Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 321

321 ליטערארישע בלעטער 17 זא בדחן, װעלכער איז, אגב, נײ אונז עעטײלם אױף עװײען: אײנעד אויף דער ערד, דער בװײטער שװעבס אין דער לוסטן. דער נװײסער דערגאננט דעם ערשטן. םיר האנן אין דער םארשםעלוננ זײער סיל ארײנגעלײגט, םיר הןןנן זי רעסעטירט א 2 יןןר. — װערס נישט דערדריקט די סערזענלעכקײט סוזם אקטיאר בײ אײןו — א םדאנע, װאס ס׳שםעלט אונז אסט. ןןנער איר אלײן האט דא אין בערלין געזען נװײ אקטיארן אין באזונדער אװנטן שסילן אײן און די זעלבע ראלע און איר האס זיך איבערצײגם, אז דןזך שסילט יעדער אײנער װי ער קאן, װי עם גים זיך אים אײן. די סןןרשסעלונג איז אויסגערעכנט אין אלע פרטים, קײן אקטי&ר טאר נישט םשיג־גבול זײן דעם נװײטן. יעדער אײנער האט זײן ראם און שסילט װי ער קאן אין זײן ראם. גרי צו רעדן װענן דעם גאנצן טעאסער, מוז מען זען די אלע םןןרשסעלונגען, װײל יעדע סארששעלוננ הןןט זיך איר כאראקטער, איר סשיל, אירע סצענישע רײכםיםער און אוצרװז... איז געװאקסן צוזאםען םיטן קןןלעקסיװ, ער איז געװאקסן םיט זײנע םאסן-סצענעם. און דערבײ אױ נעקיםען די קאנססרוקציע אין טעאטער. גראנאװסקי האט גענוםען אויםנוצן דעם גאנצן חלל אויף דער בינע-דער ״ססס 200* איז אונזער סרןןגראםיםארשטע- לוננ, ״די כישוםמאכערין * — אונוער ■{ גיסעםט םןרשםעלונג. ״בײנאכט אויסן אלטן םארק׳ איז סון די טיסםטע סארשטעלונגען בײ אינז. דער טעקסש איז דארט גןןר װײניק. גראנאװסקי האס םון די אלע װאריאנטן געשאסן א נײעם טעקםס. אהער קוםט די הערלעכע םוזיק סון אל. קרײן. עם זענען צװײ טײלן אין דער סארששעלונג: דער אסשטארבנדיקער טאנ אויסן אלטן ײדישן םארק א.ץ דעד אויםייאכנריקער ײרישער בית עלםין. עם אױ אויסגעסאםם װי א םיססעריע. דןןס ײדישע לעבן אױ װי אין א טעםםן װינקל. קײן שום אויםװעג. ם׳איז םינסטער אויסן אלטן םארק, םענסשן שאשנס, אלץ איז צעסוילט. עם אױ אזא רײכע אין אזא מראנישע סןןרשסעלונג, — װען איך דערכאן זיך איצס װעגן איר, — װערם םיר קאלט אין די איברים. ס׳איז נישסא קײן שום האםנונג. און דערשײנט ערגעץ-װו עסעס א שײן, א ליכס, דערשטיקט עס דער דוד בערגעל־־םאו װעמ דעבם גראנאװםהי טעאטער צדדים צוזאםעננעגאםן אין א קאלאסאלער הארמאנישער קראסט, און םםש באװיזן װונדער. װ ו נ ד ע ר, װײל געבן מענדעלען אויף דער בינע איז ביזן קאםער.טעאטער געװען נישס קײן קלענערע סאנטאזיע, װי די םאנטאזיע םון בניפינען אנצוקוםען צו די רויסע ײדעלעך. אין ״מסעות• הןןבן זײ געגעבן נישט נאר דירײזע, נאר אויך פענדעיען. זײ הןןבן מענדעלען נישט סעקולאריזירס, בעופ• אוסן נישט אויסנעשײלס םון זיין ספעציסיש־ײדישלעכער סארם און דאך אים געםאכש סארשנענדלעכער, דערגרײכלעך אםילו םאר דער נישס׳ײרישער װעלט. — טויזנטער געזעלשאפסלעכע א.ין פאליטישע םרײדן—זאנט בערנעלראן — סארשאסט דער בעאסער איצט פיט זײגע גאכט• שפילן אין אײרןןפע. און אײנע םון די דאזיקע סרײדן איז אן שום ססק די קאנטראלירונג איבער דער אירקראםט סון דער ײדי• שער שפיאך דװקא דא אין דײטשלאנד. אין דער צײט. װאס די שפראך האט אזױ שײן געקלוננען אין פויל סון דעם ײדישן קא• םער-ארטיסט, אין דער צײט, װןזם אלע האבן זיך אין אס די קלאנגען אײנגעהערט, האן זיך צו םיר אין טעאטער געזענדס א םיסגלידער םון דער דײסשע־ אקאדעכיע, — דער באװוסטער שוישפילער אלםרעד דעבלין (א ײד, װעלכע איז מלחפה-צײט געװען אין װילנע, זיך באקאנט מיט ײדישן םאלקלאר) און מיר םודה געװען, אז ער טארשטײט נישט קײי אײן װארט. װען איך האב אים געזאגט, אד איך דאנק אים זײער דערסאר, װאם ער האט םיר געזאגט, האט ער צוערשט גישט סארשטאנען םארװאס איך דאנק אים. איך האב אים דאן ערקלערט, אז זײן נישט-סאר- שטײן איז אן ענסםער אלע שונאים םון אונזער פאלקס-שפראך, אלע רכילותניקעם, װאס האבן די הע ה צו זאני, אז די ײדישע שפראך איז א זשארגןןן, אץ אין בעםטן סאל — א דײטשער דיאלעקס.