Literarishe bleter · 1928-05-04 · 18 (4.5.1928) · p. Seite 340

18 זל) ליסזרןריסן נלןסן ר 340 111 דער שזערפונקט אין גלאזמאנס שאפן איז אבער די רעװאלאזױע פון ײדישן קלײנבירגערםום אין אמעריקע. מיר קענען דאס קלײנבירגערםום אין זײן ײדיש־רוסישער געשסאלס בײ די לעבנם־תנאים פון גארישן רוםלאנר. דאס איז נישט געװען קײן רעכשפערםיקע םןןציאלע קאטעגאריע מיט אײגנ• שא£סלעכער פאר איר עקןןנאמישער שפאנונג און םאביאל• פסיכןלאגיע. די באגרענעבונג און רעכטלןןזיקײט האבן פאר• האלסן זײן יעדע אינטענץ אויסבוװאקםן אין א פןןלקןןמען ארגאניזם. זײן אידעאלאניע איז דעריבער געװען א געמיש פון רעװאלוגיןןנערע און קלײנבירגערלעכע באגערן. א באדײסנ• דיקער טײל פון אים האס אפילו געהערט צו דער ארבעסער• באװענונג (בונד, פראלעטארישער צױניזם. עס־ער). ב. גלאזמאן שילדערט דאס ײדישע קלײנבירגערטום אין זײן ,אידעאלער• געשטאלט בײ די גינסטיקע באדינגוננען פון קאנקורירנדיקן קאפיטאליזם אין אמעריקע. עם הןןט אויםגע• װאכט אין אים זײן אײנגעשלאפענע ענערגיע און רירעװריקײם. װי ארום? דןס איז שוין די קונץ םון דער מאדערנער קאפי־ טאליםטישער מאשין. גלאזםאן פרוװט אפילו צו געבן די םא־ ציאלע טרײב־קראפט םון דעס. ,—װאם איז עס פאר א שטיקל אזוינס. אט דאם דאזיקע לעבןז אויף אס דער םראגע װאלס בערנארד קאהען. אן אינהאבער פון א ריזיקן אוניװערסאל• םאגאזין און געװעזענער האנדלם׳אנגעשטעלםער, װארשײנלעך דעם סרעגער אזוי געענטפערט: םיאיז אזא קאלם, גרויזאם שפיל, אין װעלכן אײן פלל איז דער הויפט-עיקר: מ דארף תמיר זײן אויף דער װאך. וזמיד דארף מען זײן אננעשטרענגט, תמיד—לויפן. װארים אז נישט — יאגן דיך אנדערע אריבער. װארםן דיך אנדערע אוס, שלינגען די אנדערע אײן... — און װען בערנארד קןןהען װעט אויפהערן לויפן, װעט ער— פ א ל ן*. אין הסכם מיט דער דןןזיקער סאציאל־עקאנןןמישער דערםארונג זײנער, איז זײן לעבנס־מאראל. ער האס פײנט לירישע צע• פלאםנקײט און ערגערניש םון *סויט*,; ,לעבן*, ,לעבנםציל*.— רחמנות צו געפאלענעז ער. בערנארד קאהען, האט אלע םןל מיט פארגעניגן צוגעקװעטשט א געפאלענעם מיסן פוס, װעמען דען, אז נישט קײן געפאלענעם*? (״שװארץ אויף װײס*). צוליבן זעלבן טעם גײען אנדערע העלדן אין קינןן, כדי צו זען די פילמען מיט די אוםגליקלעך״געשטראםטע לעבנס. אדער זײ לײענען די צײטונגם שפאלטן מיט די אנןןנסן פון ,שטעלעס װערן געזוכט*, כדי צו האבן דעם זעלסענעם, אנגענעמען געפיל,־ א געפיל פון זיכערקײט און מאכט. אז עם זענען דא אזוי פיל מענטשן אן ארבעס, ןןן שטעלעם, םאר• צװײפלטע, אומנליקלעכע, און זײ, אהא, זײ... די ארמײ םון קלײנבירגער איז נישט איבערצורעכענען: באסן פון שעפער, פארמאנס (מײסטער), דירעקטארן םון נאציאנאל-בענק, אינ• האבער פון גרויסע פירמעם, פון אוניװערסאל־מאגאלינען, דאקסױרים, שרײבער, ראבײס, ארבעטער, װאס פילן זיך װי אין פרעמדער הויט און פונקציןןנארן סון ױנים. גלאזמאן װײזט זײ מערסטנטײל אין מאמענטן פון הרחבת׳הדעת, אין אפרו מינוטן, בײ שוין דערגרײכטן דערפאלג. אין די דאזיקע ,לירישע״ אטעם־פויזעס זעט זיך בולט זײער גאנצע צעפוילטקײט און נישטיקײט. הערשעריש און חיהש, אמאל מיט ,אדעלער גענאד*, לגבי נידעריקערע םון זײ, הכנעהדיק און אויסװארטעריש-לגבי העכערע פון זײ. װולגאר און העסלעך אין פערזענלעכן און סאמיליען־לעבן, פאלש אין זײער .