Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 343

34 3 י װרוריוו ו0וװ 18 זא דןן אפגעריבענע מטבעות. קאגענעלםאן האט װײניק זין םאר זעלבסטיקריטיק, םאר זעלבסט־קאנטרןל. ער איז זיך בוסיל נאכגיביק, און האט ניעט שסענדיק דעם מוט ארויסגורײםן דאס װילד-גראז. ער האמערט נישס זײן װערק, נאר לןןזט עס זיך אלײן געפינען דעם פורעם. אין תוך אבער איז ער עכט. ער איז ד י כ ס ע ר, — און דאם אלײן איז גענוג. קענענדיק אלע זײנע שװאכקײסן, טאר טען עס נישט פארגעסן. אין זײן שלעכט-געפייעגטן פןןעטישן גארטן גלאנבן דאך אין אלע װינקעלעך עײנע, באװונדערונג־װערטע םלאנצונגען. װארשן 27 *•ריל 1928. צו דער ^ויפפירונג פון עיד־יום ז־עס ,קידוש־ד־זשם״ בײ דער װילנער טרופע םיטװןןך, דעם 2*טן מאי קומט־םןר די פרעמיערע םון שלום אשס ,קידוש העם״, באארבעט און רעזשיסירט דורך ם. װײכערס, בײ דער װילנער טרופע אין װארשע. קידוש-השם און םשיחיזם — אט די צװײ הויפט־עלעסננטן פון דער ײדישדר געשיכטע — זענעןי אויםגעםלןכרן װונדערלןך איןדעם פראכטסולן װערק פון שלום אש. .צ נאנצע רײ הי״רלעכע געשטאלטן זענען דורך אשן ארױםגעבראכט אין אט דעב װערק װןןס איז ןןננעזאפמ םיט זאסט אין קראסט פו״ן דעד ײדישער טראגיש הערללכער סארגאנגענהײט. דורות און תקופות, זײערע טרערן און ױײען, זײערע שפחות און סרײדן, זענען פארקערפערט אין די טיפן, װןס אש שילדערט אין ,קידוש השס׳ פיס אזא םולער באהארציקגקײט און אנטציקוננ. שאגן םון זײ סצענישע געשסאלסן — דןס איז געװען א חוב סאר דעם ײדישן טעאמער, װאס םוז זוכן און געבן דערהויבונג, עקיטאז און ױפיבוב. די װילנער טרופע האט געװאגט צו מוען עס. זײ זענען צו- נעגאננען צו דער ארבעס םיט איבערגעגעבנקײס, םיס ענסוזיאים. מיר װײסי, װיסיל םי, צײט און געלט-קאםסן די װילנער האבן ארײנגעלײגט אין אס דער אויפשירוננ, מיר װײסן, כיט ױעל- כע אנשסרענגונגען און מיט װאס סאר א כסירת-נםש זײ ארבעסן אױףידעם ,קידוש השם׳. זײ יהןןבן צוהילף גענומען דעם ניוזיקער הענעך קאן און דעם םאלער װ.װײנטרויב, דעם כאר סון מ.שניאור, און מים געםײנזאמע בחות װילן זײ ארויסברענגען די כביבה, די תקוסה, די געשטאלסן, די פןןכיװן סון שלופ אשס ,קידוש השם׳. מיר זענען זיכער, אז דער ײדישער כאסן׳עולם װיס װײסט װי צו שאצן די ליטערארישע דערגרײכונגען אץ אויפםוען פון אמתע־אויםריכטיקע קינסטלער, װעט מיט םרײד באגעננען דעם נײען סארמעסס םון די װילנער אויף אײנעם פון די שענםטע װערק םון דער ײדישער ליסעראטור. ה״ואי זאל ,קידוש־השם״ זײן א נײער װיכטיקדר שטאפל אין דעם ששײגן םון דער װילנער טױפע. םיר װינטשן גרויםן קינסײלערישן און כאכעריעלן עדםוילג. נ• מ• אכטרנג! םיר טײלן םיס אלע ביבליןןטעקן, בוכהענדלער און פריװאטע קויםער םינם ײדישן בוך, אז םיר האנן צוריקנעצויגן די פולםאכט םון די אנעגטן נ ו ס ב 1 י כם ראזענטאל נלײכצײטיק סןןדערן םיר אויף די דערמאנסע אנענטן צו רעגזלױן נײ אונז זײער חשבון. , חברר־ן ״צענטראמ־1?