Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 264

13 זא ליטורוריון נליםער 264 שטרײםל. די ■ודלע איז לײדיק. ד&ס קײלעכדיקע שסרײפל םיט םאפעטענעם װערכל און םיט די איגעריגענע רױטלעכע םיקסענע שװענצלעך איז נישטן םער. ס׳איז אהעגעקומען דער לבוש םון שטילער, םרײדיקער רו׳ פארלוירן געװןןרן ערגעץ דער עדות םון ױם-מובדיקעד םנוחה. ײדן גײען שבת און ױם*טוב אין עעםליקטע װאכנדיקע שםענצערם, און אין די פארזןרנסע, װןכנדיקע היטלען. םיס טרויעריקן בליק סון נענקשאםט צום םארלױרענעם נאטראכט פנחם די לײדיקע םודלע םונם שטרײםל. װײס איך װאס. אן אום־ נוניקע זאך. נו װןןס זאל זי םארנעפען םלאץ? ער געםט ארויס די םודלע און װארפט זי ארויף אויםן נוידעם. ם׳װעלן שוין זײן אנדערע ימים-טובים םיט אנדערע שםחות, נןןר אנינד הןןט ער נישט קײן צײם װעגן דעם נו טראכםן, און פיט פײערלעכן נא• װארעניש שסעלט ער ארײן אין שאפע די ביקס... (הם*ן קום•) רויסלסע באקן־קנןןכן און אויסגעגלײכטער פלײצע נעמט ער נאדעכטיק די ביקס אץ בײדע הענט, טרןןגט זי פאר זיך אין דער לוםטן, םיט יום־טובדיקער געהויבנקײט, װי דעם לולב, בעת ם׳בענסש אתרוג. ער טרןןגט די ביקם צו באהאלסן זי אין דער גערויםלט׳פאלירטער שאפע, װאס איז צעקרימט און אונסערגעברענט. די שאסע סוט א קרעכץ מיט םוםטקײט. ס׳גע־ נעצס אין דער לײדיקײט דער בראך םונם חורבן. ם׳איז נישטןן די גרינלעכע בעקעשע, נישט דער גארטל, נישט די שבתדיקע םאטשײלע, בלויז דער צעריםענער תםילין׳זאק הענגט אויםן סשװןןק. ס׳בויכס זיך דער אפגעריבענער טלית. װןןם פון קויטי• קײט זעט מען נישט מער די װײסע פאםן. די רציעות זענען צעהאקט. ס׳זעען זיך ארויס די געלע צעקנײטשטע פרשות. װי א קראנק הארץ, אן ןזפגעניצטס און צעװײטיקטס. הם... און ס׳ליגט װי א זכר־לחורבן באהאלםן די בלעכערנע פודלע סונם ענדלעך האט דער שריפטשטעלער זײן װארט (צו דעם ײדישן שריםםשטעלער׳צוזאםענםאר אין פױלן) ד״ר ישראל רובין / בערלין אויך צ װ י ש ן זיך, םאר א ל ג ע מ ײ נ ע ם און קעגנזײטיקן געברויך, איז אן אײנהײסלעכע ןןרטאגראםיע געװען. די ערשטע ײרישע צײסונג, .דער םדײנדי, הןןט געשאפן די אײנהײסלעכע ײדישע ןןרטןןגראפיע, די ״םרײנד״■ ןןרםןןגראםיע. און װןןס זעען םיר איצטז װיםיל מחברים — אזױ םיל ןןרטןןגראםיעם, װיםיל צ״סונגען — אזוי םיל ,נוםחאות׳. ב׳הןןב געשטעלט .נוםחאות* אין גענזנםיסלעך, װײל װןןלס די צרה געװען נןןר אין דער ם א ל ש ק ײ ט םון נוסח, נןןר א נוםח, א שיםה װןןלם געװען, װןןלס נןןך געװען א האלבער בײז. ערגער איז דןןך ןןבער, װןןם ם־איז בכלל נישטןןקײן נוסח. ס׳איז א בפירושע הםקר׳באצױנג צום ענין, ס׳איז םול׳ שטענדיק א צוםעליקײטס• זאך. ^.^ם׳איז א נןןכװײעניש פון דער אלטער אינערטישער בא׳ צױנג םון אונזערע תפימותדיקע עלטער׳זײדעם און םון הײנ• טיקע שוין־גןןרנישס׳תמיפותדיקע אנטי׳ײדישיםסן צום .זשארגןןן*: — װי םען שרײבס אױף דעם לשון, איז גוטו — ׳־'!