Literarishe bleter · 1928-04-06 · 14-15 (6.4.1928) · p. Seite 277

277 לימןרןר י 15—14 זא גער. װען אויך םלאכער עננלישער םחנר, װעט שױן קײן איבערראשינגען נישס ברענגען. 2 עס איז נישט לײכס בו שאסן זיך אן איבערבליק אי■ בער װעלםנס ליםערארישן װערק. װעלם איז זײער א סראדיק■ טיװער שריסטשטעלער. ער הןןט ביז איבט ביבליקירס נישס װײניקער סין 60 װערק (א סך אין עסלעכע בענדער). אין דעם זענען לויס מײן װיםן 13 סאנטאסטישע אין אוטןןסישע רןןמא• נען, 23 רעאליססישע רןןמאנען, 5 זאמלינגען םון נןןװעלן. 11 םעארעסיד סזןביןןלןןגישע װערק (בװישן זײ זײן באקאנטע .װעלט־געשיכטע״); ער הןןט אויך געשריבן קינדער־ביכלעך, הונדערסער םעליעסןןנען אין הומןןריססישע שקיבן; זײן ערשט װערק איז א קלײנער לערן־ביך סון ביאלזןגיע, נןןך סין זײנע סטודענסישע יןןרן. םארן ןןנהײב םין זײן ליסערארישער קאריערע רעכנם מען די .אויםדערװײלטע געשסרעכן מים א סעטער׳. װןןס זענען דערשינען 1895; ןןבער ערשט מיםן נײעם יארהונ■ דערט װערס ער באקאנט מיט זײן רןןםאן ״קיססי. װעלסנם ליטערארישע געבײדע איז אלזןן אנטשטאנען אן עיך אין א סערטל יןןרהונדערס. װעלסנס ליםעראריש שאםן סײלט זיך בכן אין דרײ שטרןןםען: אין דעם סאנטאססישן רןןמאן, אין דעם רעאליםסישן רןןמאן, אין דעם טעןןרעטישן װערק. דער באלערנדיקער טאן םארשװינדט איבריקנס קײנםןןל נישט םון זײנע װערק: ער איז אין זײן יוגנס געװען א לערער. ער איז געבוירן געװןןרן אין דער ןןרעמער םאמיליע םון א קלײנעם קרעםער און א פראסעםיא• נעלן קרןןקעט־שסילער; זיגט 13 יןןר הןןם ער שוין שװער גע• ארבעט, געװען א שיק־ײנגל אין א טוך־געשעפט, גלײכבײטיק געלײענט ןןן א שיר, זיך בוגעגרײט םאר א םןןלקםלערער, שסע■ טער *געװונען׳ א סםיסענדיע און אויסגענומען געװןןרן אין דעם װיםנשאםםלעכן קןןלעדזש םון םאאוטה׳קענםינגטןןן, װו ער הןןט דרײ יןןר שטודירם אונטער דער ןןנםירונג םון דעם בארימטן געלערנסן העקסלי (׳1-10x163). זײן גאנבע װעלט-ןןנ• שוױנג איז באשטיםט געװןןרן דורך אט די לערן־יארן בײ העקםלי: אין אלע זײנע רערק איז דער אידעאל םון א מענםשן — דער נעלערנטער, דער װיסנשאםטלער) דער אידעאל םון םענטשלעכער טעטיקײט—םןןרשונג, װיסנשאסט. אין בענדליקער רןןמאנען זײנע איז די הויסטםעמע װידער די געשיכםע, װי א יונגער. בוזןןגנדיקער פןןרשער װערט ןןפגעריםן סון דער װיסנשאםט בוליב ליבע אדער די םרנםה־דאגות. ער הןןס אין דעם פרט געהאט א גרויםע השסעה אויף סינקלער ליואיס (,ערןןאוםמיסה׳). עם באקומט זיך דער אײנדרוק, אז אויך אין װעלסנם לעבן הןןם געשפ־לם אזא מין אנססוישונג א גרויסע רןןלע: אז ער הןןם געשטרעבס בו םיזיקאלישער סןןרשונג, און גןןרנישם איז דערםון געװארן. ענלעך ןןבער װי זשול װערן איז קײנמןןל נישט אװעק םון זײן שרײבטיש און םון דןןרט• אויס באזונגען די אװאנםוריםטישע רײזעס און רי געןןגראםישע אנטדעקונג, אזוי איז אויך דער נישטגערןןטענער, םארקראכטער ערב םארשער װעלס געװןןרן דער זיגער םון דער אבםןןלומער מאכם פון דער װיסנשאסס און טעכניק. דןןם הןןט אים אויך געמאכט םאר א געגנער םון דעם סארקסיזס: ער הןןט פאר• לײקנט דעם ו״־ײמאס סון די סאביאלע באדינגונגען, און די װיסנשאםטלעכע אידעע און אנטדעקונג געהאלסן םארן ערשטן און ענטגילטיקן הערשער םון דער םענטשלעכער געזעלשאםט. זײנע רעאליםטישע רןןםאנען זענען װײניק באקאנט אין אויסלאנד, בוליב סארשײדענע םיבות: אין אײניקע האט ער