Literarishe bleter · 1928-04-20 · 16 (20.4.1928) · p. Seite 311

311 ליסערזרישן ב ל * ם ע ר 16 זא די ירידדױ פונם ײדישן טעאטער איז װױ י• טיגער / װיז סעקןניע״װירםשאםס נישט קײן טנים-חדטות, קײן היגן טאלאנט נעםט םען נישט ארײן א.*ן די עסנסלעכקײט האט נישט קײן שים השםעה. צוליב דעם טאקע עאצים םען זיך דערעי םיט בטול. ןןט גײט פען אהין ארײן זען א סענצל אץ הערן לידל, םען באצזןלט דעם שילינג און פטור. צװישן נאט-געבענטשטע קינםטלער וױ ר ײ ם ם א ן, םרוי גליקסםאן א. א. איז געמזןלט, אז גא:ץ אוםסעיקע, װעלכע זענען צוליב פראטעקציע ארײנגענוםען געװארן אין אנסאםנל, שפילן הויפט ראלן, יא אםילו א שנײדער, מאט דןןדף םארזארגן דעם טעאטער םיט גארדעראב, און א בינע- א־פעסער טרעטן ארוים אין װיכטיקע ־ןןלן... דאם איז דער םבב. דער רעפערכואר איז ״כינקע פינקעי,. מען דארף אבער נישס םײנען, אז דאם איז בלויז א סראזע, נןןר ״כינקע פינקע״ מערט, אין נישט בלויז פון דעדםןןנטן נאר אויך סון א בװײטן טעאסער, זײער אםט אויםנעסירט. דערבײ גיט מען א״טע באקאנטע פיעסן װילקירלעכע נעמען, כדי אזוי ארום צו שטעלן״א .נײע האכ-אינמערעסאנטע־ ביעסע. זעלטן-װען אז עם מערס אין רעפערסואר ארײן פנולגל גאלדסאדענס אן אפערעבע, געהערט זי שוין סאקע גו די ערנסטע און אינטערעםאנטסטע אויססירונגן. עם זענען סאראן אקטריםעם, װאם ק ע נ ע ן נ י ש ט קײן ײדיש און באקוםען די ראלן איבערגעשריבן אין ל א ט ײ נ י ש ן כתב. די סיעםן באקוםען אויף די פלאקאטן דײטשע נעםען און בשעת םען דרוקט גרויםע, לאנגע פלאקאטן היס סענסאכיאנעלע אונטערקעפלעך, איז אויף זײ נישטא אסילו קײן אײנביק ײדיש אות. םארים שװארץ דאנעגן און אנדערע אקטיארן און אקסריפעס, װןןס קוםען אהער אויף גאססראלן, ברעננן תםיד םיט ײדישע פלאקאטן, װןןס די װיגער ״ײדישע בינע״ װיל דערסון נישט װיסן. די באצױננ םין צװײםן מעאטער ואונטער דער םירונג סון ם. שטרענג) צום ײדישן װןןרס איז אױך נישט קײן בעסערע און זײן פדרגה איז נישס קײן העכערע. ייהיפוך. פונקט װי אין דער ״ײרישער בינע*, איז דארס א״סבאר־ בײ טישלעך,םען רויכערט, דער גרעסטער טײל םון רעפערטואר און די ״אינסצענירוננען״ זענען א סך ערגער װי אין דער .ײדישער בינע׳. אײן מעלה האט דאס סעאסער יזן: עס קוםם נעסלעך אסט פןר, אז מ. שטרענג, אײנער םון די סעיקסטע גאליצישע שוישפילער מיט א לאנגער טעאסער-ערםארונג און טעאטער-טראדיציע, םירט אויף קלאסישע אפנרעטן. אט האט ער דא נישט לאנג, הנם פיט קארגע מיטלען, או שנעס־רט גןןלדסאדענם ״כישופםאכערין״. נאסירלעך, הןןצכאך אױ קײן האצםאך נישט געװען און עם זענען געװען