Literarishe bleter · 1928-04-06 · 14-15 (6.4.1928) · p. Seite 275

275 ליסןרןרינן נלןייר 4-15) זא װעגן דןם םאניר םזן םר*ןם יןדן שרייבם, #נב, אין דןר זעל• *ןר .״יױישןר שםיםע• ל.: ....ןר ה*ט נעד#ר6ש לעק א רן*ןר#ם װןנן די נײן שםרןםמנןן אין דןר יידיםןר ליטןראםזר. •רץ םזז אבן־ לױט ז״ן םעםועראםענט זיך אלץ #םנ״נן פין דןר םןםע■•■ אין קא■ איז א נאנזנןר זידיקןר קןםל םין םחשבות — א״ן נןדאנק יאגם אריאןר דעם *װ״םן, א״ן נןדאנק װןרם אויסגעשלאםן םין אװױטן. ז״ן שםײגןר איז, אז םא־ן רןםןדירן 1*2נט ןד אן א •לאן■ װאם װיטןר װןרם דער םלאן אבע- םארנןםן. אלן דו אויגן, װןלבן קיקן ארא■ םון דןר בינן, זןם םןן, װי עם װןרן אלץ נײן ם״ןרלןך אננןאינדןי עס שורו<ן םין זײ <ל-<ן אין ריםן ארױס <ײם ■יבל קיס א םלאם פין <אני!סםן-יננ*... אין א גוטער שעהן דער ײרישער װיסנשאםםלעכער אינססיטוט א־ן װילנע ןןרגאניזירט איגט אין װילנע גװײ װאכן םארן י. װ. א. און *וזאמען מיט דעם װערט אײנגעזןרדנט די ערשטע אױסשטע• לונג םון דער אינםסיטוט. ם׳איז ערשט געװזןרן דרײ י>ןר זינט דער י. װ. א. איז געגרינדעט געװארן, און םאר דער קורצער בײט הזןם דער אינםםיטוט באװיזן בו ,ערןןבערן״ א װעלט סימסאטיע און אויסמערקזאמקײט. דער י. װ. א. איז געבוירן אין א זײדן העמדל. קײנער פון די איניביאםןןרן האט זיך בוריק םיס דרײ יאר גןןרנישט פארגעשטעלט, אז אין א א 2—3 יןןר ארבעט ןןן קײן שום םלוכה-שטיבעס זןןל מען דערגרײכן אזעלכע קאלאםאלע רעזולטאטן. אויף הײנט צו סאג שםײען צו דער דינםט סונם אינםטיטוט הונדערטער און הונ• דערטער װיסנשאשטלער, זאמלער און םיםפאטיקער, און יעדער אײנער לויס זײנע מעגלעכקײסן העלםם-מיט דעם װוקם םון דעם אינסטיטוט. די ארבעט גײם איצט אין סארשידענע ריכ• טונגען און אויף סארשידענע געביטן. א צענטראלע ײדישע ביבליןןטעק, א ביבליןןגראסישע צענםראלע, א ײדישער ארכיװ, א טעאסער׳מוזײ און א גרױסע ערנםםע םןןרשונגם-ארבעט אויף די געביטן סון ליטעראםור־געשיכסע, םילאלןןגיע, געשיכטע, עקןןנאםיק, טעאטער׳געשיכטע און אזוי װײטער. צענדליקער װיםנשאםסלער און םארשער זענען איצס םארטון ארום די *שריםסן•, װאם די םארשידענע םעקציע םון י. װ. א. גיבן ארויס. צװײ בענדער ,םילןןלןןגישע שריםטן׳ זענען שוין דער• שינען, דער דריטער באנד דערשײנם בקרוב, און גלײכצײטיק װערן געזעצט שריםטן אויך םון די איבעריקע םעקציעס. אין םארשידענע לענדער עקזיסטירן איצס אםטײלונגען סונם י. װ. א״ װןןס זענען געאײניקס מיס דער אײן אידעע צו םארשםארקן דעם ײדישן קולטור• און װיםנשאסט׳םראנט. איצם קומס א נײע מןןביליזאציע םון די סרײנד סון דער ײדישער קולטור. אין צוזאמענהאנג םיט די דרײ יןןר םון זײן ארבעס, איז געבוירן געװןןרן א געדאנק צו בויען םארדעםײדישן װיסנשאםטלעכן אינםטי׳ ס ו ס א ן א ײ ג ע ן * נ י ן, י א ן א ײ ג ן ה ו י ז א י ן װ י ל נ ע. מיר גלויבן און זענען זיכער, אז דער לןןזונג װעט אונסערגעכאפט װערן סון אינז אלעםען: א ן א ײ ג ן ה ו י ז שארןי. װ. א• א י ן װ י ל נ ע— דןןס דארף װןןם׳גיכער פארװירקלעכט װערן. םיר דארםן נןןר װעלן. םערס נישט געגעבן. גנבענען זיך ארײן אנדערע טעמעס, איז עס נןןר גענוםען םון םרעמדע םןןרמען. דער .