Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 322

17 זא ליטערארישע בלעםער 322 ם׳קוםס זןן אזוי שװער, און אזטםאל, — װי ס טרעםס בײ עכסע קינסטלער און דיכםעי• — קימס םען פיסן װילן בו שעלםן און םען בענסשס גאר... דער ײרישער טעאטער היןט גענופען ארויםאנסילעקן אלראם װיכשיקע, װאם דער דור פאר אים, די דורות סאר אים, הןןנן נעשאםן סאזיטיװעס און נעגאסיװעס אין ליסעראםור, אין םוזיק, אין שםײגער״לעבן. ארויסאנםסלעקן — אנער נישס סרײ״ םאשאנראשיש, גענוי-עםנאנראםיש, נאר גראטעםקארםיק, טעאםרא• ליש. נישט קײן דירעקסער הפשך סון ליסעראטור (װי דער פאםקװער םטאניסלאװםקי־טעאטער) און אויך נישס װי א קעגנזאץ, א סארלײקעניננ פון ליטעראטור (װי םאירןןװם סעאםער). שאסן אויף דער בינע נישס קײן קלאסישע סיסן םיס זײער נאנבן ליםערא■ רישן, סםיכאלןןגישן און שםײגערישן אנװוקם און סארװוקס, נאר סארשארססע, סארעקיקדיקע סבענישע געשסאלטן םיס די אלע באװענוננען, זשעססן, העװיתז, טענער און םאםיװן, װןןס דאס ײדישע םארגאננענע לעבן און די ײדישע קלאסישע ליסעראסור הןןבן געשאשן. דערבײ איז םארגעקופען אן איגסערעסאנטער גע- ראנגל בװישן טעאשער און ליםעיאטור, צװישן שסיל און רעאל• קײט, עװישן גרןןטעםק און סארגאזצקײט. ןןש די סתיתתריקע בוחות הןןבן געשסרײט בװישן זיך, געשסרײט אין די אויסירוננען בכלל און אינם שפילן פון אײנבלנע שוישפילער בפרס. דער טעאטער הןןס געװןןלט סכעםאטיזירן, װןןס שסארקער אויסלאדן רעאלע עלעםענטן, װןזס-פערער בויםשײלן אויסערלעכע לבושיס. אבער אין פראבעס פון שאסן, םון שפילן איז געקוםען דןןס נײע אנלאדן, דאס נײע אנשײלן אויף זיך הויטן און לבושים. און שסרעבנדיק אפשטױם;, נענירן, װעלנדיק ןןםיײניקן און זיך בא־ סרײען םון לאסטן און םון סויטע קאפיטאלן, הןןט םען גןןכםער םאר• שטײםם, סאראײביקט און סארהערלעכט שןןסנס םין םארגאנגענעם לענן• געקוםען ש;לםן און זיך גאר געניםען בזנסשן. נעװאלס דורך דער םארשםעלוננ שסעלן א ם ב ב ה דעם אםאי און גאר םוגםנײ ם ח י ה ם ת י ם נעװען. אין דאס פ לם םען בןױנדערס אין דער םעניעלע• םארשםעלוננ .סםעות בניםין השלישי׳״-אײנע םון די לעבסע שאםונגען סין דעם סעאסער. םענדעלע אלײן לאכס בעיקר פון בניםינען. 6ון סענדעריען. שסאס 9ון זײ, חויקס איבער זײ - אץ דער םעןםער סארהערלעגס זײ, דערהויבט זיי, רויס ארוים בו זײ בײם ב שויער א נעװאלדיקע ליבע, סיעסעם און בייבער. 6ין סויגעניכםםן און בבלניס, ײאם האבן ז ך געפלא־ דזשעם אץ דער לאננ-פארםשפסער םינעיאדעװקע, מאקסן זײ ארויס אין םיםבאלישע 6יגירן 6ין אםאליקע שרויםער און זו• צער, װאס נע£עלן, װאם איםפאנירן, װאם באגײםםערן. איך בין זיצער, אז דאםזעלבע איז געשען אויך םיס אײניקע אנ• דערע או־פירונגען 6ון כעאסער: נעװאלם אויםװעבן זיך אין נ*ך םער פארװעבס געװארן, געװאלם אויםק־יםלען זיך אין נאך־ששארקזר 8ארקײטלם נעװארן. איז א6שר נישם געװען אזוי דער גורל פין דער אויאירונג ,דרײ פינסעלעך/ םיס װעלכער ם׳האט, דוצם זיך, נעװאלט אפלאכן, אפחוזקן, םאר• םיאיסן דאס אלסע, און לסוף גאר בארײצעדם עם םיס נײע נױאנסן, םיס א נײער 6ארסי6וננ, פים א נײער באשסראלוננ. םאםן.