארן אץ די ,ליט. בלעטער׳ מיט א בײט בוריק. האט ארויםגערופן א לעבהאפטע דיםקוסיע. ארטיקלען סאר און קעגן זענען דערנאך געדרוקט געװןןרן אויך אין אנדערע ײדישע בײטונגען און זשורנאלן םון גןןר דער װעלט. םונװײסן זעס אפילו אויס, אז דער מײנונגם־געראנגל האט פלובים זיך אפגעשםעלס. א רײ אנגעזעענע ײדישע שרײבער האפן אין די דעבאםן קײן אנטײל נישט גענומען, קײן ארסיקלען נישט געשריבן, און דאך איז דער געדאנק װעגן א ײדישן שרײפער״קאנגרעס בײ זײ אין די אויגן זײער א ױיכסיקער. זײ װײזן ארוים גרויס אינטערעם בו ןןט דער םראגע. אברהם רײזען אינסעדעסירט זיך זײער מיט אט דער םראגע. — װי רעכנס איר,—האב איך געפרעגס דעם דיכטער,— דארף א ײדישער שרײבער־קאנגרעם בוזאמענגערופן װערןז — בײ מיר איז גאר קײן םראגע נישס, אז אזא קאנ■ גרעס דארף בוזאםענגערוסן װערן, און סאקע װןןס שנעלער. פאר םיר איז עם נישט קײן נײע פראגע. נאך מיט א 7—8 יןןר בוריק האב איך מיט יהואשן ע׳ה געהאס אױסנעארבעס א פלאן װעגן אזא קאנגרעס. יהואש איז געװען באגײסטערס םאר ןןט דער אידעע. נאר אזוי װי יהואש איז געװען שטארק םארנומען מיס זײן ארבעט און דערבו איז ער געױען א קראנקער םענטש און איך אלײן בין אויך א קנאפער כלל• סוער, איז אונזער פלאן גענליבן נישט מער, װי א פלאן. — אזא קןןנגרעם װאלט אביםל קלןןר געמאכט די פראגע װעגן העגעםאניע. איך מײן נישט, אז דער קאנגרעס זןןל װעלן אלעמען אױסגלײכן, און ם׳איז גארנישס נויטיק. ס׳איז ןןבער נויטיק בו װיסן, אויף װי װײט גײען די סארשײדענע סײלן סון אונזער ליטעראסור, כ׳מײן די לאנדס־טײלן, װי די פוילישע. רוסלענדישע, אמעריקאנישע און ארגענטינישע בוזאמען. מיר האבן דןןך אײן ליטעראטור-דאס איז זיכער. טא דארף מער• װײניקער אנגעמערקט װערן, װאס שסערט די אײניקײט און םארקערט, װאס העלפס זי מיט. עס איז בכלל נויטיק אביםל זיך בו דערנענסערן. לעבסנס איז בײ אונז. בװישן די ײדישע שרײבער, געשאפן געװארן אזא אנגעבויגנקײט, אזא בײזקײט און אומחברישע באביונגען, װאם װאלס באדארפט װןןם־שנעלער םארשװינדן. קײנער קאן נישס און ױאלט נישט באדארפס ארויפבװינגען אויף דעם אנדערן קײן מײנונגען, נאר מיר דאכט זיך, אז די אנגעבויגנקײט װאלס בײ א סך שרײבער אײעק. װען זײ װאלטן געהאט די מעגלעכקײט זיך בוזאמענבוקומען און אדורכבורעדן זיך װעגן זאכן, װןןם זענען אלעמען נוגע. ס־איז פארשטענדלעך, אז אזא קןןנגרעס װןןלט גישט נןןר באדארפן זײן א דעמאנסטראביע םון דער ײדישער ליטעראםור כלפי חוץ, כאסש אויך דאס איז נישט קײן אוםנויטיקע זאך׳— װען אםילו אונזער ליטעראטור איז שוין הײנט בו םאג גןןר• נישט אזוי אומבאקאנט. דער קאנגרעס װןןלס אויך באדארםט זיך באשעפטיקן, אדער נעמען די איניביאטיװע פון אזעלכע ענינים, װי אן אײנהײםלעכע ארטאגראסיע, א טראכט־טון מכח קינדער-ליטעראסור. אױך אננעמען מיסלען קעגן דער ליטערא• רישער הפקרות. די מןן׳־עי־נע ארסאגראפיע האט זיך בײ אונז שוין אײנ־ ־• שאמעס