Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 331

331 ליםערןרישע נלעסער 17 זא פאריזער הונסט-װעלט יצחק ליכטענשטײן /פאריז איז דען דער אזױ איבט שטארק בארימסער ג א ג ע ן נישט געװען אם$ל א באנק-אנגעשסעלטערי אםת, סאריז ה>ןט אים זײער לאנג נישט געװןןלט אנער• קענען און דער געניאלער באנק־בא מטער האט געםיםן נישט נאר אויף סאריז, נןןר אויך אױף גאנץ אײראפע. ער האט זיך געלאזט אװעקשװימען אויף א װײטן אינזל. דןןרט האט ער געשאפן גױבערהאפסע בילדער אין סקולפטורן. מיט װעלכע םישטאלצירן איצט די ןןנגעזעענםטע מוזעימס. קונסט־הענדלער. קו$לעקביןןנערן אין אמתע ליבהאבער זוכן גאגענס װערק אין צןןלן םאר זײ אזעלכע פרײזן, װעלכע װןןלםן םאר גאגענען זיך אױסגעדאכט םאבלהאפס בײם לעבן. אין דער לוקסעמבורג־גאלעריע האט מען מים א צײט צוריק צענויסגעזאמלט פארשידנססע ברעקלעך, צו װעלכע גןןגענם האנט הןןט זיך בלױז בוגערירט... דןןם הײנטיקע יןןר איז זײער סרוכטבאר מיס װיכטיקע רעטרןןספעקטיװע ױבילײ-אױסשטעלוננען פון אזעלכע גיגאנסן װי דעלאקרוא, קורבע און פיסארא. זײער אינטערעסאנט אלס א שסריך םון הײנטיקע בא־ גיונגען צו קונסס איז דןןם, װןןס אזעלכע פרעכטיקע אוים• שטעלונגען װערן ארגאניזירט נישט סונם קונסט׳מיניסטערױם. נןןר םון פריװאטע קונסט־הענדלער אין זײערע אײגענע גאלעריעס. דןןס קינסט-מיניסטערױם װײסט זײער גוס, אז די פאר שידענע פריװאסע גאלעריעס םארשטײען זײערע אײגענע גע־ שעפטן און קײנער םון די רײכע קונםם־הענרלער נוטיקט זיך נישט אין הילף םון דער רעגירונג דעמאלט, װען זײ װילן באנײען די סאפולאריטעט פון א הויך״געפרײזטן מײססער. אזעלכע מײםטער װי דעלאקרוא, קורבע און פיסארא געהערן גו די גרעסטע ליבלינגען אויף דעם סעלד םון קונסט■ הענדלערישע ספעקולאציעס און די באגרענעגסע געלט׳מיטלען םון דעם םראנבויזישן קונסט־מיניםטערױם זענען׳ נישט אים• שטאנד צו נאגיןןנאליזירן די װערק םון אזעלכע מײםסער. מען קען ןןבער זײן זיכער. אז עס װעט נישס לאנג דויערן און די סײערסטע. אויב נישט די בעםכע, שעדעװרן םון די אנגעזעענםטע מײםטער װעלן בשלום אדורכשװימען דעם אסלאנטיק אום בו באצירן די שטאלצע װענט םון די אמעריקאנער קונםט־פאלאבן. און עס איז טאקע א גרויס װונדער, װאס ם־געםינען זיך נאך ביזן הײגטיקן טאג אזוי סיל װונדערבארע קוגסס■ װערק אין דער םארןןרעמטע נןןך-פלחמהדיקע אײרןןפע, נישט געקוקט דערויף, װאס אמעריקע קארגט נישט קײן געלד און מי אום בו ערװערבן די װיכטיקסטע װערק םון די בעסםע אלםע און מןןדערנע קינםסלער. יןן, דערמאנענדיק די נעמען פון דעלאקרוא און קורבע, הןןב איך םארגעסן בו דעדצײלן װעגן די צװײ קינםטלעד און זײערע װערק. מיט דעם איםפרעםיןןניסט פיסארא זענען, שײנס מיר. אונזערע ײדישע קונםט-ליבהןןבער אביםל מער באקאנט װי מיט דעם רןןמאנטיקער דעלאקרוא און דעם רעאליםט