Literarishe bleter · 1928-04-20 · 16 (20.4.1928) · p. Seite 314

16 זא ליסװודיוז ולוסןר 314 ו ו ע ל ט ־ ב ר א ב י 7! פאר זײנע םרײנט, אז ער װיל זיך נישט שײדן םיטן בוך, אפילו װען ער װעם אמאל אויף זײנע רײזעם דערטרינקען װערן. דער םוף פון װידענער איז םאקע געװען אזעלכער: ער איז אינאײנעם םיט זײן געליבטן בוך דערטרונקען געװןןרן אין יןןר 1917, בשעת דער באװוםסער טיטאניק<קאטאםסראפע. ס א מיטארבעטער םון קרןןקןןװער ״נןןװי דזיענניק״ האט געדיאט א גע- שפרעך מיטן באקאנטן דײטש־ײדישן דיכ• סערפראנץ װערםעל, װעלכער געשינט זיך איצט אין װין נאך א לענגערער רײזע איבער איטאליען. די רײזע קײן איםא• ליען האט װערפעל אונסערגענוםען אינ• אײנעם מיט גערהארדט האופטםאן. װערפעל הןזט דערצײלט, אז זײענדיק נאך אין גיםנאזױם האט ער שוין אנגעהויבן צו שרײבן געדיכסן. אבער דער פאםער זײ• נער, א םאבריקאנם, איז נישם צופרידן געװען דערםוןו " און עם פלעגן צוליב דעם פארקומען םארשידענע קאנםליקטן צװישן זון און םאסער. — װעדםעלס גע• דיכטן האס צונויםגעזאמלס זײן פרײנד. און זײ בגנבה איבערגעשיקט צום פאר• לעגער װאלף, װןןלף אבער, נישט דורכ• לײענענדיק די דאזיקע געדיכטן, הןןס זײ תיכף צוריקגעשיקט. ןןפזןןגנדיק זיך זײ צו דרוקן. די דאזיקע געדיכטן זענען באלד ערשינען און א צװײםן פארלאג א. נ. .װעלטםרײנד׳. אין פיר װןןכן ארום איז דערשינען א צװײטע אויםלאגע, און װערםעל איז געװארן באריפט אין גאנץ דײםשלאנד. כאראקסעריסטיש איז דער פאקט, אז דער זעלבער װןןלף, װןןם הןןט זיך ןןפגעזאגט צו דרוקן דןןם ערשטע ביכל םון װערפעלען, הןןט דערנןןך ארוים• געגעבן אזש עלף בענדער םון װערםעלס עדשסע דיכסונגען.—ןןבער װערםעלם םןןסער איז אלץ נישט צוםרידן געװען פיט זײן זונס שרײבן, און ער הןןט אים ארויםגע• שיקס קײן האםבורג, װו דער יונגער םראנץ הןןפ געםוזם איבערנעםען א פןןםסן אין אן עקםפעדיציןןנם-הויז. װערםעל איז ןןבער געװען זײער א שלעכסער באאם• טער, און אין קורצן איז ער ןןפגעזאנם געװןןרן פון פןןםטן. ער איז דאן ארײנ״ געסראטן, אויפן םןןםערס װונםש, אין מי• ליטער. דןןרט הןןס ער זיך באדארםט .אויםהײלן׳ םון זײן דיכטונג. — צוליב אײניקע זײנע אנטי־מלחםה־לידער, װערס װערםעל ןןפגעשיקט אויפן םדןןנט, װו ער קעפםט אויםן רוםיש״גאליציאנישן םרןןנט. הארדין. זײן ערשטן רןןמאן האט הארדי פארניכטעט, םארן ארויסגעגעבן דעם צװײטן ראמאן הזןט הארדי באצאלט דעם פארלעגער 75 סונם, פון װעלכע מיהאט אים צוריקגעגעבן א טײל פאר די פאר• קויפטע ביכער. א 60 םונט. ס אין א בריװ צו רןןמען ראלאנד ענטפערט םאקסים נארקי אויף פארשידע• נע םןןרװורםן, װעלכע װערן געמאכט דער סאװיעסן־רענירונג. קודם־כל לײקנס ער אפ די ידיעה, אז אין סאװיעט־רום• לאנד דרוקט מען נישט די װערק פון די רוסישע קלאםיקער. דער מלוכה־פאר• לאג האט. לויט װי עם שרײבט גארקי, געדרוקט די װערק פון דאםטןןיעװםקין, גןןגןןלן, פושקינען, זי גרײט צו א פולע אויםגאבע פון טאלסטאים װערק (אין 90 בענדער). דער דאזיקער פארלאג דרוקט אויך אםילו די װערק םון די יעניקע רוסישע שרײבער, װאם געםינען זיך אין אויםלאנד (בונין, קופרין. שמעליןןװ). די לאגע םון די ױנגע שרײבערם איז אויך נישט קײן שלעכטע, װײל ם׳גיט זײ אפילו די