שםיל, מאםן-םוײד. קאלעקסיװער העלד,-דאס איז. י פשםעות. מער־אננעםאסםן א1יף דעם ערשסן פעריאד 8ון גראנאיוסקיס שא8ן, בי װעלכן עס געהערן ,סס2 נויזנכי און א1יך ,כשופראכערין׳. אין אט די אארשםעלוננען האבן בעיכר פרעװאלירס םאסן־באװענונגען, םאםן-רבענעס אתם דןם יח־ד, א פינף יאי אין א זעקש־זיבן סארשײדנארטיקע אויפפירונגען. עס איז אינזער גרויםער םבענישער װונדער. און א בא• זונדערער װינדער איז עס, װאם ער איז געקיםען לכתחילה װי א יש מאין, און סון אזא זײט. פון װאנעט מיר האבן זיך אינגאנבן נישש נעייכש. שוין בעת דער גראניןװסקי-טעאטער האט געארבעס א־ן םזןסקװע, האש א־ינעד םין זײנע א־צטיקע ליטערא- ריש־ק׳נזשלל־־ישע טרײע ם־שיו־עי דאן פאר א נרויםן עילם גע• סאדלט דעם סעאשער אין נעװארנס: ,ןןש דער פרעםדער גוי (גראנוןװסקי) װעש בויען ײדיש טעאטערו״ װי א סרעםדן, זײטיקן, בופעליק-געקיפענעם ה׳ןס םעו גראנןןװםקין טראקשירם אויך סיל יא־ן שפעשער. ם׳איז דערבו געװען א סכ;ה, דער טעאטער זןןל א־ונסערםאלן אעטער דער השפעה פון פוסשע םראזן-דרעשער װןןם זײער בןןל און זײער װירקינג א־ז נענוג גרויס אין ראשנ! פארבאנד, אין ם׳הןןש אויך געדדאש אין דע־ איצטיקער טעאסרא• לער םןןסקװע, דער טעאשער זא׳ װערן בלויז א טעאשער אין דער ײרישער שפ־אך, נןןך א רעװןןלוביןןנערעי סתם-סעאסער, נא־ אין אן עדנערער, סלאכעיער ײדישער אויםלאגע. בום גליק ןןבער איז א. גראנןןװםקין נעלוננען ןןש די אלע שװעריקײטן גובר בו זײן, אין לכתחילה דערהאלםן און שפעטער דערהויבן דעם סעאטער בו אזא קינסשלערישער און קולםורעלעי טדרגה, װןןם איבערראשס איבס זײטיקע אין דערשיטערט אײגענע. םיאיז בײ די םפעביעלע םןןסקװער באדיננונגען און ששי• םונגען געװען א גרויס העלדישקײס זיך בו האלטן ןןן אויםהער בײ די ײדישע קלאסיקער — גןןלדםאדען, שלוס-עליכם, פרץ און םענדעלע, און זיך גישס אװעקבולןןזן אויף די פלאכעװאסערן פון .אקסועלערע׳ ,שלאנ־פיעסעס*, װןןם םוער־בעל.דעה-זאגער אץ בושויער־בײם-םיטגײער הןןבן פארלאנגט און נעפןןדערס. איבער- היפערן דעם הײנס, אויםפײדן דעם ס$ןג<נעבןןט און אלץ ביען יגיקה םון אםןןל, — דןןם אלײן איז שוין א באװײז פון םיםער פארשטאנד און שטארק־אנםװיקלטער קולטורעלער הױך. װע| ם׳הןןט ארום אלץ ,סארנײנס*, געריסן פונדאמענטן, געבונדן בריקן, הןןט דער ,פרעםדער, זײטיקעױי אלעקסײ גראנאװסקי זיך גרןןד נעקלאמערט ןןן די םריערדיקע זײלן פון ײדישן שאפן. און ס׳איז דאך געװים געװען א געפאר, אז ער םים זײן גאנבן טעא• סער זןןלן פיט די זײלן אוםגעװןןרםן װערן און אוםקוםען, און אויף ששענדיק. און דער סארדינסס פון א. גראנאװסקי, און דער נם איז, װןןם ער הןןט נעהאש איז זיך אזוי פיל אויםדויעתקראסט, עקשנות און שטארקן און קלןןרן װילן בו בלײבן בײ דעם, װןןס ער הןןט געהאלטן סארן אײנביק-ריכטיקן און װןןס ער הןןס םיט דער צײט גענוםען איבערצײנן די אלע, װעייכע הןןבן נישט סארשטא• נען און נישט געװאלט אים סארשטײן. * * * םען האש שטענדיק געברויכט דןןם װןןרם טאירןןװ, װען ם׳הןןס גערעדט װעגן דעם גראנאװםקי־סעאסער. געװים זענען דןן אין אײניקע אײפירוננען סינם ײדישן סעאטער םאשענסן און עלע• פענטן םונם טאיראװ״טעאשער. אבער דאס זענען נאר אײנבלהײסן, עסיזאדן אינם ײדישן טעאסער. אין דעם תוך, אין דעם עי;ר שײדט ער זיך—דער ײדישער טעאטער—שסארק ןןפ סונם רוסישן קאםעסטעאטער. דארט זענען סארבן-שפיל, באװעגונג.ריטם, װןןרם אין זשעםט דערפירט בו א זעלבםם״בװעק, זײ זענען דארט דער אנהויב און סוף סונם טעאשראלן לעבן. נישס קײן ןןפגאננ און נישט קײן אויסנאנג. אן קללה און ןןן ברכה און אן ןןסשסארבנ- דיקן לעבן און פון אן אויסגײענדיקן און געדאכטן, געגארטן. זןןרגלןןז טע>וטער-שפיל, װאס איז אלײן סאר זיך אן ענץ. און ד ןן, אינם ײדישן סעאשער, — לאסט פון דורות, הויקער סון א שסײגער-לעבן, װאס ס־װילס זיך ארןןפװארפן, ארויסרײסן, או|