Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 269

13 זא ליטערארישע נלןסןר 266 איז דאם ײדישע טעאטער געגרינדעט געװארן אין װארשע? ל־י-דושמאן ׳מינםק געקומען. בײ אונז הןןט מען אים באגעגנט מיט גרינגשעצינג, װי עס הןןט ס :רדינט זײן .לעכערלעכע״ ספעביאליטעט. א שאד. װןס ער איז נישטא, װען נישט. װאלס ער נאך ארײנגעםאלן אין דער ײדישער טרופע, װו ער װןולט געװען װי אן אוגר. ,איך האכ זיך אביםל ביסיל םאנאנדערגעשריבן װעגן ײדישן טעאטער, װײל ד$ס איז א נעשעעניש א גאנץ טשעקאװע. די װארשעװער ײדן ןןרדענען אײן זײער נאביאנאלן טעאטער אויף דער דײטשישער שפראך, און דער טעאטער איז געװען איבערגעסולט נישם נןןד מיט ײדן םון דער הויכער געזעל• שאפט, עס איז געװען א מאםע קריסטן, װאס באלאנגען אויך צו דער הויכער געזעלשאםט, װי מיליטערלײט אין באאמטע. א געשעעניש, װײך גערעדט, א טשעקאװע•. •) אט די נ$טיץ איז א גענוגנדיקער באװײז, אויף װיםל עם איז װיכסיק םאר דער געשיכםע פון ײדישן טעאטער נןןכבי• םןןרשן די רוםישע און רוסיש״ײדישע פרעםע םין 19<טן יןןר• הונדערט, װעלכע אנסהאלט אין זיך ידיעות װעגן דער אנטװיק• םונם ײדישן טעאסער. די ארבעס איז נןןך במעט נישט געטון געװןןרן, אין דןןס ביסל, װןןם עס איז יןן דןן, סרןןגט א כאראקטער םין צוםעליקע טעאםראלע עפיזןןדן. װאס אויף זײער יסוד קןןן קײן ערנסטע געשיכטע םון ײדישן טעאטער נישט געבויט װערן. ערשט נןןכדעם. װי עם װעט געזאמלט און אויםגעםןןרשט װערן דער גאנבער בײטונג-און זשורנאלן-מאסעריאל װעגן ײד. טעאטער אין 19־טן י*ה, ערשט דאן װעט זײן א מעגלעכקײס בו שרײבן די געשיכםע םון ײדישן טעאםער אין זײן גאנבן םארנעם. *) *1יף וער נ*םיץ ח*ם םיר *ײ#ם*יקזןםןנע8*נש ו*ר ח׳ •*ידז• םאריאג ב, קלעבקין, װארשע ברוך גלאזמאן (נןקלובןנע װן־ק) או־יח אז אינזיד^ ^4,;ך־1 ראםאן און דןי־*־לוננען 272 זייסן 6.50 נ־לרן 7.50 אינם ראד אויף די פעלדעו פון חשאוחשיא י ר#ם*ן און דן־ב־ילוננןן, 4י38 זייטז. 50 8 נילדן. פארטונקלט גאלדמ־&^?״ ןן^ף ,ןןןןך ן״ןן אקן8ן ״, ־ײ,״ ״י'י *ידעם:.28 8״ו28*זא'׳גו .2[){סק5 א רוטינירטער םעהרעטאר אװ בוכר־זאל־^טער םים *י*נני*־יקס־ *ר*קסיק >ין זדסםקל*םיקז קולסור-אינססיםוזיזם >ון *ריװ*ם* ײנםםרנםםונגםן זוכט באשעםםיקוננ. קען זײן אויף פראװינץ. עװענטועל — שעהן־ארבעט. נוםי ריזזרינזן, ס*םיקי 1*י1ינוננ. *ורםםירן: 49 .תז ,49 18*ף0 ,8*528ז8שי ,9זם5חםוזס(8?) .א *יזי ם*יסם*:יס: 234-00 זיריםן ה׳ ז*ק*ליק אין .ליט. בלעטער* נום. 8 איז ןןפגעדרוקט אן ארטיקל םון ז. זילבערבװײג א. נ. ״איז דאס ײדישע טעאטער געגרינ• דעט אין בעדדיסשעװ, יאסי אדער גןר אין ק$נסטא;שינאפאל?