נאך אנדלרע חנרונות, ןןבער שטרענג הןןס געשפילם די הױפסיאלע* לויט דעם באריםסן ערשטן םוםטער סון םןןגולעסקו. די ״כישוסמאכערין״ איז געװען א רײן און שײן שטיקל ארבעס, װאס פען קען װײזן, א רעשטל, טאקז בלויז א רעשטל, סין אלטםאדישער אבער ע כ ט ע ר ײרישער םעאטער-קונםט. דער דריטעד ײדישער טעאטער, ױאס שפילט כסדר אין װין, זענען די ״ײדישע קונצלערשפילן״. םארװאס דװקא ״קונצלער• שפילן״ או־ נישט ״קינצלערשפילן״, פיט א׳חיריקז דער היפער- ראריקאלער אויסלײג דערםילם נישס די דערװארטונגען, װעלכע זענען געװען בשעתן צוזאםענשטעל םונם טעאטער. און די ער- װארסונגען זענען געװען נרױסע, פהפת די.קינצלערשפילן׳ זענען געװען א מ ן קבוץ-גלױת םאר א טײל םץ די אםןןליקע מיטנלידער פין דער ״ײדישער סאלקםבינע׳. ןןבער צוליב קאנקורענץ-טעמים איז מען בעגאננען םיםן שטראם. דאם װארט ״ײדישע קינצלער• שפילן־ אױ נעבליבן דאס אײנציקע ײדישע װארס אויף די אשישן. קײן .כינקע פינקע׳ האס םען טאקע נישט געשפילט, דאקענן האט פען געשטעלם ,כאנטשע אין אםעריקע׳ און ענלעכע ״װערק״. דןןס ײדישע םעאטער אין װין, דער אײנציקער קולטור• םאקסאר סארן ײדישן קבוץ אין דעם אסיפילאציע׳ים, װו עס װערט אסילו אויף פועלי-צױניםטישע סארזאפלונגען גערעדט דײטש, דאס ײדישע טעאטער האס דא פארלוירן זײן װערט. אץ װאס עם איז נןןך ערגער; ס׳איז נישטא קײן שום אויסזיכם, אז דער םצב זןןל זיך בעסערן. עס איז אטרוקענער בוים, װןןם װיאנעט כסדר. שוין זינם א סך יןןין, אז דװקא װין, דןןס שארװארםענע ײדי- שע װינקל, װו די אטיםילוציע איז זײער שבארק אזן באװנדערם צװישן די פזרח־ײדן, אז דװקא װין הוןס א בא־ינדער םזל צו ײדיש םעאםער, אין דןןס צו א גוטן, צו א קינסטלערישן ײדישן טעאסער. דערםיט זאל נישם נעזןןנט זײן, אז םיר םארםןןנן דןן אן אײגענעם ײדישן קונסם,טעאםער. גײן, צו דעם איז װין, װןןס איז םיט זײנע צװןןנציק טויזנט םזרח־ײדן, שו־ן אפנערעדם םון די איבעריקע הו.דערסא נו,כציק כויזנט ײדן,נישט ביכולתאויםצו- האלטן א ״דיש װןןכנבלעכל, צו זעם איז װין גישס זוכה אבער עס קיםען אהער פץ צײט צו צײט די בעסטעײדישע רעא• סער-כרופעס, ־אס די גרעסטע ײרישע קבוצים, װי װארשע און אנדערע שםע־ זענען נישט זוכה צו זען. ןןט, האז דןן נעשפילט די װילנער סרופע, נןןך די .אלטע׳. םןןרים שװארץ הןןס אין םשך סון זײן שירװעכנסליכן גאםטרןןל פיט זײן סרופע געצויגן די אויםפערקזאםקײם םון די םןןסנעבנס• טע װינער קונםט-קרײזן, דןן הןןט גאסטראלירס לידיא יאטאבקא, קלארא יןןנג און באראסןןװ. נאטירלעך פוז אויך דערפאנס װע• רן דןןס שטאבילע װינער ײדישע קונםט־םעאםער גוםא, די ״םרײע ײדישע םןןלקםבינע*, װעלכע הןןט אין םשך םוןעטלע. כע יןןר אונסער דער םירוננ םון יצחק דײםש באװױן צו פאר- אינסערעסירן ברײטע ײדישע קרײזן, אשילו שון די װינער תוש• בים, םארן ײדישן װןן־ט. אבער די ״שרײע ײרישע שא״קסבינע׳ איז שוץ םון לאזג א בר םינן. פים דער ירושה האבן* זיך געסײלטגישט..'