Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 320

7| זא ליטעו )ןריעע בלעטער 320 פראגע, װאס ס׳װילט זיך פרעגן. איז כײ אײך דער רעזשיסער נישט קײן אלײנהערשער, אונסערדריקט ער נישס דעם ארטיססז אי1 דער ארטיסט נישט געפענטעט דורך אײער רעזשיסערז מיכאעלס װארפט א שארפן בליק אויף מיר און זאגט: — דןןס איז א. ״רויבער־געשיכטע׳ װעגן דעם, אז בײ אונז אין טעאטער װערם דער שוישפילער באגװיננען פונם רעזשיםער. פארשטײט זיך, ס׳איז דןן א שטרענגע גײכענונג, פונקט װי אין א מוזיק קאמפאזיביע זענען דןן געװיםע געזעג■ לעכע גרענעצן, פונקט אזוי װי דאס םבענישע קעסטל, דער םצענישער רוים הוןט א באגרענעגסע גרױם. װאם איז אזוינם רעזשיסערישע ארבעס אין טעאטערז עס איז דזןס שאסן םבע■ נישע בוי־שטאף םארן שוישפילער. װ$ם איז אזוינס דער שוי• שפילער פארן רעזשיםערז עס איז געװיסער בוי״שטאף, פון װעלכן עס מוז געשאפן װערן א געשטאלט. זאלן זיך יער רעזשיםער און דער אקסיןזר נישס רעכענען אײנער מיטן אגדערן, נישט נעמען אין אכט די אײגנארסיקע באזונדערקײטן פון יעדן אײנעם. ױעט דאך ארויסקומען נישט קײן פזןרשסע■ לונג, נאר א קאסאסטראפע. פאר דעם צושויער, װעלכער איז געװײנם גו דראמאטורגישער אדער שוישפילערישער דיקטאטור, איז שװער בובוגעװײנען זיך צו דער קינססלערישער און ןןר■ גאניזאטארישער ראלע און באדײסונג, װעלכע עס שפילט און עס האט אין טעאטער דער נײער רעזשיםער, און דערסאר שפראצן לעגענדעס װענן דעם נײעם שקלאף אין טעאטעד — װעגן דעם נעבעכדיקן, סאררודסטן שוישפילער. דער מעטאי איז א נײער, און די, װןןס װעלן זיך צוקוקן נןןענסער צו דעם נײעם טעאטער, צו דעם שפיל און צוזאםעגשפיל, װעלן אױפהערן צו גלײבן אין ןןט דער בבא־מעשד״ אז דער שוי• שפילער איז פארשקלאםט, און — גיט צו מיכאעלס — בעת די צענדליקער און צענדליקער רעפעטיציעס און דערנאך — בעתן שפילן גופא נעמט דער שוישפילער םון דער אױפפירונג דאס, װאס ער באדארף, דאס, װןןם זײן טאלענט םארלאנגם םון אים, און דער רעזשיסער פארשטײט עם און ער גיט עם אים. ין וועגן טעאטער װאס םיר האבן אױפגעפירט, האבן מיר געהאט א נרונס-אירעע. אין ״בײנאכס אױפן אלטן מארק״ הןןנן מ־ר נעשטעלט א םצבה דעם אלםן ײרישן לעבןן אין ,םסעות בניםין השלישי׳ אסנעװןןרסן די ארעפקײט, די נארבע, װאס הענגס װי א קללה אויף אונז, און אין ,מנחם־םענדל״ האבן םיר באגראבן די דאן-קישאםישקײם — און דערבײ האבן םיר באװיזן אימעטים דעם אלטן'שטײגער, די בורזשואזע װעלט אין שטארק-נעגאטיװע פארמען. איר האט דןוך געזען, װי מיר טראקטירן די גבירים אין ,ססס.ס20״. דאס סאזי- טיװע פינם ײדישן לעבן, לויט אונזער םארשכײן, װעס ערשם ק םען אין א;נ:ער: װײטזרדיקע אויפפירוננען. אזן צי איז געװען בײ אונז א בהדרגהדיק װאקםן,—פרעגט איר? געװיס. אין וײ ערשטע ארבעטן זענען די באװענוננען געװען םעכאנישע. בכלל זענען די אפאליקע ערשסע םארשסעלוגגען געװען לאבאראטארישע, סטודיאלישע. ס׳זענען געװעןיפריער םאר■ שטעלוננען םיט עטלעכע מענטשן, אײן פלאך, ם׳זענען דערעיקר גענעבן םאסקעס פון אײנצלנע פערזאנען. ם איז געװען אלץ אין םיניאטור. אויך די באװענוננען זענען נעװען פער פרימיםיװערע, הנם גאנץ-שארפע און אונםערגעשטראכענע. םען האס אפנעטון א קאלאסאלע ארבעט אין ארויסברענגען דעם ײדישן זשעסט, אנאליזירן אים, דערפירן אים פון דעם אנהויב ביז דעם סוף. און ו גלײכצײטיק איז געלײגט געװארן *ויפפערקזאםקײם אויף דעם װארד; דאס װארט, װאס װערט נעבוירן סון א פויזע. שפעסער א־ז גע- לעגן דער װעג אין םאסן-םארשםעלונגען. דער קאלעקסיװ האס אויםגעלעבס און געװארן ארום דעם יחיד א יש. א גראנאװסקי — און װי איז געגאנגען די סצענישע םארקעפערונג אין װײטערדיקע אויפפירונגען, פרעגט אירז בײ אונז האבן זיך פאראלעל אנטװיקלט די פארמען םון די פארשטעלונגען, די טעכניק, דער דראמאטורגישער בוי, דאס אויסנוצן מוזיק, דאס םצענישע עקספלאאטירן דעם בוי, דער בוי פון געשטאלט. דאס, װאס ס׳איז אנגעמערקס געװען אין .