־ װי עם איז בו זען, םארלאזם זיך דער םחבר סונם ארטיקל אױף זכרונות םון אקםיארן און טעאסער־םענםשן און קאנטרא• לירט נישם זײערע רײד. םען קען זיך באביען מיט דער גרעםסער אכטונג בום םעםואריסט, האלטן זײנע װערטער םאר הײליק, ןןבער אין דער זעלבער בײט מוז מען גוט נןןכזוכן און נאכםארשן זײערע רײד, א בלעטער סון די אלסע פרעםע, און זען, װןןם װערט דןןרט געשריבן װעגן דער ןןדער יענער װיכטיקער געשעעניש. םארלןןזט םען זיך אבער איננאנבן אויםן םעםואריםס, מוזן םןןרקוםען טעותן. און טעותן םארדריסלעכע. אז מען םןןרשט נאך די פרעםע םון 19־טן י*ה געסינט םען מאטעריאלן, אז די ערשטע ײדישע סןןרשםעלונג איז םןןר• געקומען נישט אין בערדיטשעװ. נישם אין יאםי און נישט אין קןןנססאנטינןןפןןל, נ ןן ר א י ן װארשע, און נישט אינם יןןר 1875, נ ןן ר א י ן 1870. אין זשורנאל ״דיעך, נום. 47, םון 20 נוןװעמבער 1870 איז אפגעדרוקט סןןלגנדיקע נןןםיץ: ״װארשע. מיט עטלעכע טעג בוריק .האט דער ,ליססאק םון װארשאװסקי דנעװניק*(?) געםןןלדן, אז אינגיכן װעלן זיך אין ײדישן סעאטער ״אלקאזאר* ןןנהויבן םןןרשטעלונגען. די נביאות םונם ״ליםטאק* איז םקוים געװןןרן נןןך םריער, װי מען הןןס זיך געקענט םןןרשטעלן. גײענדיק אין גאם דעם 24־םן ןןקםןןבער הןןט זיך םיר געװןןרםן אין די אויגן םןןלגנדיקער אסיש, װןןס איז געװען בוגעקלעפס אױף א רןןג םון א הויז: .ײדישער טעאטער. שבת דעם 24<סן ןןקסןןבער, 5 נןןװעמבער 1870 יןןר, װעס צום ערשסן מןןל םארגעשטעלט װערן אויף דײסש א דראמע ״ױדיס• אין 4 אקסן מיס געזאנג, פארסאסס סון ה־ ברױדע♦. םען דארף גײן א קוק טון, טראכט איך. ײןןס דןןס איז םאר א ײדישער סעאטער. איך בין אהין געקוםען אק דער באשםיםסער בײט. דער טעאטער איז געװען םול. איך הןןב זיך געזעבט אויף םײן ןןרט און מיט אומגעדולד געװארם ביז עם װעס זיך אויםהויבן דער םןןרהאנג. םײן נײ- געריקײס איז אינגיכן באםרידיקט געװןןרן. דעד פןןרהאנג הןןס זיך אויפגעהױבן. האלאםערן, דער הויפםםירער פון די אםירי• שע חײלות, װןןם איז געשיקט געװןןרן, װי עם שטײט אין דעם סםר ״יהודית* דורך נבוכדנצר... (דא גײם דער אינהאלם סין דער סיעםע ״ױדים*). װןןם שײך דער אויםםירונג םון די רןןלן, זענען זײ אלע געװען זײער שלעכט, םיט דער אויסנאם םון געבײלסע. כזןטש א־יםן אםיש איז געװען געזןןגט: ״א דראםע אויף דער דײטשי• שער שפראך*, נןןר אין דער אויםשפראך םון די אקטיןןרן האס זיך זײער גוט געהערט דער ײדישער זשארגןןן. אײניקע א־ןסיארן הןןבן מיר םיט זײער קרימען זיך און העױות דער• דאנט דעם ה־ װײגבערג, װןןס הןןס םיט אײניקע חדשים בוריק געלײענט אין א רוםישן קלוב סבענעם פון ײדישן שטײגער. ער איז ארויסגעםרןןסן גןןר אײן ןןװנט און הןןט געהאלטן סאר נײטיק בו םאכן א ױברח אזױ אומבאמערקט, װי ער איז