נאציןןנאלן טרויער*, ציניש אין זײער געזעלשאפסלעכ• ריסטיק םון אײגנשאפטןאון װירקלעך־מענלעכע איבערלעבונגען, האבן מיר דןן עקספעייםענטן איבער נאציזןנאלער פסיכיק און פרוװן איבערצופלאנצן געװיסע נאציאנאלע טיפן אין די נײע באדינגונגען פון אםעריקאנער ײדישן לעבן, כדי צו געבן אן אײגנװיליקע ריכםונג זײערע נאציןןנאלע געשילן און אײנגע• שטעלטער געדאנקעןיװעלט. דער קלײנבירגערלעכער אלרײטניק אפערירט מים ,נא־ ציאנאלע* באגריפן א־ן מאמענטן פון הרחבת־הדעת, ב־י א זאשער סעודה, מיט מענטשן םון נאציאנאלער טראכט, װי, למשל, דער לערער םון .היברו*, אדער בײ ,געזעלשאפטלעכע׳ אנגעלעגנ• הײםן. װי הילף .פאר די ארעמע ברידער*. ער פרעפלט װענן .ביסעלע ײדישקײט, װאס גײט אונטער׳ אין אײן כורך מיט אנדערע .הויכע ענינים* און .ערהאבענע געדאנקען״, װאס הוןבן פאר אים די זעלבע באדײטוננ, װי א שטײגער זײן ,פרינציפ* צו עםן קאנםערװן און נישט קײן רויע 6רוכט... דער הארעפאשנער םארםער, װאס הןןט געלאזן װארצלען אין די װײטע ערסער ארום די קעטסקיל־בערג און ,אויף די םעלדער פון דזשארדזשיא*, דערפילט זיך, װי .א םאדנער, אן ןןרעמער, א װײטער קרוב״ אין ןןנבליק פון געענדערטן לעבנ• שסײגער בײ זײנע קינדער, װןןס זענען אפגעאײנזאמט םון זײן שטאם, זײנע םנהגים, זײן שפראך. ער שטעלט אבער קעגנ• אנאנד די צװײ לעבנם: די םינסטערע צארישע פארגאנגנהײט, דןןס װאנדערנדיקע זוכן מנוחה, און פון דער אנדערער זײט — דאס זיכערע, מיזאמע און געזונסע םארװאקסן אין פרעמדן לאנד, — און עם איבערװעגט דאס לעצטע. זײן צװאה קלינגט דעריבער, פראץ די צוגעגעבענע גלות־טענער, מיט הארעפאש־ נער אויםלויכםונג: .און איצט איז מיר שוין גוט. דא שטארב איך און דא הויבםטו אן לעבן. יא, אין דיר, ד ו ר ך דײן װיאנעדיקן פאטער בין איך ענדלעך אנגעקוםען צו א ברעג.— איך שסארב — און איך װעל אויפשסײן אין ד י ר און ד ײ ן לאגד...* (.אויף דײן לאנד*). װי שאסנס שלײכן נאר אום די אריבערגעפלאנצטע זאכארים, אט די .גדליה הורװיצעס*, װאס בערגעלסאן האט זײ געגעבן, װען זײ האלטן ,נאך אלעמען״. אין ײדישן שטעטל זענען זײ אויםגעגאנגען טיט א נאםירלעכן טויט. זײער יחוס האט שוין קוים־אנגעהאלטן בײם ענד פון זײער לעבן. אין אמעריקע זענען זײ לגמרי אומבאמערקבארע שװײגנדיקע .דיבוקים*, װאם נאר דער שרײבער װײם פון זײער עקזיסטענץ. זײ מיחושן עפעם פון שפאנישע מאראנען, רמב׳ם, װילנער גאון, ביז זײ באגײען זעלבסטמארד (.משפחה פיקודא*, .בײ• נאכט* א. א.). צי עם האט זיך געלוינס באװעגן די טויטע םון זײערע אלם־הײמישע פ׳נ, כדי צו פארװאנדלען זײ אין ארומשלײכנדיקע שןןסנס. װאם באגײען איבער זיך אזא שרעק• לעכן .כאראקירי* (דער העלד פון .משפחה פיקודא׳ שנײדם זיך איבער דעם האלז מיט גלאז־שערבלעך םון א צעבראכענעם קאראפין), װעלן מיר אפשר זען, װען עס װעט ערשײנען ד$ס צװײםע בוך פון רןןמאן. ראיען, זײן טאכטער, אט דער מירעלען פון .משפחה פיקודא*, װאס ב. גלאזםאן פירט קײן אמעריקע, ערװארט נאך עפעס א פרײדיקע תקומה אין איר נײער הײם. דער רןןמאן פארענדיקט זיך מיס דעס, װי ראיע שטײט כײם פןןרענטש פון שיף און ,רעדט ליכטיק און םרײריק צו די װײסע פײנל, װאס האבן זי בײם שװעל פון נײעם לאנד אפ־ געװארט. זי הןןט זיך אזש פאנאנדערגעװײנט פון גרויס פרײד*.