ארלאג ב• קלעצקױ ״ליטערארישע בלעטער׳ האאפעראטירר *ביכער״. דןןם םערקזירדיקסטע אבער איז, װאס ער אלײן הןןט זיך גע• האלטן פאר זײער אן ערנםטן מענטש און זײן פםײדןןנים אונטער די ערשסע לאדזער םערזן־פעליעטאנען, װאם ער הןןט םארעםנטלעכט אין ,הצוםה׳, איז געװען — יצחק הבכײ ן... געפונען זײן סטיל און ארויסגעװיזן כח הןןט ער ערשט אין ,נגבולות ליסא׳, װןןס הןןם בײ אונז אלע ארויסגערוסן אמתע התפעלות. דןןס איז געװען זײן ערשסע דערגרײכונג. דןן הןןס ער זיך געגעבן אינגאנצן װי ער איז—שטיפערישיערזסס, םארליבס-לאכנדיק און לאכנדיק-םארחלומט. ער הןןט אונז אנט• פלעקט א נײע ליםע,— נישס דוד אײנהןןרנם און נישט כשה טײסשס, מיט איר גרויען פײזאזש, מיטן שװערן געמיט סון אלטער, אויסגענןןנטער ןןרעם-ענגער ערד. ליטע הןןט זיך אין דער דאזיקער פאעםע צעבלים מיט טויזנט סארבן, מיט םרײד און םארסרוימטקײט, םיס געזונטע ערד־מענסשן, מיט ױנגער יוגנס. םיט א גלי םון סארליבטקײט. געזען מיט אנדערע אויגן. הןןט ליםע געװױן איר פארביקײט, איר הומאר, און אונסער איר ןןרעםקײט — באהאלטענע לעבנסדורשםיקײט און ערדישע נחות. די דןןזיקע העברעישע פראזע, װאס איז געװען אזוי נויגעװדיק אין איר פשםות, הןןט געװיזן, אז קאצענעלסאן איז אײגנטלעך פ ר א ז א י ק ע ר . דןןם הײםט נישט, אז ער איז נ י ש ט ליריקער. ער הןןט יענע עסלעכע, גליקלעך-פארענדיקטע אין זײער אויסדרוק, לירישע לידער. װאס גיבן א דיכסער, װןןם פארמןןגם זײ דאס רעכט אויף א בכבודיקן פלאץ אין יעדער פןןעזיע. (איך רוף ןןן, אלס בײשפיל פון זײן לירישער קונסט, זײן העברעיש ליד ,בוקר עבותי, א ן װעלכן שפילעװ• דיקײס און טיפער ערנסט זענען אזױ גליקלעך צענויםגעגאםן) ןןבער אויך אין זײנע בעםטע לירישע דערגרײכינגען איז דא דער געזונטער עלעםענט םין פראזאישן ריכם, פון אויסערלע• כער גרױקײס און םארבארגענער פײערלעכקײט. איך באצײכן עם, געװײנטלעך, אלס דעם גרעסטן שבח. קאצענעלםאנס טראגישער שטריך איז, װאס ער איז, אלם קינססלער, םין א״ן זײט אינגאנצן פןןלקם-מענטש, מיט דראנג צו נאסירלעכקײט, צו די נןןענט״דערגרײכסע מיטלען, און פון דער צװײטער זײט—צוםיל ראםינירט און םארצװײגט־קןןמפלי• צירס, צו באגנוגענען זיך מיטן *רימיטיװן. צװישן די צױײ עקסטרעסען באװעגט זיך זײן קונסט, נישט שטענדיק דעיגרײכנ• דיק דעם םינטעז םון בײדע. ער איז גענוג גײסטיק קרעפטיק אױך פאר די גרױסע זאכן, װןןם ער נ־־מט אונסערן אבער ער הוןם ןןםט נישס דעם פאסיקן ריטם םאר זײ. אזוי אז צװישן םןןרם און אינהאלט איז נישטןן יענע ןןרגאנישע א ײ נ ה ײ ט ל ע כ ק ײ ט , װןןם נןןר זי מאכט פון ליטעראדישער אינטער• נעמוננ קונסט-װערק. קאצענעלסאן הןןט אזויםיל םרישס און אײגנארטיקס גע• געבן דער העברעישער און ײדישער ליםעראסיר, אז אים קען שוין קײן צופעליקער דורכםאל נישט םארשאסן. ער הןןט גע• שריבן ןןן א צאל לידער, דראמען, נאװעלן, קינדער-לידער, םעשהלעך און נאך, און נאך, אין נאך. ער הןןט אםאל ארוים• געלאזט א ביכל נןןװעלן און פאעסישע פרןןזע (״דןןס װײסע לעבן*). װאם איז געווען אנגעסרינקען מיט מוזיק און מיט ערדישער םארליבטקײט. ער האט קינדערשע לידער און קינדער• שע פראזע, װאם םינקלען םון הומןןר, שארםזין און זענען םיל מיס טיםער הארציקײס. ער הןןט סערזן, װןןם װערן געזונגען, װי סןןלקם-לידער. און זענען נישם געמאכםע, װי די מאדע איז. נןןר אםת־לירישע שאםונגען. אין דעם דןןזיקן רײכן אוצר זענען, צום באדויערן,