Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 333

333 17 זא \ ליסןוןוי נלזסןו קריטיה. -ועצענזיעס. ביבליאגואפיע.-נואניה. ז ז װאס מען שרײבט װעגן בינעג £0 >25^11 םײעתנג אין װארשעװער ״הזפיר״ לכבוד דוד םרישמאנם 50-סן געבורםם-סןןג און פרכעם עםענונגסירעדע אלס םארזיצער םון ,הזםיר״—פ ש.) איז י. ל. פרץ געשטןןרבן. איך װיים גישם, צי דוד פרישםאי האט עפעס געשריבן נאך פרצעם טויס, צי האש ער געפרוװט אלײן פכפר צו זײן אױף זײנע שװערע, זײלר שװערע זינד קעגן פרצן אין מםילא קענן דער ײדישער ליסעראטור״ (ז. 448). יא. דור םרישמאן הןןם געשריבן װעגן פרצן נןןך פרצעס טוים און דןןס, װאס ער ה$ס גע■ שריבן, איז זײער כאראקפעריססיש און װיכטיקיםאר דער םעפע ,פרץ און פרישבאן״. םיר םײנען דור םרישםאנס ארטיקל אין ביאליקס ,כנסת״ (,כנכת״ דברי סםרות. העורך ח. נ. ביאליק. בהובאת הקרן לתםיכת םוםרים םיסורו של הלל זלםופולסקי. אודיסד״ תרע׳ז, דםים ,םוריה״. ז. 85 2 - 298--דוד םרישםאן, נםשות. ז. י. ל. פרץ, 2. י. ל. קאנטאר, 3. שלום-עליכם, 4. שםעון שםואל םרוג, 5. יהידה ליכ קאצנלסון, ז. 285— 287. י. ל. פרץ). דער ארסיקל הויבט זיך אן אזוי: ,הוא מת — ואני בתוך פנה שוקכת ױשב ופדםדף בספורים ומגיע לספור הקסן .העושח נפלאות״. און שרישפאן סארגלײכם פרצן מיט א קונצנםאכער, סאקע םיםן זעלבן קונצנמאכער םון פרצס דערצײלוננ, װאס שלינגט ברענענדיקע קוילן און ציט םון מויל םטעננעס םון אלע מינים און קאלירן... דער דןוזיקער ארטיקל םרישמאנס איז שפעסער אויך אפנע• דרוקס געװארן (םים גןור קלײנע ענדערונגען) אויף ײריש אין יצחק קאצענעלםאנס און ה. ל. זשיטניצקיס ,העםכן םאר ליסערא• סור און קינםס״ (ערשסע העםט, לןןדז, אויגוסט 1919) אונםערן נןןםען .י. ל. פרץ״*). פרץ, זאנט ם־ישםאן אין דעם ארטיקל, איז נישם קיין קינססלער, נאר א קונצנפאכער... .װען איך העב פרצן צום ערשטן מאל געזען םאר מער װי צװײ און א האלב יןןרצענט״, דערצײלט םרישםאן, .אױ םיר אײן זאך פלוצליננ קלןןר געװארן, װי גרױס דער דןןזיקער מענטש זןןל נישט?ײן אלם שריםסשטעלער, אלס פערזענלעכקײט איז ער נישס דער ערך נרעסער״. און באלד גיט סרישםאן צוז .זײן ליטעראטור איז בײ א־ם אײגנטלעך נןןי א פין באגלײט-ערשײנינג, א ק״ײנע נעבן-זאך, אן אומזיסדע ב־ילאגע*.. אין װידער אםןןל: ,אלם שיישטשסעלער האט ער אונו געגעבן אסשר פער װי ם איז געװען אין זײן יכולת און אלם פ נרוענלעכקײם — װ ײ ג י ק ע ר . װער עס קען נןןר זײן ליטעראטור און אים פער• זענלעך האט ער נישט געקענט, דער קען נאי־ א קלײנעם ברוכ• ט־יל םין אים. ער איז הינדערט פאל שזזארקער און אוםענדלעך מעכשיקער נעװען װי די גאנצע עדה, װעלכע האם אים ארוםגע• רינגלט. דעריבער האס ער געװעלסיקס איבער א־ד סיט םאכט און כיראניש — און דעריבער איז ער איר געװאין אויך א גרויסער שריםששסעלער. א:ער א־ס צו װערן א גרו סער שריססשסעללד באמתייק, האס אים נעםעלכ אײנסאך געױלד. ער הןןס נישס געהאס נעניג אויםדויעי, אום צו װערן קינססלער״. נןך וםם, תי *־ך הןנ *ונעיױקם מײן ווױבניערמןנוע וים־ק*, ••ז מ-ר ניליננ*, *י קײנן יי זוםיינג .