מעגלעכקײט צו מאכן רײזעם קײן אויםלאנד. גארקי איז איבערצײגט, אז די לאגע װעט זיך פיט דער צײט נאך בעםערן. ער װײזט ןןן אויף א םאקט, אז אין א שטעטל, װןןם םארמאנט בםך־ הכל 140 ■ אײװוינער, קומען ןןן אזש 32 צײםשריםטן. ס דער אמעריקאנער פארלאג הוגטהען, םיםלין עט קאמ. האס םארעפנטלעכט א קאנקורם אױף דער בעםטער נאװעלע. װאס דארף באהאנדלען א כעמע םון דער װעלס־מלחמה. דער פריז באטרעפט ססס.25 דןןלאר. אנטײל אין קןןנקורם קןןנען נע• מען שרײבער פון אלע נאציעם, ןןבער די נאװעלע מוז זײן ןןנגעשריבן אין ענגליש. ס דר. רןןזענבאך, דער באקאנטער אמעריקאנער ביבליאפיל, הןןט ןןפגעקױםט א בוך פון דער צװײסער אויםלאגע םון בעקאנס ,עםײ׳ (ערשינען אין ןןנהויב פון 11/\\ יןןרהונדערם) פאר 3.600 דאלאר. א פןןר יןןר פאר דער װעלט״מלחמה הןןט אן אנדערער ביבליןןםיל הארי װידענער באצאלט פאר אן עגלעכן עקזעמפלאר ססס1 דאלאר. װידענער איז געװעןי אזױ צוגעבונדן צו זײן ביכל, אז ער הןןט זיך געהײםן אויםנײען א ספעציעלע קעשענע, אין װעלכער ער הןןט שטענדיק םים זיך אדומגעסרןןגן דעם דןןזי־קן עקזעמפלאד. װידענער הןןט זיך אםןןל אויסגעדריקט ס די זעצער און דרוקער פון דעם נױ-יארקער פארלאג ,בוקמען׳ האבן פארשטרײקט. װײל זײ װילן פראםעסטירן און נישט דערלןןזן דעדשײנען אײםםאן סינקלערם נײען ראמאן ,בןןסטאן׳. דער מחבר פארנעםט זיך אין דעם ראמאן טיסן ױסטיץמןןרד םון סאקא און־װאנזעסי. ס דער סןןװיעטישער בילדונגס-קןןמי־ סאר האט צונויפגערוםן א קאנםערענץ פון די רוסישע דראמאסורגישע פארבאנדן מיסן צװעק צו שאפן א טעאטער־פןןלי• טעכניקום. די נײע אינסטיטוציע װעט זיך שטעלן דעם ציל אויםצובילדן די ױנגע סאוױעטישע דראםאטורגן. ביז־איצט עקזיסטירט אויף דער װעלס אזא אינ• סטיטוציע בלויז אין די םארײניקטע שטאטן. אויף דער קןןנפערענץ האט מען קאנםטאנטירס דעם פאקט, אז אין םאװיעט־רוסלאנד םעלן גוטע דראמען. ס םארים מעםערלינק פארעפנטלעכס איצט א נײעם ראמאן א. נ. ,דאס לעבן פון דעם רוים׳ (.לא װי דע ל׳עסםאם׳) אין װעלכן ער פארנעםט זיך מיט דעם פראבלעס פון דער פעיסלר דימענזיע. אינטערעסאנט זענען די צאלן פון די עקזעמפלארן, װעלכע סיהאבן דערגרײכט מעסערלינקס נאטורװיסנשאפטלעכע װערק. זײן .לעבן פון די םוראשקעס/ װאם איז מיט א יאר צוריק דערשינען, הןןס שוין דערגרײכט ביז 80 טויזנט עקזעספ• לארךזײן .לעבן פון דיבינען״-137 טויזנט. ס םאםאס הארדי האט איבערגעלאזט א םארםעגן םון 91.700 פונם, װאם ליגט אין אומבאװעגלעכע גיטער און 87.700 פונט אין װערט־פאפירן. — נאך הארדין און לארד האיגען זענען םרײ געװארן צװײ םלוכה מעדאלן. די דאזיקע מעדאלן זאלן איצט באקומען בערנארד שןןו, אועלס אדעד גאלסװארטי, װײל מיאיז נישט זיכער. צי בערנארד שאו װעס דעם מעדאל אננעםען. ס עס איז ערשינען א בוך פון װ. ה. קןןלינס אי נ. ,מײנע געשפרעכן מיט טהאמאם הארדי׳. דער מחבר הןןט זיך צונויפגעטראפן צום ערשטן מןןל מיט הארדין אין יןןר 1920, און םון דעמאלס אן הןןט־ער זיך מיט אים אםט געזען. זײנע געשפרעכן מיט האררין האט ער איצט סארעפנטלעכט אין פארם פון דיא• לאגן. קאלינס האט אפגעדרוקט אלץ, װאס ער הןןט געהערט פון הארדין, אשילו זאכן, װאס האבן נישט קײן שײכות מיט ליטעראטור און כאראקטעריםטיק פון