- נ• מ■ מיר הןןבן םיט בערגעלסאן אײניקע םאי אױםםירלעך גע- שםועםס װעגן דעם טעאטער. נאך .סס2 פויזנט״ איז ער געװען אין א געװיסן זינען צוריקגעהאלסן. נאך מענדעלעם .כסעות׳ ןןבער איז ער ארױם סון די כלים. פיר באגעגענען זיך װידער, פען שםועסט װעגן םארשידענע םראגן א ן ענינים און אלע םןןל דרײט זיך אריבער דע שם׳עסאויףדעם שפיל. בערג;לסאןזאנס: — דעם קאםער־טעאסער קאן איך נאך סין דייערשטע יןןרן, װען ער הןןט אננעהויבן צו שפ לן אין *םאסקװע די ערש• טע זאך — שלוסעליכפס ״פזל־טוב׳, װו ױאםהי האט געגעבן א גלע־צנדיקן ר׳ אלטער, אן אפזעװויגענעם, *אי אפינעםןיםטענעם, אזא םין געשטאלס איז גארנישט נעײען או־ף דער ײדישער סצענע ביז אים. פון דעםאלט אן האס דער סעאסער אדורכגע• םאכש א קאלאסאלן װעג. א. גראנאװסקי האש זיך ארו־סגעװיזן םאר א רעזשיסער, צו װעלכן (בעיקר בעת ער פירט ארו־ס נעגא. סיװע זאכן) ם׳אױ שװער צו געשי עו א גלײכן צװישן די גרעסטע װעלפ-רעזשיסערן. פ*ר דער צײט האבן זיך אין דעם סעאטער- קאלעקביװ אנטװיקלט אײניקע קרעסטן — װאםסי, זוסקין א א. עם איז אװעק א םין קאמף (א קאמף דורך ארבעס) צװישן רע• זשיסער און די דאזיקע קרעפין. און בײ יעדער ארבעס האט דער רעזשיסער אן װערםער געזאגס צום ארטיסדז ארויסשסעלן דעם קאם םינם גאנצן קאלעקסיװ װעל איך דערלאזן נאר דאן, װען דו װעסט שפילן בעסער םון םיר, ד. ה. םון םײן רעזשי. ס׳איז א פערםעסט צװישן רעזשיסער און שוישסילער, און אט די םאר• םעסשוננ אױ אינסערעסאנטער געװארן דערפיט, װאס אין דער זעלבער צײט האבן בײדע צדדים געשטײגערם. נראנאװסקי —אלס רעזשיסער, װאסםי אין זוסקין — אלם שוישפילער. אין דעם שטיק ״פםעית בניפץ השלישי״ איז םארגעקיפען א פערקװירדיקע זאך, אנשדאס צו באזינן אײנער דעם צװײטן, האבן זיך בײדע דער גרויסער םצענישער װרנדער. נעמען אלײן, און ערשט דאן װערט קלאר, װאס אזוינס א. גראנאװםקי מיס זײן קאלעקטיװ האבן אויפגעטון. איך צין זיכער, אז א גענויע סארשטעלונג װעגן דעם טעאסער קאן מען האבן נאר דאן, װען מ׳באקענט זיך מיס א ל ע זײנע אױםסירונגען. איך האב געזען, לײדער, נאר צ װ ײ — שלום׳עליכמס .ססס,ס20' און מענדעלעס ,מסעות בניםין השלישי׳. אבער די סארשײדענע אסיציעלע (און נאך מער — די נישט׳אסיציעלע) שםועסן מיט גראנאװסקין און פיס די שױשפילער האבן דערגאנצט און םארסולט די בלויזן צװישן ,ססס,200' און ״מסעות׳, — א קינסהלעריש סצענישער פהלך םון איך האב װעגן דעם םאסקחער ײדישן קאמער־טעאטער געלײענט כמעט אלץ. װאס מען האס װעגן אים און זײנע אױסםירונגען געשריבן אין דער סארבאנדישער און אין דער חוץ׳לםארבאנדישער פרעםע, איך בין באקאנט מיט די אײניקע באזונדערע ארבעטן װעגן דעם טעאטער, איך האב געהערט זײער סיל װעגן דעם טעאטער םון מענטשן, װאם האבן א־ם זײער ליב און שטארק םײנט, איך האב אײך נעזען אמאל זײן ערשטע שלום־עליכם־םארשטעלונג.—אבער דאם אלץ איז װײניק, זײער װײניק, כדי צו װיסן. סילן אין סארשסײן דעם ראסקװער ײדישן םלוכה־טעאטער. םען דארף דעם טעאטער זען, אוים•