Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 324

17 זא יםערארישע בלןםער 324 דײטשלאנר װאלט דער ײדישער קאםעריטעאסער געקןןנט לײכש שפילן םיט ױין רעוערטואר א גאנץ יאר און אםילי םער. אינם אלגעםײנעם קולטור־לעבן םון דײסשלאנד םארנעפט דאס סעאטער אזא םלאץ, װי אין קײן לאנד אין דער װעלט. א טעאטער-םרעםיערע איז דא םונקט אזא געשעעניש, װי די גרעססע פאליטישע סענםאציע. אדאנק דער ,םאלקסנינע׳ און אנדערע טעאטער-נאזוכער-ארגאניזאעיעס, װעלכע נײלן נוזאפען אין גאגץ דײטשלאנד אינער ססז.ססד פיטגלידער, איז דאם דײטשע טעאטער שטארק דעםאקראםיזירט געװארן. די דײטשע נײםונגען נרענגען קורנע קריסיקן שוין אויף פארגן תיכף נאך דער םרעםיערע און םון נען אינדערפרי אויםן נװײםן מאג נרעגגען אלע נײטונגען שוין אויסםירלעכע קריטיקן אםט אױף עסלעכע שפאלםן. אז גאט העלפס און עס םאלן אויס אויף אײן אװנס דרײ פרעםיערן (דא קומס דאס אין װינטער סאר זײער אםס) זעען אלע אװנט נײכונגען םון די גרעסטע פאליסישע נלעסער אויס, װי סעאטעריזשורנאלן. װײל די קריםיקן םארנעםען דארט דעם אוינן אן און שטוםן ארוים אפס אםילו די אינטערעסאנסע און װיכטיקע פאליטישע ידיעד,. א גראנאװםקים סעאנער האט געשלאנן א רעקארד. אזא פרעסע האט אםילו דער מאסקיוער קינסטלערישער טעאסער גישס געהאט. די דײטשע סרעסע האט גענראכט זײער םיל ארסיקלען אינער די פארשסעלונגען ,000 200* און ,פפעות נניםין השלישי״. (װענן 200.000 אלײן זענען אין נערלין נעװען אינער םערציק ארסיקלען אין רענלנציעס). דער םאראדאקסאלער אין גײסטרײכער אלםרעד קער האט װענן דעם ערשטן ארויםפאר גראנאװםקיס אין ,200000* אנגע• שרינן א נאנײםטערטע קריסיק דער קריטיקער פון דער ,םאסישער נײסונג״ ד*ר פאנטי יאקאנס הוינס אן זײן ארטיקל: — .הניםה* אנער לוסטיג. עם איז די זעלנע נעזעםענהײס, װי אין דער ,הניפה*, דער זעלנע ,םוראר ױדאיקום*, עס איז א שפיל, װאס רײםם דעם צושויער םון זײן ארט און שלעפש אים ארײן אין דעם שטארקן ריטם, װאס שסראלט םון דער נינע...' דער קריסיקער םון דער ,נע.נעס״ נארנערטפאלק שרײנט װענן דער ערשסער םארשםעלונג, װי םין א ,זעלסענעם, דערש- טוינלעכן א.ץ דןים־ײלעכ[ ערלענניש...* דער נאקאנסער דײטשער זשונאליםס קורם פינסום האט אין .8 אור אזגטנלאסי ארויםגעװיזן זיך אלם גרויםער פופחה אין הלכות ײדישן טעאטער. ער הויבט אן פון גאלדםאדענען, דער־ נײלם א פאר םעשױת װענן שלום עליכםען און לויגם גראנאװם- קין ניז אין טאנ ארײן. א נעװיםן דיסאנאנס םראנם ארײן דער ,םארװעובס/ דער דײסש-נאניאזאלער ,לאקאל-אנצײגער* און די אסיםיליאנ• סיש י ,ײדיש־לינעראלע נײסונג׳ י■ דעם ,זארװערטנ־קריסיקער ד*ר םאקס האכדארף געםעלם נישס דער דעםפאטיום פונם רעזשיסער, אין װעלק ער זעט א רםז א1יסן דעספאסישן רעזשיס 0ון דעם לא:ד םון װאנען זײ קימען.. דעם ,לאקאל״אנצײנער* געפעלס נ שס דער נײער םעא׳ םער-שפיל. אים געם:לט או־ך נישם, װאם עס איז ײדיש, זואם עס שסאסס םין רוםלאנד און דער עיקר װאס עם האס ער#אלג... נאך דער פרעםיערע 6ון ,נניםין דישד-ש•* שרײנס אט זי נײסונג: (םוף זייט 334) נענן םיר איז געזעסן א דײטשער זשורנאליסט סון א גאנץ נא- דײםנדער נערלינער צײטוננ. אינפיטן דער סראגעדיע נױגט ער זיך אן נו םיר און פרעג*: — זאגן זי גיטע, הער קאלענע, אונד װאן קאםט דען אײגענטליך די האכצײט אונד דער טאנץ?... דעם ערשסן גרויסן ערםאלג האגן דא נעחאס די .