^די האנט אויםן הארצן: װיםיל פון אונזערע שרײבער, םון רי בעסםע אםילו צװישן זײ םוט ם א ר ן שרײבן א קנײםש דעם שטערן איבער דער םראגע: װי אזוי צו טראנס ■ הריפירןז — א נפקא מינא װ י םען שרײבט: ,ײד םיט א .יוד׳ ןןדער םיט אן .אלף׳—דער עיקר א ײד זןןל זײןז — פיר באגרײםן ןןפט אלײן נישט, װי װײט ם׳דערגײס די ,םארשײדנארטיקײט׳ אין אונזער ןןרטןןגראםיע. ןןט הןןבן םיר איצט אין בערלין. אין צוגרײטונג צו דער אינםערנאציןןנאלער פרעםע׳אויםשטעלונג אין קעלן, א גרויםע צןןל םון ײדישע צײטוננען פון גןןר דער װעלט. ש ע פ ע ר י ר ט םסש םיט םארשײדענע ןרםןןנראםיעס: כעלם הןןס א ב א ז ו נ ד ע ר ןןרטןןגראםיע און װןןלקןןװיסק, רןןװנע איז א .תנא הוא ופליג״ אויף אלע אנדערע ןןרטןןנראסיעם, װער רעדם נןןך אמעריקע לגבי פוילן, פוילן לגבי רוםלאנד, רוםלאנד לנבײ אםייקע. מיר װילן אויף דער דערםןןנטער אינסערנאצי$נאלער קאלעגע נ. מײזיל הןןט גוס געטון, װןןס ער האט אין זײן ארטיקל (אין די ,ליט. בלעסער׳, נום. 201;10) צו די אויםגאבן םון םןןרשםײענדיקן שריפטשטעלער ציזאמענפןןר אויך דעם פונקס ארײנגעשטעלט, דעם פינקס פון שריםטשטעלערישער םארשסענדיקונג און אינטערװענץ אין דער םראגע םון אן אײנהײטלעכער ןןרטןןגראפיע. געװײנלעך םארגעםט מען בײ אונז װעגן ןןט דער םראגע. מ׳איז םארנומען מיט גרויםע םינדאמענםאלע םרינציפיעלע םראגן, בלײבט שוין נישט קײן אינטערעם םאר אס דער פראקטיש׳מעטןןדןןלאגישער קלײניקײט סון ארסאגראםיע. כ װיל דןן אץ די ,גרויםע׳ םראגן נישט אריין, אויב דער ײדישער שריפטשסעלער פון די לעצםע יןןרן הןןם פרןן׳ גרעםירס ןןדער דעגראדירט לגבי דעם עלםערן דור — ןןבער מען םוז דןןך מוט הןןבן םודה צו זײן: גרןןד אץ ןןט דער ק ל ײ נ ע ר םראגע הןןט ער ױכער דעגראדירט. מיר זענען דןןך אין רער לעצטער צײט הינטערשטעליק לגבי דעם עלטערן דור, די עלסערע דורות אין דער ײדישער ליס״ראטור אין פרט סון ןןרסןןגראםיע. .אײנהײטלעכקײט םון ןןרטאגראםיע״ — זי איז דןןך נישט םאראן נישם בלויז בײ א ל ע אונזערע שריפטשטעלער, זי םעלט דןןך אםילו בײ אײן און דעםזעלביקן שריםטשטעלער. נישט נןןר אײן בוך, אײן ארטיקל פון אײן םחבר איז א נ ד ע ר ש םון צװײםן בוך, ארטיקל םון צװײטן םחבר, נןןר אםילו אין אײן און דעםזעלביקן בוך, ארםיקל םון אײן בא׳ שטימסן מחבר טרעםט איר דןןך אזוי ןןםט א דור׳הםלגה םון ןןרסןןגראםיעס. און בײ אונזערע ,ראשונים׳ איז דןןך אזא תוכחה׳פלןןג נישם געװען: ריכטיק צי נישס. נאר םענדעלע האט דאך ם א ר ז י ך א ל ײ ן, לכל הפחות, געהאט א ן א ײ נ ה ײ ט ׳ ל ע כ ע ןןדםןןנראפיע, שלום׳עליכם און פרץ, די דינאמישסטע בײ אונז לגבי ליםערארישע םןןרםען און ססילן, זענען דןןך געװען—אין גאנצן פעריןןד נןןך דעם ערשסן ,ערב׳ םון זײער אויםגעשטאלטונג — ם ט א ט י ש לגבי ןןרטןןגראםיע, לגבי ז״עד ןןרםןגראםיע. און נישט נןןר יעדער פ א ר ז י ך, נןןר