םסלה, בעסרעםן סון אינערלעכע סתירות און אויםן שװעל םון גרויםע רעװןןלוביןןנערע קאםסן. די װעלט-געשיכסע הןןט גע• םאכס ענגלאנד. — װי זײער סיהןןט זיך געביטן די לאגע אין יןןר 1926! הײנס םארשסײס שוין סיף אין הארבן יעדער ענג• לענדער, אז אין דעם װעם־לויף םון איספעריאליסטישער קןןנ■ קורענץ איז ענגלאנד ארןןסנעשםוסט געװןןק שױן אויםן בװײםן סלאץו דעם ערשטן הזןט םארנוםען אםעריקע, און װער װײם, װי װײט װעס זיך נןןך קײקלען ענגלאנד, שוין אין די נןןענס■ סםע יןןרן, בארג׳ארןןס אין דער איםסעריאליםטישער סלעבער• טאבעלעו אבער דער חורבן םון דער ענגלישער אימסעריאליסטישער זעלבסטשטענדיקײט און דיקסאטור הןןט געבראכט אױך דעם חורבן םון דעם סראדיביןןנעלן עגגלישן ליבעראליזם, אםת, גןןר גע• שיקס און פזלדיק איז דער ענגלישער ליבעראליזם קײנמאל נישט געװען: אין זײנע בעסטע בײטן הןןס א םך זײנע לןן• זונגען ארויסגעגנבעט און פ־םיק עקססלןןאטירם דער קןןנםער• װאסיװער ביקןןנסםילד. הײנט איז שוין נישםןן װןןס בו גנבע• גען: לןןיד־דזשןןרזש האס ענסגילטיק אויםגעלײדיקס די סןןלי• בעם םון דעם ענגלישן ליבעראליזם... א געװיםע בײס, די ערשטע יןןרן נןןך דער מלחםה, הןןט זיך געדוכס, אז דער ליבעראליזם װעס באקוםען נײעם נח. דןןם זענען געװען די יןןרן םון די .רעקןןנסטרוקביע׳-לןןזונגען, װען םען הןןס געסרײדיקס, אז די מענטשהײט םוז דןןך עסעס ןןסלערנען םון די ביטערע דערפארונגען פין דער םלחםה, אז ם׳םוזן איבט קוםען, װי דער לױן םאר דעם סארגןןםענעם בלוס סין די םעלקער, דער אײביקער שלוס, די םארײניקסע שטאטן םון אײרןןסע, דער םןןביאלער םרידן... אן זןסגעשםיםענער דערבײלם איבט װעלס, װי םונם אײביקן שלום איז געװןןרן דער אײביקער באװןןסנםער .נישט שלום און נישט םלחמה׳, װי םון די ,פארײניקטע שסאטן םון אײרןןסע׳ איז געװןרן דער םעלקער״בונד, װןןס אםעריקע הןןט אים אױםגעבװינגען די אײרןןסעישע םעלקער — אין איז גלײך םון אים נעלם געװןןרן, װי םונם .סןןביאלן פרידן״ איז געװןןרן די ארבעטם-בױרןן םון םון אלבערט טןןמאם. — קורץ: קאבניןןםער. אלץ איז טויט, אלץ איז באשפיגן, אפגעשמיםן... און דןןך איז װעלם נישט םיד בו סרײדיקן א נײעם לי• בעראליזס. דער נײער ליבעראליזם װעט געסינען זײנע סרעגער אין די מענער םון דער אינדוססריע, סעכניק, גרויםהאנדל און װיםנשאסם. זײ דארםן זיך בלויז קלןןר םאכן זײערע אײ• גענע אויסגאבן און בילן... זײער טאקטיק װעם זײן .די זןםענע קןןנםסיראביע׳; זײער װעג װעט פירן נישט דורך פארלאםענטן, נןןר דורך יענעם שטילן און ביל־באװוסטן דרוק, װעלכן ם׳גיט זײער םאכם-שםעלונג אץ דער געזעלשאעס. נןןרםקליף און סןןרד, אלפרעד םןןנד און ױנג — זײ זענען די בױער םון דער נײער געזעלשאםטז םון זײ און סון ענלעכע בו זײ װעט קוםען דןןם נײע װןןרס, דןןם נײע לעבן... ןןטןן דןן הןןט זיך דערקײקלט װעלס, און מיט דעם קען םען ןןסשליםן דעם קורבן איבערבליק איבער די טעןןריעם םון זײן נײעם בוך. םון ליטעראסור־היםטןןרישן קוק איז אבער אויך װיכטיק. אז םיס זײן נײעם בוך הןןט װעלם װי אסגע■ שלןןסן זײן ליסערארישע קאריערע. געװים װעט דער םרוכס• בארער םחבר נןןך שאסן און סלןןדזשען נײע װערק. אבער אויך װעלם לײדט שוין אױף דער קרענק םון א םך פארמלהמה• דיקע שרײבער: אויף דער מחלה םון איבערחזרונג. עם חזרן זיך איבער די םןןטיװן, די גרונד-אידעען. די םעכנישע םאק■ טור סון זײנע רןןםאנען... װעלם. דער אינםערעסאנטער. קלו•