Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 265

265 ליסורוריװ נלווור 13 זא פעז־קלוב צו ז. םעגגד־יאוױטשעם ױביל־יײ דער ײדישער עען-קלוב אין ױילנע הןס גונעשיקט ז. םע• גאלזןװיטשן שאלגנדיקע נאנריםונג: ,דעם ח׳ ז. םענאלןןװיסש אין װארשע. סײערער קןןלעגעו עום ןןנהײב םון די םײערונגען םון דעם 25 יןןריקן ױבל םון אײער ליםערארישן שאםן שיקס אײך דער ײדישער םען• קלוב אין װילנע די הארציקסםע ערכות. םיר װילן גלײך םון אנהײנ נאטאנען, אז םיס דער דןןזי- קער באגריםונג זענען נישט ױבא נישס םיר, נישס איר, לגבי דעם גרויםן װילנער קולםור׳צענסער. םיר האפן אײך הןןבן גןןר אין קורצן דןן אין װילנע, און קענען אײך איבערגעבן אונזערע גראסולאציעם ינים אל ינים און סה אל יה. איצם װילן םיר בלויז םארײניקן זיך צו דער װארשעװער שריםטשםעלער-און לײענער־םשיחה, װןןס װעט םײערן אײער ױבל סוף די װןןך. םאד אונז זײט איר דער ליריקער, דער דיכסער םון אוישריכטיקז השתיכות־הנפש, םײ אין אײערע לידער, סײ אין אײערע רןןפאנען און םעליעטןןנען, םײ אין אײער טןןג-סעגלעכן לעבן. םיר דערפאנען זיך װי שװער ם׳איז געװען אײער גאננ בארג• ארויף, םיט װאס םאר א םי אײער סאלאנס האט זיך דורכגע- שלאנן אנערקענוננ אין דער ײדישער ליסערארישער װעלד; פיר םײנען, אז אין תוך איז אפנעשלאםז נעװארן ערשס די ערשטע העליס ױן אײער ליסעראדישז שאםן, און םיס םרײד טראכסן םיר, אז צום 25<יאריק ױבל קומט איר נאך א ױננער םענסש ם*ל מיט כוחות און זאםטקײס, גרײט צו נײע דערגרײכיננען. םיט די בעסםע ברכות שאר אס דער צװײטער. נײער תקוםה אין אײער שאםן סארבלײבן מיר פיט חב־־נרום און נרויס דרך־ארץ די םארװאלטונג סון נש־קלוב אין דיינע. ערשטע צױסשכעלינג כױ ײדיעז װיסנ־ שאכטלעמ אינכטימוט אין צוזאםענהאננ םיטן דריטן יאיטאנ םין זײן ארבעט ןןרדנט אײן דער ײד. װיםנש. אינםטיט. אין װילנע אן אויסשםעלונג. די ביבליאגראסישע צענסראלע װעט װײזן די נאנצע ײדישע דרוקײאדוקציע םאר די יארן 1927-1926, םיל הונדערטער ביכער, זשורנילן און צײסונגעי. דא װעס םען האבן א םענלעכקײט צו זעז איליםטרירט אויך דורך״ דיאנראםעס אין קאיטעס, װי שסאיק עס האם זיך םאיצװײגט די ײדישע ליטעיא• רישע טעטיקײט איבער אלע עקן װעלם. אזא איבערבליק װערט גענעבן צום ערשסן םאל, װארום אויך די באײמטע םארמלחמה• דיקע אויסששעלונגען םין דער הויפט םארײאלטונג פאר פרעסע־ ענינים אין פעטערבורג סלעגן ארוםנעסען בלויז די טעריטאריע םון רוסלאנד. דער א ר כ י װ װעס איז הונדערטעד עקספאנאטז װײזן די היסטארישע אנטװיקלונג םון דער ײדישער פיעסע, םון אירע ערשסע קינדערשע טריט אין 17-טן י׳ה ביזן הײנסיקן טאנ. ם׳װעלן אויס- געשטעלט װערן זעלםענע דאקיםענטז, אױםרוםז איז אנדערע איפ• יייריאדישע זאכן. א םפעציעלער פלאץ אויף דער אויסשטע״ינג װעט זײן אפנעגעבן דער געשיכטע סון דער ײדישער ארבעטער באװעגיננ." די םא נום קרי פ סז אפ-זײליננ ײעט אויםשטעלן א גרוי־_ םע קאלעקציע אויטאניאפעי םון בארימטע יער־עניעכקײטן. אויך עלטערע כתב-ייז. צװישן זײ דעם באװוסטן ״תילרות ישו׳־כתכ-יר געשריפן איז 1600 אױ איםאייע. צום ערשטן מאל װעס דא אויך געעסנס װערן סארז פיבלי• קיס דער טעאטער-םוזײ אויםן נאםען סון ארתי רחל קא• פינסקי, װעלכן דער אינםטיסוט האט באקופען ברת־ה סוז אידא קאםינסקי אין זיגםינס טירקאײ. דא זענעי סאײאי ס־ל צענדליקער םאשאנראסיעם ױי ײדישע ארריםטו אנהויבנדיק נזיך סײ די 70־ער יארז, זעלטענע אסישז סון די ערשטע צײײן םיז די ײדישע ײאנ• דער-טרויעם. אײננהענטיקע בריײ סוי אכיהם נאלדסאדעי א. אז. װ. די אײסשטעיינג ײעס זײז אםז איי ײילנע סיז 5״טן ביזן 1!