Literarishe bleter · 1928-04-27 · 17 (27.4.1928) · p. Seite 318

7! זא לימורןןריוז נל***ר 318 פראקטיש סירן מיר אוים די דןןזיקע אױסגאנזג אױף אזא אוםן: בעת םיר קומען צו א הסכם ננוגע א פיעסע, לײג איך םאר א םצענאר, װאס אויף זײן יםוד שאף איך נוזאמען מיט מײנע דראמאסורגישע אםיםטענטן דעם טעקםם סארן אקטיאר. דעמןלט װארף איך אן א סקינע סון דעם אקסיןןרם פארטיטור. אין יעדערער, װאם באטײליקט זיך אין דער אינ• סצעניזאניע— דער קאמפאזיטאר, דער מאלער, דער טעכניקער— באקומט זײן גאנץ גענוי אנגעצײכנסע אויסגאבע, װעלכע ער •האט אויםבופירן. װאם שײך די פרובן, קוםט סאר די ארבעט אויף אזא אופן: ראשית מוז דער אקםיןר באהערשן דעם טעקסט און די םעלאךיעס, ער מוז אויפנעמען דעם עיקר־ריטם פון דער פארשטעלזנג, ערשט דעםןןלס װערט ער געבראכט אין באװעגונג. דורכשניסלעך קומען פאר פרובן פון יעדער שטיק הונ־ דערט און פופניק מאל, זןבער קײנמאל נישס מער װי בװײ הונדערש און פופניק מאל. דאס װענדט זיך אן דעם, װי װײם קאמפליצירט עס איז די אויפגאבע און װי גיך די אקטיארן באהערשן דאס בילד און די שײכות צװישן אלע טײלן. דןןם זענען די יסורות, לויט װעלכע מיר ארבעטן און אויף װעלכע דאס טעאטער בויט זיך שוין גאנצע צען יאר. און מיט דעם טעאסער לאזן םיר זיך ארוים די טעג אויף א לענגערן טורנעע איבער דער װעלט. אויך די דראמאטישע ליטעראטור שםעלט פאר אונז פ$ר נאר א מאמענט םון א הארמןנישער גאנצקײט און זי באקומט נישט קײן זעלבםטשטענדיקע באדײטונג. מיר בארעכענען גענוי (ןדער מער־װײניקער, לכל־הדעות שטרעבן םיר דערצו) די געזעצמעסיקע קעננזײטיקע באציונגען פון אלע עלעמענסן און װארפן זײ אונטער דעם עיקר־געדאנק, װאס איז אוגזער אײנציקע אויפכאבע און אונזער אײגציקער ציל. װען איך נעם זיך צו דער אויפפירונג פון א װערק, איז מײן עיקר־אויפגאבע צו װײזן דעם באזוכער, װי אזוי מיר םאםן־אויף און פיר פארשסײען דאס דאזיקע װערק. די גאנצע אסמאספער און די גאנצע װעלט, אין װעלכע אונזערע העלדן לעבן, און דעריבער איז גאנץ בארעכסיקט, װאס בעת דער םחבר װייזט נישט די מיליע (וױ למשל אין ,טרואדעק׳ פון זשול ראמען), שאף א י ך פון מײן זײס דעם םיליע, איך שאף, הײםט עס, װאריאציעם איבער ראמענס םעמע. איך טו עם דערפאר, װײל איך האלט, אז א בינע־װערק, װו עס װערט נישט געװיזן די .לופט׳, אין װעלכער די האנדלענדיקע פיגורן לעבן, איז איבערפליםיק און עקזיסטירט נישט בכלל סארן םעאטער. םאר די פארשטעלונגען קלײב איך אויס בלערלײ דרא■ מאטישע אויסדרוקס־מיטלען (דראמע, קאמעדיע, אפערעטע) לויט דעם, װאס דער ארער יענער בינע־מאמענט רוקט ארויס אין פאדערגרונט. ועם טעאטער טעאטער, פון דער ערשטער ש׳ע־סארשםעלונג ביז צו די לעצטע ארבעסן, זענען געװען און עם האבן געװירקט געוױםע םיבות, װאם ה$בן געשאסן צײטנװײז א פלאנמעסיקע באװעגונג אין דער אנטװיקלונג, װי אױך באשטימטע אפנײגונגען און זיגזאגן, װי איר האט עם אנגערוםן. װאס זענען עם געװען פאר א םיבות, אדער ריכסיקער, װאס סאר אן אויפגאבן זענען געשסאנען פאר אונז און געםאדערם זײער