Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 319

319 ל'ט*ר#רישע נלעטע 7ו זא האלבע װערטער, האלבע טענער — אויםגעשפרזןכענע, אויםגע• ברויזטע סןןגיאלע געפיל[! אנשטןןט אײנגלנע העלדן םיס אײ• גענע, רײן-םוביעקטיװע. באגרענעגםע איבערלעבענישן — םרײד• םולע םאםןיבאװעגונגען מיט זײער רויש, כיט זײער טאנגן אויף חורבות םונם אלטן, מיט זײערע גרויםע םןןביאלע הןןם־ נונגען און ראגיןןנעלער אקטיװקײטו $נשטןןט טיםן — סןןביאלע געשטאלטן, אונטער װעלכע ם־פילס זיך דער ןןטעם םון גרױסע םענסשןימאסעס, םון מענטשןיקןןלעקםיװןז ןןנשטןןט משפחה• בוזאמענשטױסן, ןןנשטןןט ,טשעכאװטשינע*, ןןנשטןןט טרײער און אוםעט — גרויסע געזעלשאפטלעכע װידערשפרוכן, װעלכע שאםן דעם הינטערגרונד םאר דער גאנגער םבענישער האנדלונג. דער העלד םון אונזער ״ססב טויזנט״ איז נישט שימעלע. נןןר .עסך*, ןןט דער באגריף, װןןס איז בײ ש*ע געלעגן אין דעם װערק װי א טױטער קאפיטאל, און נאך דעם, װי דאם סעאסער האס אים סארקערפערם—איז ער ארײן אין קולטוריאיני װענטאר םון דעם נײעם ײדישן לעבן. — ליבער װןןססיז םאר מיר איז קלאר דער מהלך פון דער ערשטער ש*עיםןןרשטעלונג ביז ,200 טויזנט׳. דערקלערט מיר. איך בעם אײך, דעם װײטערדיקן גאנג ביז אײער לענ■ סער אויסםירונג םון מנחם מענדל. װעלכע סבענישע םיסלען זענען געברויכט געװןןרן שפעטער, װאס םריער זענען זײ נ$ך נישם געװען קלןך פאר אײך אלעסען. — עם איז א װיכטיקע םראגע און מ׳קןןן דערםון םיל רעדן. מיר זענען םון אלעמאל געװײנט גו קלאסיםיבירן די דראמאטישע שאםונגען לויט באשטימםע סןןרמען, וױ קןןמעדיע, טראגעדיע, ןןסערעטע. װןןדעװיל, בוםןןנאדע א. א. װ. מיט ןןט די אלע סןןרמען איז איגט בםעט װי אומםעגלעך זנו כאראק• םעריזירן דעם תוך םון א סןןרשםעלונג. מיר הןןבן אײגענע נעמען: פרבעס .בײנאכט אויםן אלםן םארק״ רוםן מיר סראגי• שער קארנאװאל, מענדעלעם ״מסעות* — רירנדיקע עפאפײע, ,סס2 טױזנט* — מוזיקאלישע קןןםעדיע, .סרואדעק* — עקס• בענטרישע ןןפערעטע, מגחםימענדל (דער לזסס־מענסש) הןןט שױן בײ אונז גןןר א מןןדנעם נןןמען — װאריאביעם אויף דער םעםע שלוםיעליכם. — זוכנדיק די מיטלען װי שארםער און װי נולטער אויסצודעקן דעם טראגישן אינהאלט פונם םארגאנגענעם ײדישן לעבן, זײן םארמשפםקײס בײ אונז אויף אונםערגאנג, הןןט דער סעאטער באװיזן א גרויסע סילםאכיקײס אין דעם ארויםבאקומען נײע סםימולן אין זײן אנטוױקלונג. שלײםן די געשטאלטן, םארםולקןןםען די סצענישע מיטלען, אדויסגעםינען נײע סאזױאלע קערנער, װןןס זענען סארבןןרגן אין די גרויזאםע, ןןפטיאנעקדןןטישע קלאםישע געשטאלסן, — ןןס דאס איז געװען אונזער װײטערדיקער גאנג. טראניקןןםיש■ קײט — דןןס איז דןןך אײנע סון די דערשײנונגען, װןןם זעוען אזוי כאראקסעריססיש םאר אונזער איגסיקער עפןןכע. נעמס אונזערע אײנגיקע אויםפירונגען: דער טראגישער קארנאװאל םון פרבעם ״בײנאכס אויםן אלטן מארק*, די געשיכטלערע סאראורםײלסקײם םון םנחםימענדל, די לעזונג םון זײן פרןן• בלעם, װי םיר זעען עס בײ אונז — דער בירא־בידזשאן אין ברײטן זין םון װןןרט, הכלל, די טיםסטע םארבינדונג םון די טןןגסעגלעכע פןןליסישע און געזעלשאסטלעכע ארבעסן ם־ס דער סבענישער טריבונע, אױםנעםען די לײדן און םרײדן םון אונזערע קלאסיקער אזױ, אז זײ זןןלן קלינגען הארמןןניש םאר דעם מײנטיקן גושױער — ןןט דןןם איז געװען די הויפם• אידעע בײם םארקערפערן די װײטערדיקע רײ םון די קלאםישע װערק אין אונזער טעאטער. זײט די