Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 270

13 זא ליסורוריװ ולוסור 270 פ ע א י ן ו ו א ר ש ע איז ד>) אין דער רזןלע םון שײנע דער דינםם צי ןנגעצױגן, *ו טראגיש. מאדאם לוריע (ױכבד װײסליץ). דוד לוםענןןװ (שײקע דער קויםענקערער) גינן אױן םײנע געשםאלטן. דער איבעריקער עולם גאנץ נישקשהדיק. דער עיקר איז — דאם שםיל און ביזאםענשםיל סון דער גאנבער טרוםע און אין בשותפות םיט דעם םןןלער םריץ קלײנ• םאן. עם בלאנקט אין עס בלענדט די גאנבע בײם אויף דער בינע. שפיל פון םארבן און באװעגינגען, שםיל םון װןןרט און ריטם.—און אין אלגעםײן א באמת־שײנע טעאטער-שפיל, װןןם ם׳זעט מיט גרוים הנאה. און נןןך סער הןןט איםפאנירט די בװײסע אויםםירונג פון די ״װילנער׳—דאם דראםאםישע פעשהלע ״דער נסיק״ םון יעקב פרעגער, רעזשי דוד הערפאן. די דראפאטישע פןןעפע אלײן איז בו פריפיטיװ, ערסערװ״ז שםארק בוגעסראכס און מיס נישט־באגרינדעסע טואונגען און רײד. דערבו איז די שפראך דא בופיל געגראםם, װי אויף שטןןלבן. ןןבער דער רעזשיםער און די ארטיסטן הןןבן געשאםן א שײנע, ערטערװײז פראכסםולע פארשסעלונג. דער פריםיטיװקײט םון דער שפיל און פון דער גאנבער האנדלונג שםערט דער ןןפגעהאקסער פערז. װןןס פשוטע ײדן מיט ײדענעם םוזן ארױסברענגען םון זײערע םןןלקם־מײלער. אבער מען געװוינס זיך בו בו דעם און מ׳װערט פארכאפט םון א רײ פראכספולע םןןםענסן אין דער אויםםירונג. מען דערקענט דא די ארבעט םונם רעזשיסער אין דעם בוזאםענשפיל םון דער םרופע. םון אײנבעלנע נרןן• טעםק-סבענעם װאקםן אויס אין לויף םון דער פיעםע אײנבעל• נע ברײט־סארטראכסע און םיס פארנעם־געמןןלםע געשסאלסן. דער רעזשיםער און די ארםיססן זענען גובר דעם טעקסס, די האנדלונג און שאםן אינטערעםאנםע געשסאלטן. קודם׳בל מרים ןןרלעסקא (לילי). זי הןס געגעבן א װונדערבאר געהײליקטע געשטאלס, פיס ןןן־שיער פראכס און שײנקײט, אײדלקײט און אויסגעהאלטנקײט. ד איז א גרויםע ארטיססין, א סראגיקערין, זי באדארף הןןבן גוסע קלאםישע רןןלן. יהודית און םאלןןםע — דןןס איז איר םסיכיע. פאטןןס און לײדנשאםט, װןןס שלןןגט ארוים םון אינעװײניק און דריקס דך אױם אין םארשסײםטע באװעגונגען און געשםידסע װערםער. און אן ןןנגענעםע איבערראשונג — דער יונגער ארטיסם יוםף קאםען (יאן). נןןך זײן רןןלע םון יןןשקע מוזיקאנם, הןןט ער געגעבן א גלענבנדיקע םבענישע םארקערפערונג םון א הויף• דינער. אין בװײטן אקט הןןט די םבענע זײנע בעת ער איז שיכור אויפגערודערט דעם גאנבן עולם, און ער הןןט ערלעך םארדינט די באגײםטערטע אפלןןדיםםענסן אין םיטן אקס. טיף אדורכגעטראכט און רירנד שפילט יעקב װײסליץ (לײבל שנײדער) און שםחה נאטאן (דעם ײד ר׳ םןןסל). נישס גע• לוננען איז בײ דעם זעלבן שםחה נאםאן ארױם די ראלע םון דבם שררח. נעםי נאטאן איז אנוטע ארסיםטין, איר חגה לאה (דעם שפידס װײב) איז װידעראמאל א םײן געשטאלט. דודלען(דעם זון) האס אין לעםבערג געשפילם אםרוי רחל האלבער, דא שפילס די ראלע דוד ליכט. אויםערלעך אםשר נישקשה, אבער םער נישס װי אויסערלעך. אין ארײ שטעלן האט זײן שפילן ארום דער הער• לעכער ארלעסקא שטארק שאקירט. גאגץ נישקשה איז העלענא גאםליב (באבע, דעם שררהס םוסער). דער סך־הכל — די ערשטע בװײ םארשטעלונגען םון־ די װילנער האבן באװיזן, אז די ערװארםונגען האבן אונז גישט אפ• גענארס. די גרויסע טראדיביעס םון די װילנער זענען םולשםענדיק אפנעהיט. ערנםט, אנסאםבל*שםיל און אסמאםםער םון ארבעט, שסרעבן און