כישוםמאכערין׳ און אין .200 םויזנט׳ װי א מאניפעסט, איז שפעםער פראקטיש פארװירקלעכט, סארטיפט און פארשסײפט געװארן אין די װײטערדיקע ארבעטן פון טעאטער. איצט שטײט דער טעאטער פאר ז־ין גרעססער אויפגאבע — געבן דעם מאדערנעם גע־ שםאלט, דעם הײנטיקן רעװאלוציאנערן פאטאס און שוין אין הײנטצײטיקער, קאנקרעסער סביבד״ — פון װאנעט קומם אט דער םעםטער װילן פון ארבעטן בײ א־־ך. דער באװוסטזיניקער גאנג, די עקשנותז — ם׳קוםט פון דער גליקלעכער באגעגעניש פון א. גראנא׳וסקי מיט די ארטיקע טוער אין ראטנפארבאנד. באװאסנט מיט גרױםער טעאטראלער ערודיציע, מיט׳יונגע, פםעט נישס• געריכסע כוחות, מער אײראפעער, װי ײדישלעך <אין ענגן זין פון װארטו), םיט שארפן אויםנעםען געשעענישן. םיט א שטארקן װילן און כאראקטער צו טון ארבעם, — איז אים געלונגען מיס דער הילף פון די בעסערע פוחות אין אונזער סביבה צו שאפן דעם טעאטער. ארום סעאסער גרופירן זיך גרויסע סא־ ציאלע סימפאסיעס. ם׳איז דא א געזעלשאפט ,סרײנד פונם ײדישן מלוכה־טעאסער׳, עם זענען דא איבערגעגעבענע פרײנד, װאס טוען פיל פארן טעאטער, ס׳זענען דא צושויער, װזןס פ־יערן יובילײען פון 50 סאל זען .פישופמאכערין׳ אדער ,200 טױזנט׳ז א דאנק זײנע אוםגעהויערע סעאסראלע פעיקײטן (ם׳איז םיר, האלט איך, דערלויבט צו רעדן אזוי װעגן דעם, װער ס׳איז מײן לערער אי־ן פירער אין משך פון סנ יןןרז), איז א. נרא■ נאװםקין געלונגען צו געפינען אזא פרישע, דורשטיסע אוידי־ טאריע, אזעלכע פײערדיקע חםידים פון דעם טעאסער. — און אויב אזוי, דערלויבט םיר צו שטעלן אײך א ארטיסט 3 זוסה נאך םיכאעלס-װאפסי איז ב. זוםקין פון די טאלאנטפולסטע ארטיסטן* אין דעם ײדישן םלוכה-טעאשער. ער שפילט אויך די הויפש-ראלן אין די אױםפירונגען. ער טײלט זיך גלײך ארויס םון דעם גאנצן סעאטער-קאלעקשיװ. זײן םאלאװײטשיק דער שדכי אין שלום״עליכפם .200.000* איז א םײםטער־שטיק. אין .פ־שופ• מאכזרין׳ שפילט ער די באבע־יאכנע, אין ,םסעות״-םענדערל די ײדענע. ער איז א יינגערםאן םון עסלעכע און צװאנציק יאר, א הארציקער פענפש, א ױגגער ענטוז־אסט סין ײריש טעאטער, פ׳ן ײדישעי קילשור, פ=ן ײדישן װארס. ער רויטלט זיך אוןשעםט זץ׳, װאש מ תיל א ם אינסערװױאירן. פ־ענם, ואנש ער, נראנאװ■ סקין, שפועסט פיס פיכאעלס־, זײ װעלן אײך מער און קלארער זאנן װעגן טעאםער און װעגן זײנע אויפנאבן. אבער אז םען צע־ שםועסט דך, זעס םען, אז ער האט אויך װןןס צו זאגן װעגן טעאטער. — װאס אונוער טעאטער האס ביזאהער אױפגעטון, און אין װאם ם׳דריקט זיך אוים זײן רעװאלוציןןנערישקײטז אין דער ,כי־שוס- םאכערין * איז בײ אונז דא *אזא פין םראזע: .נעששארבן דער אלטער ײדישער טעאשער*, און פען רופם דערבײ אויס ,בר ך דײן האםת״.—אט אין דעם ליגס דער עצם און םהות פון אונזער סעאסער. אפילו װען םיר געםען אלטע זאכן, רעכענען פיר זיך נישט םיטן אינהאלט. םיר שלאגףארוים םון דעם אלטן נײע. פרײר, םאסן־םרײד און םיר שלעפן-ארוים אויך דןןס קאםישע, נארישע, עקלדיקע סון אלטן לעפן, םון אלסן שםײגער און װײזן עס דעם עולם אין א נײער שסרענג - גרןןטעסקער סןןרם. אין יעדער זאך,