ײדישע קלאםיק און װארטן אויף די דראמאטורגישע שפרןןבונגען, װןןס מוזן אױסװאקסן אויף דעם רעװןןלוציןןנער• בעאקערטן כןןדן, ןןדער—ביז יענער צײם—באקעמםן די אלםע דראמאטורגישע פןןזיגיעם און פעסםונגען און ברענגען זײ אין זײער באגײסן תוך גו דעם נײעם זיושויער. אנדערש גערעדט — איבערשאצן די אלםע װערטן און דװקא אין ןןט דעם פראצעס געסינען די אײגנארטיקע םןןרם םאר די ײדישע טעאסראלע ארבעטן. אונזער טעאטער איז געגאנגען אױף ןןט דעם צװײםן װעג. דער שפעסערדיקער גאנג סון םעאטער איז א גאנץ-פלאנמעסיקער. דאס סעאטער איז געגאנגען צו א. גןןלד• פאדען (״בישוםםאכערין*, ״דןןם צענטע געבןןט*), צו שלוםי עליכם (״200 סויזנט* און ״מנחםיםענדל*), צו פרץ (״בײנאכס אױפן אלטן םארק״) און צו מענדעלע (״םסעות בניםין השלישי״). דןןס םעאטער הןןט אזױ׳אױם טעאטראל םארקערפערס די קלא• סישע געשסאלטן סון אונזער קלאםישער ליסעראסור. — דןןס טעאטער האט געזוכט אין די װערק די סןןציאלע מןןטיװן, די םןןציאלע דראמאסורגישע און סצענישע צוזאמענשטױסן. אזוי אז דאס װערק איז כסדר דערשינען אין א נײעם סןןציאלן ליכס. דאס סעאטער הןןט אויך געפרוװס צו װענדן זיך צו מןןדערנער דראםאטורגיע און טאקע געשטעלט זשול רןןמענם ,טרואדעק*, א. װעװיארקעס ״137 הײמען• און ל. רעזניקס ״אױסשטאנד*. איר װײסס דןןך, אז בכלל איז די דראםאטורגיע אײ דאסנסארבאנד געװאקםן לאנגזאם, םיל לאנגזאמער פון דעם װוקם פון דער טעאטראלער קולטור. ם׳איז ערשט א 3-2 יןןר, װי די דראמאםורגיע הןןט נענוםען אפהאלסן אירע ערשטע נצחונות (ליובאװ יארןןװאיא, םיאטעזש, ראזלןןם, ברןןניעפןןיעזד א. א.). אין אונזער ײדישער דראמאסורגיע הןןט זיך ערשט איצס באװיזן אן אינסערעסאגטער פרוװ פון א. קושנירןןװ ״הירש לעקערם*, װןןם װעט געװיס דינען װי א התחלה און װענד־פונקט אין דער ײדישער רעװןןלוציןןנערער דראמאטורגיע. — די גאנצע לאםט םון איבערארבעטן, אינםצעניזירן, צוסאםן דעם טעקסט סון די קלאםיקער צו די אױסגאבן פונם נײעם טעאטער איז געםאלן אויף י, דןןברושין (דער ליטערארישער קןןנםולסאנס פון אונזער טעאםער). אס די שװערע אויםגאבע הןןט ער אויסגעםילם םיט אחרױת. ער םארײניקט אין זיך גרױם קענטעניש, ליסערארישע ערודיציע מיס אן אומגעהויערן חוש און םארשטאנד םאר דער בינע און אירע ליטעראריש• דראמאטורגישע באשטאנדטײלן. די ד ר י ט ע אויםגאבע איז געװען לעזן די סראגע םון טעאסראלן מעםןןד. עס איז די סראגע װעגן ריכטונג, געשמאק. מיר האבן םאר זיך געהאס דעם איגדיװידואליכס׳ש געשסיםטן סעאסער מים זײנע קלײנבירגערלעכע השגות און הנאות, מיט זײן רײןישםובישן חשק,—דןןרם װו די געשטאלסן םלעגן װערן טיסיױרס, דןןרט װו דער אידעאל איז געװען א םןןסןןגראסישע ענלעכקײט צום לעבן א.א.װ.-דער נײער צושױער, װןןס הןןט ערשס צעשמעטערס די עטישע יסודות און שסײגעריסןןרמען סונם ביזירעװןןלוציןןנערן לעבן, דער צושויער, װ$ס הןןט גע• נומען לעבן מיט א נײעם טעמפ און געןןסעמם מיט א סיםן ןןסעם די קאפריזע סןןציאלע לופט, הןןט געװןןלט און םארלאנגט סץ ז־ער בינע אן אנדער צוגאנג, אן אנדער מעסןןד. געפינען דעם מעסןןד, געסינען די סצענישע שפראך םאר דעם נײעם צושויער — דןןס איז געװען א םאקטןור, װןגס הןןט געװירקט שטארק אויף דער גאנצער אנסװיקלונג פונם מאסקװער ײדישן םלוכהיטעאםער. איצט קןןן מען שױן דעם םעסןןד אנרוסן מיט זיין ריכטיקן נןןמען — עס איז דער בעסאד פון ס צ ע נ י ש ן םןןציאלן אנאליז. אנשטןןט אינדיתידועלע שטימונגען, 1