Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 266

13 זא ליםערארישע בלעםע ר 266 קריטיה, -רעצענזיעס. 3יבליאגו*פיע.-כואגי5. װאס מען שרײנט װעגן בינער. װ^יכ2 זעעונגען — פיט זײנע שאפיננען, אין אײניקע?רנםטע *םעריק*■ נער קריטיקער האבן שוין אפילו סא־גאסן טרערן אויף דעם גורל סון דעם ערט״אםעריקאנער דיכםער, װעפען ם׳איז נענעך באשערט אסצוריכםן גלות אין א םרעפדער ליטעראטור, און םען הןןט גע• זידלט די אמעריקאנער םארלעגער, און די םארלעגער דיזןבן גע• זידלט די קריסיקער, רןןם פען לאזט ארוים אזא אבן־טוב. נישם יעדן סאנ קזמען דאך אין דער אסעריקאנער ליסעראסור אויף אזעלכעיטאלאנסן! סון אלע זײטן האט םען געםזןדערמ: װו איז ער, דער װעטשיקז גיט אים אהערן און אײראפעישע ליםעראסור• קענער און אםעריקע-קענער האבן געשריבן, אז װעדליק זײנע סאטירעס, מוז װעטשיק זײן אײנער סון די בעססע קענער סון דער אםעריקאנער ססיכאלןןגיע, און אז םון זײנע קורצע. שארס• זױיקע שורות קאן מען זיך באקענען מיס אםעריקע בעםער, װי םון גראבע רײזע״שילדערונגען. און אט איז דערשינען דאם ביכל םון װעסשיקג םאטירעם אונטערן נאמען .פעפ״ (םעם—איז ארוף סון אױפמונטערונג) און אויםן שער-בלעטל איז אננעגעצן: _י.ל. װעטשיקםאפעריקאנישער לידערבוך, ארויסנעגדבןישון ליאן סויכטװאנגער*•. דער עולם הזןס זיך ארויםנעװארםן אויף דעם, און פען הןןם זיך נישט אנטוישט: םאר די אױגן םון די לײענער האם זיך געעסנט אנײע װעלט. אבער דערבײ האט פען זיך דערװוסט, אז די לידער שסאפען נישט םון קײן אםעריקאנער, נאר םון סויכטװאנגערן אלײן, אז װעטשיק איז אן אויסגעטראכטע פערזאן, און אז דער נאםען ״װעטשיק״ איז צוזאםעננעשסעלם פון ״װעט״ — אזיף עננליש .םײכט״, און םון .םשיק׳—א באק, אויף דײםש ״װאננע״, און נאך האט םען זיך דערװוסס: אז דער םויכסװאנגער, װעלכער איז אזוי נלענצנד ארײננעדרונגען אין דער אםעריקאנער פסיכאלאגיע און װענן װעלכן פען האט נעשריבן, אז לױס זײגע לידער קאן םען שטודירן אםעריקע — איז גאר אק אםעריקע נישם געװעןו גדי צו באקענען די ײדישע לײענער מיט דעם, װאס ס׳שטעלט סיט זיד סאר םויכטװאנגערם םענםאציאנעלער בוך .פעפ׳, ברענגען מיר אפנר לידער םון דארסן: הונגער און ל־ייבע פראםעסאר האדי מאקינפ האט געםאכט אן עקכפעריפענט םיט פ״ז: ער*האט'אײננעשפארט אין אשטײג זעקם םענלעכע שטשורעם, פון אײן זײט ןןפגעטײלט פון די װײבעלעך, םין דער אנדער זײט- סון שפײז, און בריקעלעך פיט עלעקפרישן שכראם אנגעלאדן צװישן די אלע דרײ שורות. דרײ םעת-לעת האט קײן אײן חיהלע זיך נישט;עדרײםט אריבער• צושפרײזן דעם בריק; אבער דעםאלט, נאך צװײ אין זיבעציק שעה הוננער אין דוחק אין ליבע, איז םון די זעקס םענעלעך נאר אײנער אװעק צו דער זײט םון ליבעם־גליק, און סינף זענען דעם בריקל צו דער שפײז אריבער. נאכדעם האט דער פראםעסאר געםאכס א פרוװ םון דער אנדער זײט און האט אין א שטײג זעקס װײבלעכע שטשורעס אײגגעשלןןסן: םון זײ אבער זענען נאך דרײ מעת־לעת פיגף אװעק צו די יו(גע• לײט, און נזןר אײנע איז געגאנגען צום עםן םריער, אײדער זיך צו זוכן א חתן. <—! פויכטװאנגערס ליטערארישע מיסטיפיהאציע די דײטשע ליטערארישע קרײזן — און צוזאמען םיט זײ אויך די שרײבער און לײענעד פון אײראפע און