ה*|סן־, װי סיייו *•נעדױקט דער *רםיקי וזזננן •רין. *יך ר.ןנ נד*ה ג*ד,*ם *י מונן > וקרגןגויננ *י] 3.סן ניך .םיי*ל*גי** םריבמן״ װ*נן די ירץ-מריםמ*ן.נ*ניינג*ן. נ. מ, עטערנדיה (קורצע בזןמערלונגען) ב 1 אין זײן ב ך ,די ײרישע װאנדערוננ סאר די לעצסע 25 יןןר״ (ארויםנעגעבן םון צענסראליבױרןן ,האיאם־עםינדירעקם״, בערלין 1927; םריער געדרוקס אין די נוםעדן 13, 14, 16 און 17 םון פןןנאסלעכן זשורנאל ,די ײרישע עםינראציע״, ןןרגאן םון ײדישן עםיגראציע-םארבאנד ,היאם עםיגדירעקס״ אין בערלין, 1927; שפעטעד איבערנענעבן אין ארײ ארטיקלען דורך נחםן םײזיל אין ,הײנס*,- װארשע) האט זיך דער פחבר יעקב לעשצינ• םקי אויך םפעציעל ןןפגעשטעלט אױף דעם זײער אינטערעסאגטן פראבלעם םון אנאלסאבעסיזם צװישן די עםיגראנטן אין די םארײניקםע שסאטן םון צשון-אםעריקע. אנאליזירנדיק די ציםערן, קוםט דער םחבר צום אויספיר, אז נאך דער פלחםה אױ דער אנאלסאבעםיזם זײער שםארק געסאלן און האט זיך פארקלענערם ביז נאר, ביז א םיניםוס. בװישן די ײדישע עםיגראנטן, לםשל, האט ער זיך םארקלענערס (נעפענדיק די דאסן סאר דעם יאר 1912 און דעם יאר 1925) בײ םענער אויף ו\ מאל און דערגרײכט שוין בלוױ 1 פדאבענט, בײ סרויען אױף 7 םאל און דערנרײכס בערך 5 פראצענס. די דאױקע אויםםירן װאלםן נעװען זײער דערםרײענדיקע, װען זײ װאלםן געשטיםט פיט דער װירקלעכקײט. צום באדױערן איז עם אבער װײט נישם אזוי... די ציסערן שםיםען סאקי, אבער די אויםםירן שטיםען נישט אין דערזעלבער פראפארציע. שוין די זײער גרויסע אונטערשידן אלײן זענען זײער אויפםאלנד און געסינען זיך אין א נת־רה מים דער טאג• טעגלעכער באאכאכםוננ שון די קולטור-םוער בײ זײער טעטיקײם צװישן דערװאקסענע. אויך דע- מחנר סרענס, פיס װאס דער• קלערט זיך דאם םאין פון אנאלפעבעסיזםז ער פרוװט עם םאר• ענטםערן מים דעם שסײגן סון בילדונג נאך דער רעװאלוביע אין רוםלאגד און מיט דער ענדערוננ םון סאציאלן באשסאנד פון די ײדישע עפיגראנסן. אײנע פון די הויפט-סבוח, װעלכע דער םחבר האט נישם דערזען, ליגס אנער ערגעץ־װו אנדערש און עגדערם שםארק די באלײכסונג. דאס זענען די נײע אםעריקאנער איםיגראציע• באגרענצוננען םין נאך דער מלחפה, װעלכע םארעין בײ גרויםע און געװיסע טײלן עםיגראנסן, אז זײ זאלן דװקא קענען לײענען אין שרײבן און אוינ נישט, באקיםען זײ נישם די װיזע, ד. ה. זײ קענען נישט עםיגרירן... א־ז װו קען דא זײן דער אנאלםאבעטיזם? די אױםםירן דארםן דעריבער קארעגירס װערן.. 2 װעגן ,פרץ און םרישםאן אץ זײערע פערזענלעכע נאצױנ• גען״ האס נחטן םײזיל, װעלכער שארנעםט זיך םסעציעל םיט סרץ׳פארשונג און האט שוין געגעבן װעגן פ־צן א רײ װערטםולע ארבעםן, אפגעדרוקט (שילאלאגישע שריםטן סון ײדישן װיסנ. שאזטלעכן אינםשיםוט, בװײםער באנד. װילנער םארלאג םין ב. קלעבקין. װילנע, 1928) אבאזונרערן ארםיקל, װאס באלײכט דאס דאויקע טרויעריקע בלעשל אין אונזער ליטעראטור-געשיכסע. דער םחנר םארענדיקש זײן ארטיקל םיס םאלגנדע שורות: ,אין א קנאפן יאר ארום (ד. ה. נןיך דער גרױםער ױבילײ•