זוכן. לאםיר װינטשן די װ י ל נ ע ר, זײ זאלן םאר־ בלײבן װארשעװער. ג מייזיל די וויל־־״נער טרר װידער אין װארשע, און װידער אין דעם זעלבן ״עלי■ זעום׳־טעאטער אויף קאראװע גאם, דא, אין דעם טעאסער, האט די טרופע בוריק מיט א 7—8 יאר געפײערט איר פ ר י ל י נ ג. אלץ האט דאן געבליט און געגרינט און געװאקםן. דערנאך איז געװען א זומער און א לאנגער װינטער. װינטן און שטורםװינטן. בלעטער אין בװײגן זענען אפגעריסן און אפגעהאקט געװארן. אבער גום, װאס דער שטאם איז פארבליבן. אםשר איז איבם װידער דער פרילינג פין דער טרופע. װעט װײטער בליען אין גרינען און װאקםןז הלואױ און ם׳איז געװען בײ אלעמען א מין ױם־טוב געםיל. און מ־האס זיך באזונדערס געגרײט בו דער ערשסער פארשסע• לונג און פלובים — א נאר־שע מיספארשטײעניש. די קװיסלעך אויף די פלעבער בו דער ערשטער פרעמיערע זענען נאריש בעטײלט געייארן, עליונים למטה און אחרונים לםעלה... דאם ײדישע טעאסער ראנגלט זיך מיט זײן קױם, ד א ר ט אין דער פוילישער (אויך אין דער ראדיקאלער און םאביאליסטישער) פרעםע םארשװײגט מען בכיון און עקשנותדיק דעם ײדישן טעאטער, מען דערמאנט אים אפילו נישט אין דער טרוקענער רובריק ,טעאטער׳, װו אלע קינאס װערן דערםאנם. דער גע• ניטער טעאטער-דירעקטאר האט געװאלט דאך אױספועלן דארם אויפםערקזאסקײט, אינטערעס, און די אלע ערשסע רײען ז ײ אװעקגעגעבן, און אויך ד י ײדישע .פני׳, װאס דער גאנבער ענין טעאטער, גײט זײ נישט אן... א נארישער אינבידענס, און די ױם־טוב שטימונג םון דער ערשסער פרײדיקער באגעגע• ניש איז געװען געשטערס. אבער ס׳װעט זײן א פארברעכן פון דער ײרישער פרעםע, װען זי װעט פון אט דעם נישטיקן איג• בידענט װעלן םירן ״קאנסעקװענבן׳... טעאטער איז אונזער אנשפאר, אונזער מיטהעלםער אין קאמף פאר ײדיש, פאר ײדישער קולםור. ס׳איז נישכ קײן בװײ• סער זײםיקער בד, מיס װעלכן מיר קאנען זיך דערלױבן בו םירן ברוגז... אלזא די ערשטע פארשטעלונג, — א שסיקל םארשסערטע שמחה פון אנהויב. אבער װי נאר דער פארהאנג װיקלס זיך םאנאנדער, פארגעסט מען אן אלץ און די שפיל הויבט זיך אן. אסיפ דימאװם ״דער זינגער פון זײן םרויער׳ איז נישם טראגי־קאמעדיע, װי ס׳איז אנגערוםן דורך אים אדער דורך דעם רעזשיסער, נאר א מעלאדראםע מיט פארשידענע ײדישע אץ נישם׳ײדישע ,נאסקעס׳. װיםל מ־זאל זי נישט באארבעטן און ענדערן. בלײבט דאך דער תוך, דער קערן אן אומנאטיר• לעכער, געקינבלטער. אבער װי ס׳איז, נעמען די *סראגי־קאםע■ דיע׳ ערנסס און רעאל און בושסעבלעך — קאן מען אװדאי נישט, און גוס טוט דער טעאטער, װאס מען האט די פיעםע גענומען װי א פאלקס־שסיק, װי א ,לובאק׳. דא זענען שוין מעגלעך די .אפװײכונגען׳ םון לאגיק, פון קינססלערישן אמת. די גאנבע אקביע איז איבערגעגאנגן אין א םין םאלקם־מעשה סטיל, און דאס האט דעראסעװעט די פארשםעלונג. די װילנער שפילן עס לעבעדיק, םרײדיק און גלאסיק, און דערבײ זענען געשאפן עסלעכע גלענבנדיקע געשםאלטן, פריער פון אלץ די הינער־םארקויםערין (נעםי נאטאן) און מענדעל דער שדכן (שמחה נאסאן). פראכספולע, סארגאנבטע געשטאלטן, װאס לעבן מיט זײער אײננארסיקײט אויף דער בינע און סארשאםן אמתע םרײד. דערנאך קוםט יאשקע. זײנע סארשײדענע גלגולים בא• װײזט ױםף קאמען מיט א שטארקער ארטיםסישער קראפט. אםס• םאל מיםברױכט ער אסילו םיס זײנע נרויםע ארטיסטישע םענ■ לעכקײטן. םארגאנבט און יאדערדיק שפילט יעקב װײסליץ דעם װאסערםרעגער. מרים ארלעםקא, אט די סאלענטפולע װילגערין,