אפעריקע — האבן איצט אײנע פון יענע אויסערסט־אינטערעסאנסע ליטערארישע סענסאצ־עס, װאס שװיםען פון צײט צו צײט אויף אויף דער אױ• בערם״אך פון דעם ליסערארישן לעבן. די סענסאציע איז ארויס• גערוסן געװארן דו־ך א ליסערארישער מיססיפיקאציע, אבער דורך א פיסטיפיקאציע םונם בעסטן פין, ענלעך צו יענער בא■ װוסטער געשיכסע מים ״די לידעלעך פון ביליסיס״, װאס דער םראנצויזישער פאעט פיער לואים האט ארויסגעגעבן, װי געפונענע לידער סון א קלאסישער דיכסערין,' און נאכדעם האט זיך ארױם־ געװױן, אז ער האט די ״לידעלעך״ אלײן אנגעשריבן, אויף א װונדערלעכן אופן'זיך ארײנגעלעבט אין דער העלעניםטישער עפאכע און פיט גרױם פײסטערשאפט נאכנעמאכט דעם סטיל םון דער דעםאלטיקער דיכטונג. די איצסיקע סענסאציאנעלע ליטערארישע םיםטיםיקאציע איו דאס לידער־ביכל ״פעפ״, םון דעם ײדיש־דײםשן ריכסער און ראםאניסט ליאן ם־יכסװאננער, דעם פחבר סינם באריפטן ראםאן ״ױד זיס״, אס דאס קלײנינקע ביכעלע שירים — אײגגסלעך, נאר קײן שירים נישט, נארגעגראמטע פראזע — האט אננעפאכט א שסורעם אין דער ליטערארישער װעלט,'און האט'אין'משך םון עטלעכע חדשים געםירט בײ דערנאז די ליםערארישע ק־יטיק סון אײראפע און אמעריקע. דער סוםל ארום דעם ביכל ״פעפ״ האט זיך אננעהויבן םיט א צײט סריער, אײדער עס איז רערשינען; איר קולםינאציע• פונײם אבער האש די סענסאציע דערגרײכס, װען דאס ביכל איז דערשינען. די מעשה איז אװי: מיט אײניקע חדשים צוריק האבן אין די ערנסטערע דײטשע צײטשריפטו סון צײט צו צײט זיך אנגע• הױבן באװײון םאשירישע לי־ער פין אן אומבאקאנטן אמעריקאנער דיכטער י. לי װעטשיק, קויצינקע לידער. קײן ריטם האבן זײ נישט פא־םאגס, אויםערלעך נישט איבעריק עםעקטפול' אבער װער עס האש זײ אדורכנעלײענט, האס םיט אוםגעדולד געװארט אויף די װײטערדיקע נומערן פון די צײטשריםטן, םיט דער האפ• נוננ, צו כאפן נאך עפעס א זאך פון װעטשיק. זײ זענען שטענדיק שארף נעװען. אש די קירצינקע סאסירעלעך, אין זײערע עטלעכע שורות זענען סרוקן און קלאר נעבראכט געװארן צום אייםדרוק די געפילן, געדאנקען און מײנוננען פון אן אםערי• קאנער ניכטערן. עגאצענכרישן ביזנעסםאן בנונע װעלס, םענטשן, גאש, קינסס, אײראפע, עראטיק, םאציאליזם. זײ האבן פאיסאנט א שםע אריגענעלע און שפײסיקע הםצאות. אין די קירצע הקדםות, װאס די צײמשריםשן האבן צו די םאטירעס גענעבן, איז געזאגט געװען, אז י. ל. װעטשיק איז א יונגער אםעריקאנער דיכשער, װאס איז ביז-איצסנאך אומבאקאנט. לעצטנס האט אײנער א דײםש,' ױאס װיל נישטי מען זאל זיך דערװיסן זײן נאםען, אים ״אויםנעסינען״, אין גענוםען איבערזעצן זײנע סאטירעם'אין דײטש. װעטשיק װידלר האט צוגעזאגט זײן איבערזעצער, אז זײנע שירים װעט ער נישט אפדדוקן אין אריני■ נאל, בױ עס װעש נישט פאיעפנסלעכט װעין' די איבערזעצונג זײערע. און אײדער נאך דאם גאנצע איבערזעצטע בוך איז דער- שינען, האט דערװײל דער איבערזעצער דערלויבט די צײטונגען אפצודרוקן אײניקע םון די לידער. בדי צו באקאנען דעם עולם פיט דעם אוםנעהויזנרן טאלאנס סין דעם ױננן אםעדיקאנער. דערװײל האבן די דײטשע קארעספאנדענסן סון די אפערי- קאנער זשירנאלן געשריבן אין אמעריקע װענן װעטשיקן, האבן באקאנס דער אםעריקאגער קריטיק — לויס די דײטשע איבער■