לײזונגז קודם־בל — עם איז שוין באװוםט, אז דער מ. ײ. ם. ט. איז אויםגעבויט געװארן (נישט דער בנין, פארשסײט זיך) אויף א לײדיקן $רט. א. גראנאװסקי, װען ער איז צוגעטרןזטן םיט א ס1 יןןר צוריק צו שאפן דאס סעאטער, האט נישס געטראסן פאר זיך נישט קײן שוישפילער און אויך נישם קײן צושויער. םיר האלטן. אז דאם װאם דער אלםער טעאטער האם איבערגעלאזן בירושה, װי אין זין סון ארטיססן, רעפערטואר, װי אויך אין זין םץ טעאטער־געברויכער. — האט נישס געקןןנט דינען סאר א װענד־ פונקט פאר דער ערנםסער און הויך־קװאליפיצירטער נאציאנא־ לער קולסור, װעלכע האט זיך אויםגעװאכם און געשריען צום לעבן צוזאמען מיט אלע כתות םון דער רוסלענדישער רעװןן• לוציע. די ע ר ש ס ע אויםגאבע איז דערםאר געװען א רײן־ דערציערישע-שאסן און בילדן דעם שוישפילער, רעפערטואר, זוכן די פארפען פון ײדישן זשעםט, האװאיעס, באװעגונגען, קלאנגען א. א. װ. און דער ערשטער ןןװנט, װעלכן איר הןט דערמאנט, איז טאקע געװען — ד$ס םארעפנסלעכן די ערשטע רעזולםאטן בײם לעזן די דןןזיקע אויםגאבע. די צ װ ײ ט ע אויסגאבע איז געװען א קולטור־טעאטראלע — שאםן דעם רעפערטואר. די גרויםע איבערקערעניש - האט, לויטן געלונגענעם אויסדרוק םון מ. ליטװאקאװ, געשםעלט ד$ס פרןןבלעם םון ירושה און העגעםןןניע. פארן סעאטער הןןט זיך דןןם םראבלעם געשטעלם אין אזא םןןרם: — ןןדער לןןזן ןןן א מיכאעיױס דאם. װןןם א. גראנאװסקי איז םאר דעם ג א נ צ ן מאםקװער ײדישן מלוכה־סעאטער, איז מיכאעלם־װןןפסי פאר יעדער םןןרשסעלונג באזונדער — די נשםה און דןןס הארץ. דער טעאטער איז א מאסן־אנסאםבל, אבער די אלע אײנצלנע געשטאלטן אין די גראנאװסקי־אויםפירונגען ציען זיך. גײען־ןןפ און קוםען־צו צום מיטלפונקט — צו מיכןןעלסן. ער שטעלט דעם טןןן, ער גיט די אנרעגונג, ער טײלט־סאנאנדער צאפל און ציטער דעם גאנצן קןןלעקסיװ און נעמט עס גלײך צוריק צענויף. מיכןןעלם־װאפסי איז םון די עלטערע ארטיםטן אין דער טרופע, ער אין אלײן א גרויסע קינססלערישע פערזענלעכקײס. ער איז נישט נאר א תלםיד־ותיק, נןןר געװים אויך א מענטש מיט אן אײגענעם גאנג, מיט אן אײגענעם דרך, װעלכן ער בינדט געװיס ןןן אין טעאםער. דער גלענצנדער םארקערפערער פון דעם מנחם־םענדליזם אויף דער בינע, איז ער אין לעבן שטײף, באטראכט, אויםגע־ רעכנט אויף א װארט. גןןרנישט מעשה־ארטיסט. ער רעדט פעסט, םןןרזיכטיק און באמיט זיך צו גיבן דןןס ריכטיקסטע, שטײםע װןןרט, ח־ןןם זןןל באצײכענען דןןם, װןןם ער װיל זןןגן. ער װײםט אויך גלענצנד װו צו שטעלן א פונקט. עד באן — און מער נישט. מיר םארםירן א לענגערן שםועם װעגן דעם טעאטער. איך דערצײל אים, אז ביז די בערלינער אויספירונגען איז פיר באקאנט די שלום־עליכם-סןןרשסעלונג סון דעם טעאסער און איך םרעג אים. צי איז דער גאנג םון סעאטער סון אײן פןןר־ שטעלונג צו דער צװײטער געװען א קלארער, באװוססזיניקער, אויםגערעכנטער, ןןדער עם זענען אויך געװען זיגזאגןז םיכןןעלס םארטראכס זיך און ענטסערס קלןןרע דיבורים: — םארשטײט זיך, אז אין דער אנטװיקלונג םון אונזער וואפםי װעגן