•םן איריל םין 12 ביז 6 אין דער רעאל־גיםנאזיע. אױםשסעלונג ארויסװײזן, אז םיר זענען נ י ש ם $ ר ע ם, מיט ,ןןרטאגראםיעס׳ זענען םיר א סך מער װי נישט־ארעם: מיר זענען קורח-רײך... און טאקע צוליב אט דער .רײכקײט׳ זאלן מיר דארטן, אויםן םארום םון אינםערנאציאנאלער פרעםע, אםאל נישט װעלן האבן קורחם סוף: די ערד זןל זיך עםענען םאר אונז סון בושהזז — שױן אפגערעדט סון דער העכערער, םון דער אידעיש• ירינציפיעלער זײס פון דער םראגע: אזא םער-צאליקײט םון ארטאגראפיעס מאכט ד$ך אונזערע צײטונגען און ביכער םאר אן איניקום, םאר א םארזעעניש. נןןר שוין אםילו אין פרם פון די אינדיװידועלע שריםס, שטעלערישע פראקסישע אינטערעסן גוםא: אויף װיפיל ןןרםןןגראםיעס קוםם-אוים יעדן אײנצעלן צו שרײבןז זיצט א ײדישער שריפטשסעלער אין װארשע און ארבעט• םים אין ,מאפענס׳, ,הײנם• און אין די .ליטערארישע בלעסער׳, מוז ער שרײבן פיס צ װ ײ זןרםןןגראםיעם, ארבעט ער נאך דערצו מיט אין אן אמעריקאנער צײטונג, מוז ער שוין שרײבן אויך םיט א ד ר י ט ע ר ארטאגראפיע און אזױ ןןן א סוף. ם קלןןנס זיך בײ אוגז אויף דער צרה םון דרוקיגרײזן, מ־באשולדיקס דעם ,בחור הזעצער*. מען איז אבער צו אומ• גערעכט לגבי דעם לעצםן: ם׳דארף דאך זײן א םענטש מיט ממש א םענאםענאלן זכרון, ם־זאל קענען קארעגירן לױט אײן אויסגעהאלםענער;ןרטאנראםיע בײ אזא שםע סון כל• המינים ארטאנראפיעס... פון װעםען איז אפהענגיק די אײנשסעלונג םון אן אײנהײטלעכער ארסאגראםיעז—םון די אלע, װאם האבן םיס איר פ ר א ק ט י ש צו טון, אין דער ערשטער רײ: םון לערער און שריםטשסעלער. אזמ^איז עס בײ אלע פעלקער און בײ אונז אויך. האט אײן צר זײן חוב שוין לאננ געטון: דער ײ ד י ש ע ר ל ע ר ע ר האט נאך אויף זײן ערשטן שול־ציזאמענםאר אין פוילן (און אין אנדערע לענדער איז דאס זעלביקע געמאכט געװןןרן אויף די צוזאפענסןןרן סון די דןרטיקע ײדישע לערער) אײננעשטעלט אן אײנהײטלעכע ארסאגראםיע און ער האלט זיך ב• איר אין שול און אין זײנע אױסגאבן. דער ײדישער שריסטשטעלער, דער צװײטער צד, איז ןןבער געבליבן הינסערשסעליק. ביז איצט איז ער נןןך נישם געקוםען דערצו, צו זןןגן אױך ז ײ ן װןןרט אין דער פראגע, איצט איז ענדלעך געקוםען די צײט אויך סאר אים, אויף דעם צוזאםענפאר פון די ײדישע שריםסשטעלער אין יוילן םוז אויך דער שריםטשטעלער זןןגן זײן װ ןן ר ט . זאגן זײן װןןרט און ה א ל ס ן ז י ך ב ײ א י ם . זןןל דןןם װןןרט זײן װי און װןןס ם־װיל, םאר ,שטומע עינם׳ ןןדער ק ע ג ן. ם י ט די לערער ןןדער ק ע ג ן זײ — א װןןרט מוז ןןבער געזןןגט װערן! בעםער א .שטוםער עין* װי א שסוםע עסיב א צ ױ נ ג, בעסער ע פ ע ס, װי—הןןס קײן םאריבל נישם—א ,ני־בע נייםע* סון ןןרטןןגראםישן .ערב־רב*! — ענדלעך הןןט אויך דער שריפטשסעלער זײן װןןרםו •) •׳*יז •ינססרסססנם: וןס װי־ט .ײי׳, •יז זל •י ני<ח .חײנס׳ — ,•ױ*, *1 •י נוסח ,וןסענס׳ — ,ױר*.