גןןס סוןנקםה׳ איז דער ײדישער גאס געזען מיט גױשע אויגן. אנדערע נײע םענסשן קוםען צו, ןןבער זײ געבן זיך צופיל אינטער םרעמ• דע םןןרמען, באנעצן אלעס מים פרעםדע םליסיקײטן, זײ װילן שרײבן װענן ליבע, ןןבער קײנער האם נישט נעזען, װי א ײדישער בחור דערקלערס ליבע א מײדל. עס ליגן סאר אונז צװײ װעגי. אײן װעג קײן אײרזןםע, װו די ײדישע סןןרם דארף םארניכטעט װערן, דער צװײסער װעג צוריק, — צו אונזער אמןןליקן, צי דער םארגאנגנהײט. אין אמעריקע איז ארױס אױף ײדיש: ביבל, שיר השירים... װעט אזא בוך קומען צו אונז, ארײנדרינגען אין אונזער לעבן, װעט זײן גערעטעס דןןם ײדישע לעבן. איך קום יעצט צו א םינקס, װעלכער סאלט מיר נאטיר• לעכע אוים אםשװערסטן, װײל איך מוז רעדן װעגן זיך. אין ײדישן לעבן געסינען םיר דןןם םןןלקםסימלעכע, דןןס װאס דןןם סןןלק דערצײלט װעגן זיך אלײן, דןןס חסידישע א,ד.ג.— װעט דער ײדישער דיכטער נעמען די אלע רײכטימער און באארבעטן זײ דורך זײן אײגן גײסט (נישט אײרןןםעאיש בא׳ ארבעטן). װעט דער ײדישער םוזיקער אויםזוכן און באשײנען די מעלןןדיען םון םןןלק. װעט זײן גוט. װעלן מיר באקיםען אן ןןנםאנג םון א ײדישער ליםעראטור. אונזער הױז איז גע• בויט םון םרעםדע שטײנער, עס שטײט נאך ןןבער דערװײל לער. עם םוזן אהין צוריקקומען די אלטע ײדישע םרןןםעטן, די עכם׳ײדישע אידעען, די ײדישע װעלט׳אםשאצונג דעםןןלט װעלן םיר ערשט באקימען א טעמיל. דעםןןלט װעט דןןס םןןלק װערן םארײניקס װי צע׳ װוןרפן עס זןןל נישט זײן. רעדן מיר װעגן שסרעמונגען, מוזןי מיר רעדן, װי ארײנצוםירן דעם ײדישן שניט אין אונזער פארם. נןןר אין אונזער ביבל, אין חסידיש, אין דער םןןלקם• טימלעכקײם ליגט אונזער אײנציקע שטרעבונג. ײדישקײס איז נישט לאנד און נישט שםראך — מיר זענען מער׳ װי א פןןלק. רײן בלוט זענען מירז פון דער רעד?ןק*יע רי רןדן, װ*ם םיר ניבן ד* איבער, איז נןהאלטן נןװערן דורך ■רצן אין חודש יילי 1910 א-ן דיבןלנןר קורהויז. זי איז געדרוקם נעװןן אין דןם ם*נבל*מ ,די ײדישע שסיםן׳ (נים• 1), װ*ס איי דערשינען אין רןגע. אינםער דןר י־עדאקציע םין בעל׳םחשביח. די רע• דן איז זײן כאראכםעריםסיש םאר די נןדאוקןן אין שםיםיננןן, װ*ס האבן באהןרשט ■רצן אין יןנןר צײט. אויך דאס ■*טאגראסישן בילד טין •רצן, װאם איז נענעבן אויף רןר ןדשטער זרם, שטאסס םין יע- נער צײט אין *ון דיבןלן. אױף דער צװײםןר זײט םון דער ■אםאגרא• ■יע שרײבם טדץ צי יעקב דינעזאן, (טון דובןלן דעם £0 יילי): ,אזוי!ן איך דא אוים סאר דןר לןקציע. װאס דעינאך װןט וײן, װײםט שרה בתיטובים״. צוליב די יםים־םובים װעט דער קימענדיקער נומער 'ליטערארישע בלעסער* דערשײנען די װזןך םון נ>ןך פסח, מיאװןןו דעם 18׳טן איריל. צוליב םןזנגל אין >ןרט איז נישט ארײן אין הײנסיקן נוסער דער הםשך סון א. ם. פוקס — ,שםערן•. נ• מ•