קורבע. ם׳הןןם זיך נןןר װןןם םארענדיקט דער גענוג־אינטענסי• װער װינטער־סעזןןן םון די בןןלרײכע פאריזער קונסס־אוים• שםעלונגען און םען נרײט זיך שוין בו נײע סרילינגדיקע ארױםטרעםונגען. די בענדליקער סויזנםער פאריזער קינסטלער שסרעבן אוםענדלעך בו אלץ״אנדערע םדרגות אין דער קונסט און זוכן גלײכצײטיק סארשידענע געלעגנהײסן בו באװײזן זײערע קינסם• לערישע רעזולטאטן םארן ברײםן נײגעריקן עולם. פאריז איז דאך א קונסט־יאריד, װו עם םעלן קײנמאל נישט קיץ בעלנים אויף םארשידנערלײ קונםם־װאריאנטן. יעדער טןןג ברעננם דןן עפעם נײעס אויף דעם געבים םון קונסט־עקספערימענטן, נישט געאכם דערױף, װןןס ם׳איז פאראן א גענוג*אלט*געװןןרענע םײנונג, אז עם איז שוין נישטןן קײן נײעם אויף דעם קאפריזן געביט םון דער שײנער קונםט. אםת, ם׳איז איבט אויםערגעװײנלעך שװער בוםרידנבו• שסעלן דעם ראסינירסן םײגשפעקער. דער קינםטלער איז דעריבער געװןןרן באשײדן — דער קינםטלער װיל איבס נישם מאכן קײן אויהערגעװײנלעך איבער• ראשנדיקע אנטדעקונגען. די לעבםע אויםשםעלונגען אץ פאריז דערבײלן נישס װעגן אוםגעהײערע ןןנשטרענגונגען, װעגן אומאויפהערלעכע ראנגלערײען מים סןןרםען. איבם איז -דערװײל אזא מןןמענם, װען דער קינםטלער נעםט זיך קאלםבלוםיק א םולע זשםעניע פיט גרײםע סןןרםען און שאסט זיך געסיסלעך א באשײדענעם שעדעװער. דןןם װערס געטון זײער אײנסאך און דערבו נןןך מים א זשעםט םון א גרויםן מײססער, — דערבײ םארגעסט םען אויך נישם װעגן א שװונג םון א... זשעני• געניאליטעם געהערט שוץ איבט נישט בו די אויםערגע• װײנלעכע ערשײנונגען. — אמשנעלםסן איז םען געקומען בו ןןם דער איבערבײגונג אין פאריז, װו דעם זשעני זעט מען אויף יעדן טריס און שריט. און םארװןןם זןןל םען דען אנדערש טראכטן, װען מען הערס עם דןן יעדער רגע םון די ןןנגעזעענססע קריטיקער און די דורכגעטריבנםטע םפעקולאטיװע קונסט־הענדלער. יעדער קריסיקער און הענדלער הןןט זיך דןן זײנע בװײ דרײ זשעניס בום אויסװאל םאר דעם דורשטיקן קונסט־ליב־הןןבער. עס זענען םאראן םארשידנערלײ זשעניס: בײסװײליקע — םארן מןןםענט ןןדער םעזןןן. און סטאבילע — םאר דער קעגנװארט, נןןענטער בוקונפם און אויף דור־דורות... װענן טאלאנסן איז שױן ןןפגערעדט — דןןס איז גןןר א זײטיקע בװײג, און ער הןןם אםילו נישט בו טון מיט די אםתע טאג׳סעגלעכע קינסםלער. דאס זענען די בןןלרײכע זונסיקדיקע און יום-טובדיקע דילעטאנטן. יעדער בװײטער ןןדער דריטער באנק־קלערק. יעדער בענטער שטןןט־באאםטער ןןדער יעדער בװןןנביקםטער דןןקסןןר, דענטיםט און זןןגאר פןןליבײ־קןןםיםאר—םארמןןגן אין זיך עפעם סון קינססלעריש-בלוס בו װערן עפעס ענלעכס בו א םאלאנט. עס איז גענוג אױסבונובן זײערע םרײע זונטיקס און ױם-טובים סאר דער שײנער קונסם װעגן, און די פראגע איז ערלײדיקט. דערבו זענען דןןך פאראן גלענבנדע מוםטערן.