_װײניקערװי דרײ ױרשים. אין וױן שפילן אי׳יצס כסדר דרײ ײדישע סעאסערס א יעדן אויםדערגאכס, און װערן גוט נאזוכט. עם איז זײער אינ• טערעסאנט, אז אין א שטןןט, װו ם׳איז םאראן דאס בורג-סעא• טער, װו ר ײ נ ה א ר דט װײזט זײנע װונדערבארע אינסצעגירונגעו, װערן אויף די ײד. בינעס אױשגעשירס ,שטיקער׳םון באװוםטן סארס מיס געזאננ און טענץ און די רעזשיםערן גיבן נאך צו די שײנע סיסלען, װי ״די װאהרע ליבע זיגט״ וכדוםה פיעסן, די רעזשי• סערן גיבן נןך צו א יעזער וופך פעלו, א אונפערקעפל םיט אונטעדקעפלעך אוןבכלל באפוציננן און סארצירוננען סארן״עולם- גולם.״'דער םיםסעם בײם היגן^ײדישן טעאטער, װו עם שפילן ״חביים-םרופעם*, איז א קלןןנעדיקער: אלע דרײ שפילן זײ בײ סישלעך, ארום װעלכע פען זיצס, חיכערט, טרינקס און עםט און פינקש װ- פיט םופציק יאר, פאכט פען — םיט אויםנאם םון אײן כעאסער װו םען גײם ארײן אויף בילעטן — א .סבזןר.' םען גײט ארום םון טישל צו סיעל אץ יעדערער גיט כל אזר ידביו לבו.. פען דארף אונטערשטדײכן די װיכטיקע ראלע װןןם װין שפילם בײ רער צוזאםענזעצוגג םון די^פערשידענע רײזענדע טרו. פעס. װןןם פןןרן ארום אין סשעכןןםלןןװאקיע, אוננארן, ױגןןסלא װיע וכדופה. דער צענסרום איז װין. דןן שארזאםלען זיך די ארבעטלאזע אקכיןרן, ן.ד,נר קונען זי קןןנצעניןןנערן. אץ פץ דאנען-אױם גײט םען אויף א סורגעע. ןןפנעשסילם ערגעץ א האלבן ןןדער א גאנצן םעזןןן —קוםס פען צוריק קײן װין, און סעןי• שםעלם־צוזאםען א נײעם אנסאפבל. דןן איז אויך דער .יריד׳ שארן ײדישן םעאסער אין נ ע ר ל י ן, אין פאריז מיט װעלכע שסעט פיר סירן א טױש״פםחר... דןןם עלסםסע םון די איצט שפילענדיקע דרײ טעאטערם אץ װין איז די ״ײדישע ביגע״, װעלכע עקזיסםירט שוין זעט שינשאונצװןנציק יןןר. אץ דעם אנסאםבל זענען סאראן אײניקע שון די עלטםםע ײדישע אקטיןןרן. װןןס הןןבן אין זײעי צײטע נןןך געשפילט םיט די ״ברןןדער ויגגער׳ אץ פים א. גאלדפאדן, װי ױנה ר ײ ם ם א ן, פןןדזאיםשע און װײגבערג, װעלכער הןןט דער ערשטער געשפילט די ראל םון ,שולםית״ אויף דער ײרישער בינע יין גאליציע (צו יענער צײט װען פרויען הןןבן נאך נישס געםןןרט שפילן אין קײן סעאטער און םאנםבילען האבן געשפילט פרױען-ראלן.) אין דערפןנסן סעאטער, װי אין אלע אנדערע, איז א פרא-