װילנער־ זײ זענען אראפגעקיםען קײן בערלין אין די ערשטע נאכפלחםה יארן, װען זײ זענען נאך געװען אינם גאננן גלאנץ. די דײסשע פרעסע האט זײ געקאנס פין װילנע םון די אקיפאניע־יארן. האט םען זײ אויםגענומען, װי, אין א געװיסער םאס, אײגענע און מקנל פ:ים געװען םיט אזא פרעסע, אז עס האס זיך זײ — אס די נאיװע װילנער ױנגעלײט — נאפת סארדרײם דער קאפ. איך גלוינ, אז די קריסיקן םון א אלפרעד קער און אנדערע אינער עלםית און אזראן האבן געהאט אין דעם נעפאלן זיך םון די .װילנער* נישם קײן קלײנעם חלק... מיט םיל םער םארשטאנד האט םען שוין דא אפגעשאצט די .הבימה*. די גאנצע דײםשע פרעסע, אן שום אויסנאםע. האט םין דער ערשטער םא־שטעלוננ אן זײ נעהאלסן אין אײן זינגען תהלות ותשבחות. ״דער עולם דאגענן האט זיך תחלת םארהאלטן צו דער ,הביפה״ גאנץ קאלם און די ערשסע צװײ װאכן האנן זײ דא קײן םאטעריעלן ערסאלג נישט נעהאט. ערשט םון ,יעקבס חלום״ אן, װען אלםרעד קער, נו װעםען דאם דײטשע סעאסער• פובליקום הערט זיך אבשטארקסכן צו, האט זיך נעלאזט פיט א געשרײ, אז ״רםזרח תנא תורה״, אז אויב עס איז נאך סאראן בכלל סעאטער-קונסט אויף דער װעלט איז דאם נײ דער ,הבימה* און פשוט נערוםן צו לויםן זען אס דעם .געניאלן (ו) יעקב װארשאװער*, האס זיך דער עולם א שיס-געסון דורך סירן און סויערן און דער אימפרעסאריא םון דער ״הניפה* האס םון דער הכנסה פון די לעצסע צװײ װאכן געדעקס אלע זײנע דעסיציסן א.ין נאך םארדינס א םינף סויזנט דאלאר בפזוםניס. דער ד״ר לעאנידאװ, װאס האט נעפירס די ,הניםה״ אי• בער דער דײםשער פראװינץ הײנסיקן װינטער האט אויך אפגע- לעקס א םעס בײנדל. ם׳זאגס, אז ער האס אראפגעלײגט אין סאש א צען צװעלף סויזנט דאלאר רײנעם רװח. אין סילע שסעם, װי פראנקםורס אם פײן, פינכען, שטוסנארט א. א. זענען די םארשטעלוננען געגאננען פיס לויםער אנשלאגן. א גרויסער דײטשער םארלאנ לאזס הײנסיקן חורש ארוים אויף זײן אײגענער איניציאסיװ א גאנצן בוך װעגן דער .הניםה* םיט אױפנעצײכ־סע רעפראדוקציעס און א גרויסן עסעי פונם בא- ריםטן פראנקפירטער טעאסער-קריטיקער, בערסאלד דיבאלד. נישס געקוקט אױף דעם אלעםען איז םען דא אין נערלין אין די סעאטער קרײזן און בײ די סישלעך םון די ליטעראסך קאםעס שטארק םסופק געװען אין דעם םעגלעכן ערםאלג םון גראנאװםקים סעאסער. דער איםפרעםאריא נארבערד סאלסער — א סעאטער-םענעדזשער פון א גאנץ גרויסן םארנעם — װאם האם גראנאװסקיס סעאסער אהער אראםגעבראכס, האט אלײן נישט געגלויבס, אז :ײ קאנען דא האבן א םאשעריעלן ערסאלג און האש פיס אלע טעגלעכקײטן געזוכט זיך סון דעם עגין ארויסצו• צודרײען. איצט האט דער אלסער דײםשער אימפרעסאריא אודא' חרטה, װײל גראנאװםקיס־םעאסער האט דעם גרעסטן םאטעריעלן ערםאלג פון אלע סעאשערס, װאס שפילן איצט אין בערלין. און װען גראנאװסקי זאל נישט םארסאלגן קײנע אנדערע *ילן, װי נאר געלס צו םאררינען, װאלם ער נעקאנט דא אלײן שפילן א םײנע פאר חרשים אן װאלט געםוכס נאלרענע געשעסשן. אין גאנץ